W brzuchu burczy i przelewa się kilka godzin po jedzeniu? Zobacz, co to znaczy

Medyczna nazwa tych odgłosów to borborygmy. Powstają one, gdy skurcze ścian jelit przesuwają mieszaninę gazów i płynów przez wąskie światło przewodu pokarmowego. W jelitach stale znajduje się około 200 ml gazu pochodzącego z połkniętego powietrza oraz z fermentacji bakteryjnej.

Dźwięki te są głośniejsze przy pustym przewodzie pokarmowym, ponieważ nie tłumi ich treść pokarmowa. Za najbardziej słyszalne epizody odpowiada wędrujący kompleks mioelektryczny (MMC), czyli seria silnych fal skurczowych występujących pomiędzy posiłkami. Uczucie głodu towarzyszy im czasem, ale nie jest ich przyczyną. Burczenie słychać również po obfitym posiłku, gdy o głodzie nie może być mowy.

Cykl MMC powtarza się co 90-120 minut i dzieli się na cztery fazy:

• Faza I to okres całkowitego spokoju, w którym ściana jelita prawie się nie kurczy - zajmuje ona blisko połowę czasu trwania cyklu.
• Faza II przynosi nieregularne, słabsze skurcze o rosnącej częstotliwości.
• Faza III trwa 5-10 minut i odpowiada za właściwe oczyszczanie przewodu pokarmowego. Silne skurcze następują wtedy jeden po drugim: około 3 na minutę w żołądku oraz 11-12 na minutę w dwunastnicy.
• Faza IV stanowi krótkie wyciszenie przed kolejnym cyklem.

Najaktywniejsza faza trzecia rozpoczyna się zwykle w żołądku lub dwunastnicy i wędruje w dół, docierając do końcowego odcinka jelita cienkiego i potrzebuje na to około 1,5 godziny.

Falę sprzątającą otwiera motylina - hormon wytwarzany przez komórki Mo (M) znajdujące się w błonie śluzowej dwunastnicy i początkowej części jelita cienkiego. Jej stężenie we krwi rośnie i opada rytmicznie, osiągając szczyt tuż przed startem skurczów w żołądku. Proces ten wspiera nerw błędny, choć jego funkcja ogranicza się jedynie do żołądka. Nawet po chirurgicznym odłączeniu żołądka i jelit od wpływu nerwu błędnego jelito cienkie zachowuje własny rytm skurczów, sterowany przez jelitowy układ nerwowy.

Co ciekawe, receptory motylinowe pobudza również erytromycyna (antybiotyk z grupy makrolidów). Z tego powodu podaje się ją w małych dawkach przy gastroparezie, czyli porażeniu żołądka, w celu przyspieszenia jego opróżniania.

Wystarczy jeden kęs pożywienia, aby przewód pokarmowy przełączył się z trybu międzytrawiennego na trawienny. Skurcze stają się wtedy nieregularne i służą mieszaniu oraz rozdrabnianiu treści, a nie przesuwaniu jej w dół. Długość tej przerwy zależy od kaloryczności oraz składu posiłku.

Śniadanie dostarczające około 450 kcal wstrzymuje cykl MMC średnio na 3,5 godziny. Najsilniej ten proces hamują tłuszcze, które istotnie spowalniają opróżnianie żołądka. Białka działają podobnie, lecz słabiej, natomiast cukry proste blokują cykl najkrócej. Fala sprzątająca wraca dopiero po opróżnieniu żołądka z resztek, stąd odgłosy słyszalne kilka godzin po jedzeniu.

Cykl MMC do prawidłowego działania wymaga całkowitej przerwy od dostarczania kalorii. Podjadanie pozbawia układ pokarmowy tej możliwości. Chodzi o każdą porcję energii - nawet kawę z mlekiem, sok, słodzoną herbatę czy kilka orzechów. Czysta woda nie zawiera kalorii i nie wywołuje odpowiedzi poposiłkowej. Czarna kawa oraz niesłodzone napary dostarczają minimalną ilość energii, jednak mogą zmieniać motorykę przewodu pokarmowego poprzez inne związki czynne.

Odstęp 3-4 godzin między posiłkami pozwala na pełny przebieg cyklu MMC. Warto zjeść lekką kolację 2-3 godziny przed snem, by dać czas na uruchomienie tego mechanizmu. Osoby leczone insuliną oraz pacjenci po operacjach żołądka, którzy zgodnie z zaleceniami medycznymi jedzą częściej, nie powinni zmieniać swojego planu żywieniowego bez konsultacji z lekarzem.

Fala sprzątająca usuwa z jelita cienkiego resztki pokarmu, złuszczone komórki nabłonka oraz nadmiar bakterii. W zdrowym jelicie czczym liczba drobnoustrojów wynosi zaledwie 1000-10 000 w mililitrze treści, podczas gdy w jelicie grubym to już setki miliardów na gram.

Osłabiona motoryka pozwala bakteriom namnażać się w niewłaściwym miejscu, prowadząc do zespołu przerostu bakteryjnego jelita cienkiego (SIBO). Objawy obejmują wzdęcia, gazy, biegunkę oraz ból brzucha. Rytm sprzątania osłabiają m.in. cukrzycowa neuropatia autonomiczna, niedoczynność tarczycy, twardzina układowa, zrosty pooperacyjne oraz leki opioidowe. Podobne zaburzenia motoryki obserwuje się u części pacjentów z zespołem jelita drażliwego (IBS).

Same odgłosy przelewania nie są powodem do niepokoju. Diagnostyki wymagają dopiero objawy towarzyszące, tzw. symptomy alarmowe. Należą do nich:

• niezamierzony spadek masy ciała,
• obecność krwi w stolcu,
• niedokrwistość,
• przewlekła gorączka,
• nocne wybudzenia z powodu bólu.

Pilnej pomocy medycznej wymaga sytuacja, gdy chory przestaje oddawać gazy i stolec, przy jednoczesnym narastającym bólu brzucha i wymiotach, co sugeruje niedrożność jelit.

Wymioty treścią zjedzoną wiele godzin wcześniej wskazują na gastroparezę, a stolce tłuszczowe - na zaburzenia wchłaniania. Diagnostyka obejmuje wówczas morfologię, CRO, kalprotektynę w kale, testy w kierunku celiakii oraz wodorowo-metanowy test oddechowy.

Burczenie i przelewanie kilka godzin po posiłku świadczą o sprawnie działającym mechanizmie oczyszczającym. Wystarczy zachować odpowiednie odstępy między posiłkami oraz zapewnić organizmowi nocny odpoczynek bez jedzenia. Uwagi wymaga stały dyskomfort z objawami alarmowymi, a nie odgłosy z brzucha.

Źródła:

1. PubMed Central, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC12144641/
2. American Physiological Society, https://journals.physiology.org/doi/full/10.1152/ajpgi.1998.275.6.G1246
3. NIH, https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK545309/
4. PubMed Central, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC1027163/
5. PubMed Central, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC1027163/
6. NIH, https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK546634/