Test zamiast chemioterapii. "Jedna trzecia pacjentek w ogóle jej nie potrzebowała"

- Chemia to ogromne obciążenie dla organizmu. Mnie praktycznie wyłączyła z życia - mówi WP abcZdrowie pani Renata, 56-latka z Warszawy, która na raka piersi chorowała dwa razy - 25 lat i 5 lat temu. - W pandemii zdiagnozowano u mnie guza trzeciego stopnia, bardzo złośliwego. Miałam dwie serie chemii, tzw. czerwoną, uważaną za najcięższą, i teoretycznie lżejszą białą.

Chemią czerwoną potocznie nazywa się intensywną terapię onkologiczną opartą na antracyklinach, czerwony kolor zawdzięcza barwie leków. Z kolei chemia biała to potoczne określenie leków cytostatycznych, które mają przezroczystą lub białą postać.

- Choć czerwona chemia po dwóch wlewach wypaliła mi żyłę, koszmarem była dla mnie biała. Miałam polineuropatię, czyli kłujące bóle w całej głowie, uszkodzoną pamięć. Mierzyłam się z brakiem siły i koncentracji. Po chemii mam osteoporozę i po kilku latach wciąż odczuwam jej skutki - opowiada pacjentka. Przyznaje, że gdyby wiedziała o teście wielogenowym, na pewno by w niego zainwestowała.

Według Narodowego Portalu Onkologicznego onkologia.pacjent.gov.pl, do najczęstszych skutków ubocznych chemioterapii należą nudności, wymioty, osłabienie i zmęczenie, utrata apetytu i zmiana smaku, wypadanie włosów czy problemy ze skórą. Chorym dokuczają również biegunki, gorączka neutropeniczna, niedokrwistość, zaburzenia kardiologiczne, martwica kości i zaburzenia układu immunologicznego. Każda reakcja jest indywidualna, jednak rzadko zdarzają się pacjenci, którzy leczenie onkologiczne przechodzą bez szwanku.

Jak mówiła podczas lutowej konferencji "Nowotwory kobiet i mężczyzn: wyzwania profilaktyczne, diagnostyczne, i systemowe XXI wieku", organizowanej w ramach Parlamentarnego Zespołu ds. Zdrowia Mężczyzn, dr Joanna Kufel-Grabowska z Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego, nawet co trzecia kobieta leczona na raka piersi mogłaby uniknąć chemioterapii, gdyby zastosowano u niej testy wielogenowe.

- Testy wykonuje się z tkanki guza na wczesnym etapie raka piersi. Nawet w sytuacji, gdy wydawałoby się nam, że chora ma wskazania do otrzymywania chemioterapii przez pół roku, często okazuje się, że można by takiego leczenia uniknąć. Obecnie testy wykonywane są komercyjnie i kosztują 10 tys. zł. Raz w tygodniu uczestniczę w konsyliach onkologicznych i niemal zawsze zalecamy którejś z chorych wykonanie testu, ponieważ nie jesteśmy w stanie powiedzieć, czy wymaga toksycznego leczenia, czy nie. To spora kwota, ale oszczędzamy jej w ten sposób niepotrzebnej toksyczności - mówiła w Sejmie dr Kufel-Grabowska.

Dodała, że z przeprowadzonego w polskich szpitalach badania PONDx z 2024 r. wynika, że do zmiany decyzji o chemioterapii doszło w prawie 40 proc. przypadków. - Jedna trzecia pacjentek, które miały zalecone wykonywanie chemioterapii, w ogóle jej nie potrzebowała - przekonywała dr Joanna Kufel-Grabowska.

I dodała, że chemioterapia wiąże się także z "toksycznością finansową". - Pół roku chemioterapii to brak możliwości pracy, konieczność dojeżdżania niekiedy wiele kilometrów i zaangażowania osoby do pomocy. Są też odległe skutki leczenia chemioterapii. Ma ona pomóc, ale może dawać kardiotoksyczność, niewydolność nerek, niepłodność i wiele innych problemów, z którymi pacjentki muszą się mierzyć - tłumaczyła onkolog. Dodała, że w Wielkiej Brytanii obliczono, że rezygnacja z chemioterapii u chorej na raka piersi, która jej nie wymagała, przyniosło systemowi oszczędności rzędu 5-7 tys. funtów.

O tym, jak ważne są testy dla samych pacjentek, mówiła też Krystyna Wechmann z Federacji Stowarzyszeń Amazonki. - Przeprowadziłyśmy ankietę wśród kobiet, które z powodu raka piersi musiały przejść chemioterapię. Okazało się, że dwie trzecie z nich nawet nie słyszała o teście wielogenowym - mówiła i dodała, że koszt testu jest dla większości chorych zbyt wysoki.

Jak tłumaczył dr Andrzej Tysarowski, testy wielogenowe pozwalają nie tylko lepiej poznać "biologię guza" i zaplanować właściwe leczenie uzupełniające, ale też lepiej określić ryzyko nawrotu u chorej na raka piersi. - Niosą ze sobą nie tylko wiele korzyści finansowych, ale też poprawiają jakość życia. Dlatego cieszymy się, że podlegają obecnie ocenie Agencji Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji - mówił dr Tysarowski.

Ocena AOTMiT wykaże, czy testy wielogenowe w raku piersi są efektywne kosztowo i czy NFZ opłaca się je zrefundować.

Jednak zdaniem prof. Andrzeja Marszałka, konsultanta krajowego w dziedzinie patomorfologii, należy racjonalnie przeanalizować potrzebę wykonania testu wielogenowego w ramach refundacji u wszystkich pacjentek z rakiem piersi, bo systemu na to nie stać.

- Dostępność do wysokoprzepustowych badań genetycznych jest dobrym rozwiązaniem, niemniej należy pamiętać o użyteczności ich wyników. W Polsce nie zdefiniowano, który test należy wykonać u której pacjentki. Przeprowadzenie go u wszystkich chorych na raka piersi, bez zdefiniowania przez klinicystów odpowiednich kryteriów, może być nieefektywne ekonomicznie w naszym systemie ochrony zdrowia. Może się okazać, że gdy wydamy pieniądze na drogie testy, zabraknie środków na terapię - mówi prof. Marszałek w rozmowie z WP abcZdrowie.

Jak czytamy na Narodowym Portalu Onkologicznym, rak piersi to najczęściej diagnozowany nowotwór złośliwy u kobiet. Na świecie rozpoznawany jest u ok. 1,5 mln, a w Polsce u ok. 21 tys. kobiet rocznie. Choroba może dotyczyć również mężczyzn, którzy stanowią ok. 1 proc. przypadków, co w Polsce daje rocznie ok. 150 pacjentów.

Rak piersi może wynikać z wielu czynników ryzyka - do najczęstszych należą płeć i wiek, a tylko około 5–10 proc. przypadków jest uwarunkowanych genetycznie.

Karolina Kowalska, dziennikarka Wirtualnej Polski