Pomocne w diagnozie raka. 10 badań krwi, których wyniki mogą być pierwszym sygnałem

To podstawowe badanie ocenia skład krwi – m.in. liczbę krwinek czerwonych, białych oraz płytek. Odchylenia od normy mogą być sygnałem, że w organizmie dzieje się coś niepokojącego (np. w przypadku nowotworów krwi, takich jak białaczka), ale same w sobie nie przesądzają o rozpoznaniu raka.

Witamina D to nie tylko "witamina dla kości". Jak informuje Onkonet, w organizmie jest prekursorem kalcytriolu, hormonu steroidowego, który reguluje wiele procesów komórkowych i wpływa na ekspresję genów, m.in. związanych z pracą jelit i utrzymaniem równowagi organizmu. Niedobór bywa łączony z problemami kostnymi, chorobami sercowo-naczyniowymi i zaburzeniami metabolicznymi, a w badaniach obserwacyjnych także z wyższym ryzykiem części nowotworów (zwłaszcza przewodu pokarmowego). Najczęściej dotyczy osób z nadwagą i niską aktywnością, dlatego warto oznaczyć 25(OH)D i ewentualną suplementację ustalić z lekarzem.

Zobacz także: Skąd tyle zachorowań na raka? Onkolog wskazuje. "Przyczyn nowotworowej plagi jest wiele"

Ferrytyna to jeden z kluczowych markerów w ocenie gospodarki żelazowej – szczególnie wtedy, gdy morfologia sugeruje niedokrwistość. Jak podkreślają autorzy artykułu "Niedokrwistość u chorych z nowotworami głowy i szyi – aktualne wytyczne oraz przegląd literatury" z "Polish Otorhinolaryngology Review", anemia należy do najczęstszych problemów zdrowotnych współwystępujących u osób chorujących na nowotwory. Co ważne, w badaniu The European Cancer Anemia Survey (ECAS) niedokrwistość wykryto u 39,3 proc. pacjentów leczonych z powodu nowotworów złośliwych.

CRP to prosty wskaźnik stanu zapalnego – i ważne, by nie utożsamiać go automatycznie z infekcją. Jeśli wynik jest utrwalony albo wyraźnie rośnie (np. utrzymuje się powyżej 10 mg/l), może sugerować przewlekły proces zapalny. Taki stan bywa obserwowany także w przebiegu części nowotworów, ponieważ guz może pobudzać organizm do produkcji cytokin (m.in. interleukiny 6), które "uruchamiają" wątrobę do wytwarzania CRP.

Podwyższone CRP nie potwierdza raka, ale jest czytelnym sygnałem, że warto szukać przyczyny i – jeśli są ku temu wskazania – rozszerzyć diagnostykę.

Zobacz także: Najgroźniejszy nowotwór w Polsce. Może dawać widoczne objawy

Hemoglobina glikowana (HbA1c) to jedno z podstawowych badań w diagnostyce i kontroli cukrzycy. W przeciwieństwie do pojedynczego pomiaru glukozy pokazuje średni poziom cukru z ostatnich tygodni, więc lepiej oddaje "trend" metaboliczny. W zaleceniach Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego u wielu pacjentów za ogólny cel wyrównania glikemii uznaje się HbA1c nie wyższą niż 7,0 proc. Podwyższony wynik bywa też łączony w badaniach z większym ryzykiem raka jelita grubego, a często współwystępuje z insulinopornością i otyłością – czynnikami, które same w sobie zwiększają ryzyko części nowotworów.

Lipidogram (cholesterol całkowity oraz frakcje LDL i HDL, a także triglicerydy) kojarzy się głównie z profilaktyką chorób serca, ale coraz częściej analizuje się go również w kontekście ryzyka metabolicznego i zapalnego. Przewlekle podwyższony cholesterol bywa wiązany w badaniach z większym ryzykiem wybranych nowotworów, m.in. prostaty, piersi i jelita grubego. Mechanizm nie jest prosty: szybko dzielące się komórki potrzebują "materiału budulcowego", a zaburzenia lipidowe mogą sprzyjać przewlekłemu stanowi zapalnemu i zmianom w mikrośrodowisku guza. Trzeba jednak podkreślić, że lipidogram nie służy do rozpoznawania raka – może jedynie wskazywać obszar ryzyka, który warto kontrolować.

Cholesterol HDL to tzw. dobry cholesterol – frakcja przenoszona przez lipoproteiny o wysokiej gęstości, które pomagają usuwać nadmiar cholesterolu z tkanek. Coraz częściej zwraca się uwagę, że skrajne wartości HDL mogą nie być korzystne: zarówno bardzo niskie stężenie (np. <30 mg/dl), jak i bardzo wysokie (zwłaszcza >80–100 mg/dl) w części badań obserwacyjnych łączono z gorszym rokowaniem, w tym wyższym ryzykiem zgonu lub niektórych nowotworów.

– Stąd wydaje się, że HDL może być biomarkerem, pozwalającym na wczesne wykrycie nowotworów, progresję procesu nowotworowego czy ocenę rokowania naszych pacjentów. Trwają jeszcze badania na ten temat, ale taki wskaźnik mógłby być w takiej profilaktyce niezwykle przydatny. Tym bardziej że można go bardzo łatwo oznaczyć podczas badań lipidogramu, wykonywanym u lekarza rodzinnego - powiedział w rozmowie z WP abcZdrowie prof. Maciej Banach, specjalista w dziedzinie kardiologii i lipidologii.

Panel metaboliczny (CMP) to zestaw badań z krwi oceniających m.in. pracę wątroby i nerek, poziom elektrolitów, białek oraz glukozę. Nie wykrywa raka wprost, ale może wychwycić odchylenia, które wymagają wyjaśnienia – np. nieprawidłowe próby wątrobowe, bilirubinę czy pogorszenie funkcji nerek. To często sygnał do dalszej diagnostyki, a nie rozpoznanie.

Panel tarczycowy (TSH ± fT4) ocenia pracę tarczycy, czyli gruczołu wpływającego na tempo metabolizmu. To badania, które nie służą do wykrywania raka, ale pomagają wyjaśnić objawy "zwykłego" zmęczenia, spadków energii, kołatania serca czy zmian masy ciała. Uporczywe dolegliwości, mimo prawidłowych wyników, to sygnał, by szukać innych przyczyn i – jeśli trzeba – poszerzyć diagnostykę.

Insulina na czczo to wczesny marker zaburzeń metabolicznych, często pojawiający się zanim podwyższy się glukoza. Podwyższony wynik może sugerować insulinooporność, która często współwystępuje z nadwagą i przewlekłym stanem zapalnym – a to czynniki zwiększające ryzyko części nowotworów. To nie test "na raka", ale sygnał, że warto poprawić metabolizm i kontrolować trendy w czasie.

Magdalena Pietras, dziennikarka Wirtualnej Polski

Źródła

1. Polish Otorhinolaryngology Review
2. Onkonet
3. Onkolmed
4. Onkopedia
5. WP abcZdrowie