Aspergillus fumigatus IgE, IgG

Aspergillus fumigatus (kropidlak) jest grzybem szeroko rozpowszechnionym w przyrodzie. Występuje szczególnie często w rozkładającej się materii organicznej, wodzie, glebie, na powierzchni roślin. Szczególnie niebezpieczna może być obecność grzyba w systemach wentylacyjnych budynków. Jego właściwości chorobotwórcze związane są ze zdolnością do wzrostu w temperaturze 37 stopni Celsjusza oraz produkcji licznych zarodników, wielkości 2 - 3 mm, co znacznie ułatwia im możliwość przenikania do pęcherzyków płucnych. Zarodniki produkowane przez Aspergillus fumigatus należą do silnych alergenów. Grzyb ten wywołuje zachorowania głównie u osób predysponowanych, z przewlekłymi chorobami układu oddechowego (rozstrzenie oskrzeli i zmiany marskie) oraz u osób z upośledzeniem odporności w wyniku stosowania cytostatyków, czy dużych dawek kortykosteroidów, lub też u osób z AIDS. Choroby wywołane przez grzyba Aspergillus mogą przebiegać w postaci zapalenia płuc, alergicznej aspergilozy oskrzelowo-płucnej oraz aspergilozy ośrodkowego układu nerwowego.

Diagnostyka różnych postaci aspergilozy

Pojęcie aspergiloza odnosi się do różnych form choroby wywołanej przez grzyby z rodzaju Aspergillus. Do najczęściej spotykanych schorzeń zaliczamy zapalenie płuc wywołane przez Aspergillus, alergiczną aspergilozę oskrzelowo-pęcherzykową oraz aspergilozę ośrodkowego układu nerwowego. W diagnostyce każdej z tych postaci choroby wykorzystywane są nieco odmienne metody diagnostyczne:

Zapalenie płuc wywołane przez A. fumigatus

Aspergiloza płuc może być dość trudna do zdiagnozowania, ponieważ objawy, takie jak kaszel i świszczący oddech, są wspólne dla wielu schorzeń układu oddechowego. W przypadku zapalenia płuc wywołanego przez Aspergillus fumigatus w diagnostyce pomocny jest obraz zmian w RTG klatki piersiowej, a jeszcze bardziej charakterystyczne zmiany w tomografii komputerowej. Natomiast pewną diagnozę można uzyskać przez wykonanie biopsji płuca i stwierdzenie grzybni kropidlaka w badaniu mikroskopowym wycinka, lub poprzez wyhodowanie grzyba z tej próbki. Można również badać popłuczyny oskrzelikowo-pęcherzykowe (badanie mikroskopowe i hodowla). Pomocne jest także poszukiwanie antygenu Aspergillus we krwi metodami immunologicznymi oraz ewentualnie posiewy krwi i hodowla kropidlaka.

Alergiczna aspergiloza oskrzelowo- płucna

Obecność grzybów z rodzaju Aspergillus jest powszechna w płucach osób chorych na astmę. Kolonizacja dróg oddechowych przez Aspergillus fumigatus wywołuje odpowiedź immunologiczną, w wyniku której dochodzi do wytwarzania przeciwciał skierowanych przeciw antygenom grzyba, głównie w klasie IgE i IgG. Przeciwciała IgE mediują reakcję alergiczną typu natychmiastowego, która prowadzi do wystąpienia skurczu oskrzeli oraz obrzęku błony śluzowej oskrzeli i wystąpienia napadu astmy oskrzelowej po ekspozycji na antygeny grzyba. Do rozpoznania alergicznej aspergilozy oskrzelowo-płucnej niezbędne jest stwierdzenie u chorego:

•  występowania astmy atopowej,
•  eozynofilii (podwyższenia liczby eozynofili) we krwi obwodowej powyżej 1000/ml,
•  dodatniego wyniku testu skórnego z antygenami Aspergillus fumigatus - podanie podskórnie antygenów grzyba wywołuje powstanie na powierzchni skóry odczynu alergicznego,
•  dodatniego odczynu precypitacyjnego z antygenami Aspergillus fumigatus – zakażenie grzybem powoduje powstanie w organizmie przeciwciał precypitujących w klasie IgG; wówczas dodanie do surowicy krwi aspergiliny wywołuje widoczną w probówce reakcję precypitacji,
•  zwiększonego stężenia przeciwciał IgE całkowitych lub też swoistych dla Aspergillus fumigatus,
•  w badaniach obrazowych nacieków w płucach i rozstrzeni proksymalnych oskrzeli,
•  można ponadto stwierdzić przyspieszenie OB i podwyższoną liczbę leukocytów.

Aspergiloza OUN

W przypadku aspergilozy ośrodkowego układu nerwowego dochodzi najczęściej do powstania ropni w mózgu, zapalenia mózgu, rzadziej grzybiczego zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych. Badanie ogólne płynu mózgowo-rdzeniowego zazwyczaj nie wykazuje odchyleń od normy. Pomocny może być obraz charakterystycznych zmian w tomografii komputerowej lub rezonansie magnetycznym mózgowia. Najważniejsze w diagnostyce jest jednak wykazanie obecności grzyba pod mikroskopem w bezpośrednim preparacie z płynu mózgowo-rdzeniowego barwionego metodą Grama, badanie serologiczne wykrywające antygen kropidlaka w płynie mózgowo-rdzeniowym lub we krwi chorego (badanie krwi metodą ELISA), posiew płynu mózgowo-rdzeniowego na podłożu Sabourauda i hodowla grzyba, oraz ewentualnie wykrycie materiału genetycznego grzyba w płynie mózgowo-rdzeniowym metodą PCR (badanie drogie, dlatego rzadko wykonywane).