Zalecenia żywieniowe dla Polaków. Tak powinien wyglądać talerz

Aktualne zalecenia dla Polaków są prezentowane w formie "talerza", czyli graficznego podziału posiłku na trzy główne części. Taki układ ma jedną dużą zaletę: odnosi się do czegoś znajomego i pokazuje wprost, jak powinny wyglądać proporcje na talerzu, bez ryzyka błędnej interpretacji (która zdarzała się przy piramidzie).

Warto pamiętać, że za przygotowanie i aktualizację rekomendacji odpowiada dziś Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH – Państwowy Instytut Badawczy (NIZP-PZH), po tym jak w 2020 r. włączono do niego dawny Instytut Żywności i Żywienia.

Zobacz także: Dietetyk o odwróconej piramidzie żywieniowej. "Nieco kontrowersyjna naukowo"

Schemat jest prosty: połowa talerza to warzywa i owoce (z naciskiem na warzywa), a druga połowa dzieli się na pełnoziarniste zboża oraz źródła białka.

Najważniejsze proporcje na "talerzu zdrowego żywienia":

• 1/2 talerza: kolorowe warzywa i owoce (częściej warzywa),

• 1/4 talerza: produkty zbożowe, najlepiej pełnoziarniste (np. pęczak, płatki owsiane, razowe pieczywo i makarony, brązowy ryż),

• 1/4 talerza: źródła białka – przede wszystkim ryby, jaja, nasiona roślin strączkowych (bób, fasola, groch, ciecierzyca, soczewica), nabiał; mięso raczej w mniejszych ilościach i chude,

• dodatkowo: w diecie zaleca się też orzechy.

W tych rekomendacjach wyraźnie podkreśla się, że czerwone mięso i jego przetwory (np. wędliny) warto ograniczać.

Polskie zalecenia – obok proporcji na talerzu – mocno akcentują redukcję składników i produktów, które sprzyjają chorobom cywilizacyjnym.

Najczęściej wskazywane składniki talerza, któe należałoby ograniczyć to:

• sól,

• cukier,

• napoje słodzone,

• żywność wysokoprzetworzoną (fast foody, słodycze, słone przekąski).

W polskich materiałach graficznych obok talerza pojawiają się też elementy "otoczenia" posiłku:

• woda jako podstawowy wybór, jeśli chodzi o płyny,

• niewielki dodatek tłuszczów roślinnych,

• nacisk na regularną aktywność fizyczną i utrzymywanie prawidłowej masy ciała (w materiałach uzupełniających bywa też podawana rekomendowana dzienna liczba kroków).

W Stanach Zjednoczonych ogłoszono nową propozycję zaleceń w formie odwróconej piramidy. W tej wersji na samej górze znajdują się białka, warzywa i owoce, niżej pełne ziarna, a na dole przetworzone węglowodany (w tym białe pieczywo). Wśród zaleceń pojawia się też m.in. zwiększanie spożycia białka oraz dopuszczanie tłustego mleka.

Różnicą, która może budzić dyskusję, są również wskazówki dotyczące tłuszczów: preferowana ma być oliwa z oliwek, ale jako alternatywy wymieniane są także masło lub łój wołowy. W polskich zaleceniach takie wybory nie są promowane ze względu na wysoką zawartość tłuszczów nasyconych.

Polski "talerz zdrowego żywienia" jest opracowywany przez ekspertów na podstawie przeglądów badań naukowych dotyczących wpływu diety na zdrowie. Uwzględnia się m.in. dane o powiązaniach sposobu odżywiania z ryzykiem otyłości, cukrzycy typu 2 i chorób układu krążenia, a także realny obraz żywienia w polskiej populacji.

Równolegle funkcjonują też szczegółowe normy żywienia dla populacji przygotowywane przez NIZP-PZH, oparte m.in. na ustaleniach instytucji takich jak EFSA i WHO.

Magdalena Pietras, dziennikarka Wirtualnej Polski

Źródła

1. Polska Agencja Prasowa