Przy wstrząsie kardiogennym każda minuta ma znaczenie. Co go wywołuje?

Najczęściej przyczyną jest rozległy zawał serca – martwica mięśnia spowodowana zatkaniem tętnicy wieńcowej. Lista możliwych powodów jest jednak dłuższa: wady zastawkowe (np. ciężka stenoza aortalna), zatorowość płucna czy powikłania zaawansowanej niewydolności serca. W każdym przypadku mechanizm jest podobny – serce traci moc, a organizm nie otrzymuje odpowiedniej ilości krwi.

Statystyki pokazują, że nawet 70 proc. przypadków wstrząsu kardiogennego jest związanych z zawałem mięśnia sercowego. W Polsce oznacza to około 8–10 tys. pacjentów rocznie.

W początkowej fazie wstrząsu mogą pojawić się senność, osłabienie czy duszność. Z czasem dochodzi do dramatycznych zmian – gwałtownego spadku ciśnienia, zaburzeń świadomości, bladości i zimnych kończyn. To efekt tzw. centralizacji krążenia – organizm "odcina" dopływ krwi do tkanek obwodowych, by ratować mózg, serce czy nerki. Jeśli nie dojdzie do szybkiej interwencji, metabolity nagromadzone w niedotlenionych tkankach zaczynają "zatruwać" organizm.

W Polsce śmiertelność wewnątrzszpitalna przy wstrząsie kardiogennym sięga 65 proc. – to wynik gorszy niż w większości krajów Europy Zachodniej.

Zobacz także: Choroby sercowo-naczyniowe a alkohol. Eksperci mówią wprost

Pacjent z zawałem serca, który trafi do ośrodka kardiologii interwencyjnej w ciągu pierwszych 3–4 godzin, ma szansę na uratowanie dużej części mięśnia sercowego. Jeśli pomoc nadejdzie dopiero po 12 godzinach, uszkodzenie jest zwykle nieodwracalne.

Dlatego tak ważna jest szybka diagnostyka – nie tylko w kierunku zawału, ale także innych schorzeń mogących prowadzić do wstrząsu, jak zatorowość płucna czy wady zastawkowe.

Przez lata uważano, że wystarczającym rozwiązaniem w zaawansowanym wstrząsie jest czasowe wspomaganie pracy serca specjalnymi pompami. Dziś wiadomo, że w wielu przypadkach potrzebny jest "trzeci etap" – implantacja stałych pomp wspomagających obie komory serca, a w ostateczności także przeszczep serca. To wymaga jednak szybkiego skierowania pacjenta do ośrodka o najwyższym stopniu referencyjności i współpracy wielu specjalistów.

Jak wyjaśnia prof. Robert Gil, prezes Polskiego Towarzystwa Kardiologicznego, skuteczność leczenia zależy przede wszystkim od szybkiej diagnozy i błyskawicznej interwencji.

Prof. Gil podkreśla, że konieczne są zespoły wstrząsowe – interdyscyplinarne grupy złożone z kardiologów, kardiochirurgów, intensywistów, anestezjologów, ale także nefrologów, rehabilitantów, neurologów, psychologów i etyków. To podejście holistyczne, obejmujące nie tylko leczenie serca, ale i wsparcie całego organizmu.

Najlepszym sposobem walki ze wstrząsem kardiogennym jest niedopuszczenie do jego wystąpienia. Profilaktyka chorób sercowo-naczyniowych, kontrola czynników ryzyka (palenia tytoniu, nadciśnienia, cukrzycy, otyłości), szybka diagnostyka chorób zastawek czy płuc – to fundamenty skutecznej prewencji.

Równie ważna jest świadomość pacjentów. Polacy zbyt często zwlekają z wezwaniem pomocy, gdy pojawiają się bóle w klatce piersiowej czy duszności. Tymczasem każda godzina zwłoki może przesądzić o życiu lub śmierci.

Dominika Najda, dziennikarka Wirtualnej Polski

Źródła

1. PAP