Wpływ kawy na starzenie organizmu. Nowe badanie naukowców

Badania przeprowadzono w ramach norweskiego projektu Thematically Organised Psychosis (TOP), obejmującego pacjentów leczonych w czterech ośrodkach psychiatrycznych w Oslo. Wzięło w nich udział 436 osób z diagnozą ciężkich zaburzeń psychicznych, w tym ze spektrum schizofrenii (259 pacjentów) oraz zaburzeniami afektywnymi (177 osób, m.in. z chorobą afektywną dwubiegunową i depresją z objawami psychotycznymi).

Badanie ukazało się na łamach "BMJ Mental Health" i miało charakter przekrojowy. Autorzy przypominają przy tym, że osoby z ciężkimi zaburzeniami psychicznymi żyją średnio o kilkanaście lat krócej niż populacja ogólna, a jednym z możliwych mechanizmów jest przyspieszone starzenie biologiczne.

"Długość telomerów jest wskaźnikiem starzenia komórkowego, a u pacjentów z ciężkimi zaburzeniami psychicznymi bywa krótsza niż w populacji ogólnej" - podkreślają.

U wszystkich uczestników zmierzono długość telomerów w leukocytach krwi obwodowej. Telomery to krótkie odcinki DNA na końcach chromosomów, które działają jak "ochronne czapeczki", zabezpieczają materiał genetyczny podczas podziałów komórki i skracają się wraz z wiekiem.

Na tej podstawie obliczano wskaźnik T/S (stosunek długości telomerów do genu pojedynczej kopii) – im niższa wartość, tym krótsze telomery i bardziej zaawansowane starzenie komórkowe.

Podczas wywiadu klinicznego pacjenci zgłaszali, ile kawy wypijają przeciętnie w ciągu dnia. Badanych podzielono na cztery grupy:

• osoby niepijące kawy,

• pijące 1-2 filiżanki dziennie,

• pijące 3-4 filiżanki dziennie,

• pijące 5 lub więcej filiżanek dziennie.

W analizach statystycznych uwzględniono ważne czynniki: wiek, płeć, pochodzenie etniczne, liczbę lat palenia tytoniu oraz dawki stosowanych leków psychotropowych (m.in. litu, leków przeciwdepresyjnych, stabilizatorów nastroju i leków przeciwpsychotycznych).

Sprawdzano także, czy zależność między kawą a długością telomerów różni się u kobiet i mężczyzn oraz między osobami ze schizofrenią a pacjentami z zaburzeniami afektywnymi.

Zobacz także: Kawa zamiast śniadania? Eksperci wskazują skutki dla zdrowia

Analiza wykazała, że związek między spożyciem kawy a długością telomerów nie jest liniowy, lecz przybiera kształt odwróconej litery "J". Najkorzystniej wypadła grupa pijąca 3-4 filiżanki kawy dziennie – u tych osób telomery były najdłuższe. W porównaniu z nimi osoby niepijące kawy miały istotnie krótsze telomery.

Po połączeniu grup pijących kawę w ilościach mieszczących się w granicach zaleceń (do 4 filiżanek dziennie) okazało się, że: "spożycie kawy w zalecanej dawce wiązało się z dłuższymi telomerami, co odpowiadało około 5 lat młodszemu wiekowi biologicznemu w porównaniu z osobami niepijącymi".

Jednocześnie u pacjentów pijących pięć lub więcej filiżanek dziennie długość telomerów znów się skracała, co sugeruje, że nadmiar kawy może działać przeciwnie, zamiast chronić, potencjalnie nasila procesy starzenia komórkowego.

Co ważne, efekt ochronny umiarkowanego picia kawy był podobny u kobiet i mężczyzn, a także u osób ze schizofrenią i z zaburzeniami afektywnymi.

Autorzy podkreślają, że jest to pierwsze badanie pokazujące "odwróconą zależność w kształcie litery J między długością telomerów a spożyciem kawy u osób z ciężkim zaburzeniem psychicznym".

Nie oznacza to jeszcze, że lekarze powinni zalecać wszystkim pacjentom psychiatrycznym picie kawy jako "terapii przeciwstarzeniowej". Badanie ma charakter obserwacyjny, oparte jest na samoocenie ilości kawy i nie obejmowało innych źródeł kofeiny ani pełnego zestawu markerów starzenia biologicznego.

Wyniki wskazują jednak kierunek dalszych prac. Po pierwsze, warto dokładniej zbadać, jak bioaktywne składniki kawy, o właściwościach przeciwutleniających i przeciwzapalnych, wpływają na telomery i inne wskaźniki starzenia u osób z zaburzeniami psychicznymi. Po drugie, w grupie pacjentów psychiatrycznych, którzy często piją bardzo dużo kawy, może być sensowna edukacja na temat utrzymywania spożycia w granicach zaleceń (do ok. 4 filiżanek dziennie).

Naukowcy podsumowują, że umiarkowane picie kawy może mieć potencjalnie korzystny wpływ na starzenie komórkowe w tej grupie chorych, natomiast nadmierna ilość napoju może ten efekt odwracać. Aby przełożyć te obserwacje na konkretne zalecenia kliniczne, potrzebne są jednak kolejne, bardziej szczegółowe badania.

Magdalena Pietras, dziennikarka Wirtualnej Polski

Źródła

1. BMJ Journals