Zakazany składnik suplementów wciąż dostępny w sieci. Ma silne działanie uboczne

Johimbina przez lata była promowana jako składnik preparatów na odchudzanie, pobudzenie i poprawę potencji. Dziś w Polsce i całej Unii Europejskiej nie może być legalnie dodawana do żywności ani suplementów diety. Powód jest poważny: zgłoszenia działań niepożądanych pokazują, że już po kilku kapsułkach u części osób pojawiały się objawy wymagające konsultacji lekarskiej, a nawet hospitalizacji.

Jeszcze niedawno johimbina była dobrze znana osobom sięgającym po suplementy reklamowane jako "spalacze tłuszczu", środki dodające energii czy preparaty wspierające sprawność seksualną. Substancja ta ma pochodzenie roślinne i naturalnie występuje m.in. w korze drzewa Pausinystalia yohimbe. Problem polega jednak na tym, że działa silnie pobudzająco na organizm i może wpływać na układ krążenia oraz układ nerwowy.

To właśnie z tego powodu wzbudziła zainteresowanie producentów suplementów. Johimbina oddziałuje m.in. na tętno i ciśnienie krwi, dlatego była przedstawiana jako składnik wspomagający redukcję masy ciała, zwiększenie pobudzenia i poprawę potencji. W praktyce okazało się jednak, że jej stosowanie może wiązać się z realnym zagrożeniem dla zdrowia.

Szczególne obawy wzbudziły dane pochodzące z analizy 238 przypadków zgłoszonych do kalifornijskiego ośrodka zatruć. Wyniki, opublikowane w "Annals of Pharmacotherapy" wskazały, że produkty zawierające johimbinę częściej niż inne były powiązane z występowaniem działań niepożądanych. W badanym okresie, obejmującym lata 2000–2006, częstość takich zgłoszeń wzrosła ponad czterokrotnie – z 1,8 do 8 przypadków na 10 tys. zgłoszeń.

Co istotne, niemal wszystkie zgłoszenia dotyczyły suplementów diety, a nie leków zawierających standaryzowany chlorowodorek johimbiny. Według przytoczonych danych aż 98,7 proc. przypadków odnosiło się właśnie do produktów suplementacyjnych. To ważne rozróżnienie, bo pokazuje, że największe ryzyko wiązało się z preparatami dostępnymi poza ścisłą kontrolą charakterystyczną dla produktów leczniczych.

Skala problemu była duża. Ponad 56 proc. osób, których przypadki trafiły do kalifornijskiego ośrodka zatruć, wymagało konsultacji lub leczenia w placówce ochrony zdrowia. Z kolei około 30 proc. zgłoszeń dotyczyło objawów ocenionych jako umiarkowane albo ciężkie.

Najczęściej pojawiały się dolegliwości ze strony kilku układów organizmu. U 46 proc. osób odnotowano problemy żołądkowo-jelitowe, u 43 proc. przyspieszone bicie serca, u 33 proc. silny niepokój i pobudzenie, a u 25 proc. wzrost ciśnienia tętniczego. W pojedynczych przypadkach sytuacja była jeszcze poważniejsza – zgłaszano zaburzenia rytmu serca, napady drgawek, a nawet ostrą niewydolność nerek.

Niepokojące jest również to, że ciężkie działania niepożądane obserwowano czasem już po przyjęciu zaledwie 1-4 kapsułek. To pokazuje, jak trudno przewidzieć reakcję organizmu na tę substancję i jak niewielka ilość mogła wystarczyć, by doszło do groźnych konsekwencji zdrowotnych.

W obrocie funkcjonowały nie tylko preparaty z samą johimbiną, lecz także jej różne formy. Chlorowodorek johimbiny to oczyszczona, dobrze rozpuszczalna postać tej substancji, która działa szybciej i silniej. Z kolei związki z grupy johimbiny obejmują szerszą kategorię – nie tylko samą johimbinę, lecz także jej sole, pochodne oraz substancje o podobnym mechanizmie działania obecne również w ekstraktach roślinnych.

Rosnąca liczba zgłoszeń oraz brak możliwości ustalenia dawki, którą można byłoby uznać za bezpieczną, doprowadziły do zdecydowanej reakcji regulatorów. W Unii Europejskiej johimbina została uznana za substancję niedopuszczalną w żywności i suplementach diety. Zakaz obejmuje zarówno czystą postać związku, jak i jego obecność w ekstraktach roślinnych.

Także w Polsce przepisy są w tym zakresie jednoznaczne. Johimbina znajduje się na liście składników niedozwolonych w suplementach diety, a produkty zawierające tę substancję są wycofywane z obrotu albo uznawane za nielegalne. Mimo to preparaty z johimbiną nadal można znaleźć w sprzedaży internetowej, często poza oficjalnym i kontrolowanym kanałem dystrybucji.

Eksperci zwracają uwagę, że to podwójne ryzyko. Z jednej strony sama substancja może wywoływać groźne objawy, z drugiej – produkty sprzedawane poza legalnym obiegiem budzą dodatkowe wątpliwości dotyczące składu, dawki i jakości. W praktyce oznacza to, że konsument nigdy nie ma pewności, co dokładnie przyjmuje.

Źródło: Rynek Zdrowia, gov.pl