Trwa ładowanie...

Trzustka - charakterystyka, funkcje, choroby, profilaktyka

Trzustka jest gruczołem, który spełnia w naszym organizmie bardzo ważną rolę. Po pierwsze, odpowiada za wydzielanie hormonów wpływających na proces przemiany węglowodanów. Po drugie, dzięki produkowanemu przez nią sokowi trzustkowemu jest możliwe trawienie takich substancji odżywczych, jak m.in. białka i tłuszcze. Jakie schorzenia najczęściej ją dotykają?

Zobacz film: "Przeszczepienie wysp trzustkowych - komplikacje"

spis treści

1. Charakterystyka trzustki

Trzustka jest narządem gruczołowym, który jest zlokalizowany w górnej części brzucha. Ma nieregularny, wydłużony kształt. Waga trzustki to przeciętnie od 60 do 125 g. Składają się na nią spoisty i miękki miąższ oraz otaczające go różnej długości śnieżnobiałe przewody trzustkowe.  Trzustka ma charakterystyczną powierzchnię o budowie zrazikowej. Jej poszczególne części to głowa, szyjka oraz trzon. Z kolei jeżeli weźmiemy pod uwagę funkcje trzustki, to składają się na nią dwie części. Jedna wewnątrzwydzielnicza, która odpowiada za produkcję hormonów, np. insuliny oraz glukagonu, oraz zewnątrzwydzielnicza spełniająca funkcje trawienne.

2. Główne funkcje trzustki

Dwa podstawowe zadania trzustki to wytwarzanie hormonów oraz wpływ na trawienie składników pokarmowych. Za procesy wewnątrzwydzielnicze odpowiadają wyspecjalizowane komórki. Tworzą one nieduże skupiska, które określa się mianem wysp Largenhansa. W trzustce występuje około milion tego typu komórek zlokalizowanych w różnych miejscach narządu. Są podzielone na trzy typy: Alfa, Beta oraz Delta. Komórki Alfa zajmują się produkowaniem glukagonu, z kolei komórki typu Beta wytwarzają insulinę. Te dwa hormony wpływają na procesy przemiany materii oraz na zachowanie prawidłowego stężenia glukozy we krwi. Trzeci typ komórek – Delta, wytwarza tzw. somatostatynę, która reguluje wydzielanie glukagonu oraz insuliny.

Druga równie ważna funkcja spełniana przez trzustkę to funkcja zewnątrzwydzielnicza. Każdego dnia trzustka zajmuje się produkcją około 1,2–3 litrów soku trzustkowego. To właśnie dzięki zawartym w nim enzymom jest możliwe trawienie białek, tłuszczów i węglowodanów. Są one nieaktywne dopóki nie przedostaną się do jelita cienkiego, w którym następuje rozkładanie składników pokarmowych.

3. Najczęstsze choroby trzustki

Schorzenia w obrębie trzustki mogą rozwijać się stopniowo, nie powodując początkowo odczuwalnych dolegliwości. Często diagnozuje się je przypadkowo przy innych zaburzeniach. Z tego powodu wiele osób zbyt późno udaje się do specjalistów w celu zastosowania odpowiedniego leczenia. Do najczęstszych chorób trzustki należą ostre oraz przewlekłe zapalenie trzustki, rak trzustki, kamica przewodów trzustkowych oraz torbiel trzustki. Czasami ból trzustki może pojawić się w wyniku przejedzenia; jeżeli jednak ma charakter nawracający, to może oznaczać poważniejsze schorzenie.

W przypadku ostrego bólu trzustki – ból jest silny, napadowy i promieniuje aż do pleców. Częstą przyczyną tej choroby jest uzależnienie od alkoholu. Poza tym ból może być spowodowany stosowaniem niektórych leków, np. przeciwpadaczkowych lub moczopędnych, oraz urazami brzucha. Zdarza się, że jest również wynikiem infekcji wirusowej.

Z kolei długotrwały ból brzucha] może sygnalizować przewlekłe zapalenie trzustki. Często towarzyszy mu biegunka oraz spadek wagi. Podstawą diagnozowania chorób trzustki są badania obrazowe oraz enzymów trzustkowych i wątrobowych.

3.1. Zapalenie trzustki

Stan zapalny to jedno z najczęstszych schorzeń dotykających trzustkę. Możemy wyróżnić dwie postaci tej choroby: ostre zapalenie trzustki oraz zapalenie przewlekłe. Pierwsza z wymienionych dolegliwości objawia się nagłym, uporczywym bólem całej jamy brzusznej. Brzuch w szybkim tempie staje się wzdęty, czemu towarzyszy silne zaparcie i niemożność oddawania gazów. Spada ciśnienie tętnicze krwi, a jednocześnie zostaje przyspieszona akcja serca. W niektórych przypadkach może dojść do zapaści krążeniowej. Szybko pogarszający się stan chorego wymaga natychmiastowej konsultacji z lekarzem, gdyż może on stanowić zagrożenie dla życia pacjenta.

Zapobieganie ostrym stanom zapalnym trzustki opiera się przede wszystkim na podjęciu leczenia w momencie wykrycia wszelkich nieprawidłowości związanych z jej funkcjonowaniem, a także z działaniem wszystkich innych organów jamy brzusznej. Jest konieczna również wczesna eliminacja stanów zapalnych dróg żółciowych oraz przeciwdziałanie rozwojowi kamicy żółciowej.

Przebycie ostrego zapalenia tego gruczołu jest jednym z czynników zwiększających ryzyko rozwoju przewlekłego zapalenia trzustki, które może pojawić się także w następstwie zapalenia dróg żółciowych czy wrzodów żołądka. W tym przypadku objawy nie są tak charakterystyczne. Chory najczęściej ma problem z tolerowaniem niektórych pokarmów, przede wszystkim tłustych. Częstym problemem są wzdęcia, naprzemiennie pojawiają się zaparcia i biegunki, którym towarzyszy tępy ból brzucha. Typowe są również przewlekłe gorączki, a także wyraźne osłabienie i wychudzenie organizmu. Leczenie oparte jest głównie na wdrożeniu niezbyt obciążającej trzustkę diety, wsparciu jej pracy odpowiednimi preparatami oraz przyjmowaniu odpowiednich suplementów witaminowych.

3.2. Ostre zapalenie trzustki

Przyczyną ostrego zapalenia trzustki może być m.in. kamica nerkowa. Wśród innych przyczyn wyróżnia się nadużywanie alkoholu, stosowanie niektórych leków, uraz jamy brzusznej, choroby autoimmunologiczne, wrodzone zapalenie trzustki, zakażenia wirusowe, zakażenia pasożytami, hiperkalcemię, nowotwór trzustki. Ostre zapalenie trzustki może pojawić się również po przeszczepie trzustki lub wystąpić samoistnie, bez określonej przyczyny.

Objawy ostrego zapalenia trzustki obejmują nagły, silny ból zlokalizowany w nadbrzuszu, który może promieniować we wszystkich kierunkach, wymioty, nudności, przyspieszone bicie serca, gorączkę, zaczerwienienie twarzy, żółtaczkę oraz zaburzenia świadomości.

Leczenie ostrego zapalenia trzustki polega na usunięciu czynników, które je wywołały. Choremu podaje się leki przeciwbólowe oraz uzupełnia niedobór elektrolitów i płynów ustrojowych. Przy ostrym zapaleniu trzustki należy przestrzegać diety lekkostrawnej i ubogiej w tłuszcze. Ciężka postać ostrego zapalenia trzustki wymaga leczenia antybiotykami.

W niektórych przypadkach ostre zapalenie trzustki leczy się chirurgicznie.

3.3. Przewlekłe zapalenie trzustki

Przewlekłe zapalenie trzustki może powodować jej nieodwracalne zniszczenie. Wśród przyczyn powstania przewlekłego zapalenia trzustki wyróżnia się przewlekłe nadużywanie alkoholu - to główna przyczyna choroby. Ponadto do rozwoju przewlekłego zapalenia trzustki mogą się przyczyniać niektóre leki, nawracające epizody ostrego zapalenia trzustki, przewlekła niewydolność nerek, wrodzone zapalenie trzustki, nadczynność przytarczyc. Czasem przyczyna przewlekłego zapalenia trzustki pozostaje nieznana.

Do objawów przewlekłego zapalenia trzustki zaliczamy utrzymujące się bóle brzucha - pojawiające się szczególnie w nadbrzuszu i promieniujące do pleców. Bóle pojawiają się po spożyciu alkoholu lub zjedzeniu obfitego posiłku. Inne symptomy przewlekłego zapalenia trzustki to wzdęcia brzucha, biegunka, wymioty, brak apetytu, a co za tym idzie spadek masy ciała i ogólne wyniszczenie organizmu, nietolerancja produktów tłuszczowych i cukrzyca.

Leczenie przewlekłego zapalenia trzustki obejmuje całkowity zakaz spożywania alkoholu i palenia papierosów). Zamiast tego zaleca się dietę bogatobiałkową i bogatokaloryczną. Posiłki powinno się spożywać często, ale w małych ilościach. Dzięki temu trzustka nie będzie nadmiernie obciążona.

Leczenie farmakologiczne zakłada podawanie leków zawierających enzymy trzustkowe, a także leków przeciwbólowych.

3.4. Kamica trzustkowa

Inną chorobą dość często dotykającą trzustkę jest kamica. W przewodzie trzustkowym dochodzi do wytworzenia kamieni, wskutek czego sok trzustkowy ma znacznie utrudniony dostęp do przewodu pokarmowego. W konsekwencji u chorego pojawiają się nieprzyjemne dolegliwości bólowe umiejscowione przede wszystkim w górnej części brzucha, promieniujące często ku lewej stronie ciała. Ból nasila się najczęściej po spożytym posiłku, zwłaszcza jeżeli spożyte produkty były tłuste. Zdarza się, że towarzyszy mu nadprodukcja śliny, gorączka, wymioty oraz żółtaczka. Leczenie kamicy trzustkowej polega na usunięciu kamieni trzustkowych za pomocą ECPW czyli endosopowej cholangiopankreatografii wstecznej. W sytuacji, kiedy rozmiar kamieni nie pozwala na wykorzystanie endoskopu jest konieczne przeprowadzenie zabiegu chirurgicznego.

3.5. Rak trzustki

Rak trzustki jest bardzo podstępną chorobą, która przez długi czas rozwija się w ukryciu. Gdy pojawią się charakterystyczne dla tego nowotworu objawy, zwykle jest on już w zaawansowanym stanie i doszło już do przerzutów.

Najczęściej diagnozowanym rodzajem raka trzustki jest gruczolakorak. Gruczolakorak wywodzi się z komórek, które budują przewody trzustkowe. Najczęściej zlokalizowany jest w głowie trzustki - 70 proc. przypadków. W 20 proc. przypadków rozwija się w trzonie trzustki, a w pozostałych 10 proc. w ogonie. Ten rodzaj raka trzustki rozwija się zwykle u mężczyzn w 67. roku życia, a u kobiet, gdy skończą 75 lat.

Rak trzustki tego typu częściej pojawia się u mężczyzn i jest trzecim co do częstości występowania rakiem przewodu pokarmowego. Miejsca ustępuje nowotworowi okrężnicy i rakowi żołądka.

Objawy gruczolakoraka trzustki są podobne do objawów przewlekłego zapalenia trzustki. Obejmują bóle w nadbrzuszu i bóle pleców, uczucie dyskomfortu w jamie brzusznej, spadek apetytu, niekontrolowaną utratę masy ciała, pojawienie się biegunki, nudności i wymiotów. Charakterystycznym symptomem gruczolakoraka, który jednak pojawia się w późnym stadium choroby jest żółtaczka pojawiająca się w pobliżu lokalizacji guza. Kolejnym objawem jest wyczuwalny organoleptycznie powiększony pęcherzyk żółciowy. W przebiegu raka trzustki tego typu może pojawić też zakrzepica, cukrzyca, krwawienie z przewodu pokarmowego, wodobrzusze i nieprawidłowa tolerancja glukozy.

Leczenie polega na poddaniu się radioterapii i chemioterapii oraz na usunięciu części lub całości trzustki wraz z najbliższymi węzłami chłonnymi.

4. Leczenie chorób trzustki

Leczenie uzależnione jest od postawionej diagnozy. Może trwać kilka tygodni lub ciągnąć się przez kilka miesięcy. Bardzo ważne jest zgłoszenie się do lekarza, kiedy tylko zobaczymy pierwsze niepokojące objawy.

Leczenie schorzeń trzustki powinno być wsparte odpowiednią dietą, która w lekkostrawnej formie musi dostarczać organizmowi wszystkich składników odżywczych. Ważne jest, by posiłki były spożywane bez pośpiechu, a każdy kęs dokładnie rozdrobniony. Należy unikać jedzenia pokarmów smażonych, obfitujących w tłuszcze zwierzęce i węglowodany. Konieczna jest także całkowita rezygnacja z picia alkoholu.

5. Profilaktyka chorób trzustki

Prawidłowa praca trzustki jest niezbędna dla funkcjonowania całego organizmu, dlatego tak ważne jest podjęcie odpowiednich działań profilaktycznych. W zapobieganiu chorobom trzustki duże znaczenie ma styl odżywiania. Dieta powinna być urozmaicona. Trzeba pamiętać o spożywaniu posiłków o regularnych porach i unikać przejadania się. Dzięki temu nie narażamy trzustki na intensywną pracę związaną z produkcją enzymów trawiennych. Należy zrezygnować z jedzenia tłustych serów i wędlin. Niewskazane są również wszelkiego typu napoje gazowane, picie mocnej kawy i przede wszystkim picie dużej ilości alkoholu, który wywołuje w trzustce nieodwracalne zmiany. W diecie trzustkowej jest konieczna także eliminacja słodyczy.

Zobacz także:

Warto wprowadzić do swojego codziennego jadłospisu dużą ilość owoców i warzyw będących źródłem cennych witamin i minerałów. Trzeba tylko pamiętać, aby nie były to produkty o działaniu wzdymającym, jak np. kapusta lub rośliny strączkowe. Szczególne właściwości korzystne dla pracy trzustki mają m.in. brokuły i szpinak. Smażone potrawy lepiej zastąpić jedzeniem gotowanym lub pieczonym. Korzystne działanie na stany zapalne trzustki wykazuje również spożywanie kefiru, jogurtów lub maślanki.

Polecane dla Ciebie

Pomocni lekarze

Szukaj innego lekarza

Komentarze

Wysyłając opinię akceptujesz regulamin zamieszczania opinii w serwisie. Grupa Wirtualna Polska S.A. z siedzibą w Warszawie jest administratorem twoich danych osobowych dla celów związanych z korzystaniem z serwisu. Zgodnie z art. 24 ust. 1 pkt 3 i 4 ustawy o ochronie danych osobowych, podanie danych jest dobrowolne, Użytkownikowi przysługuje prawo dostępu do treści swoich danych i ich poprawiania.