Badania radiologiczne klatki piersiowej

Badanie radiologiczne klatki piersiowej inaczej nazywane jest RTG klatki piersiowej. Do badań tych zalicza się: małoobrazkowe zdjęcie płuc (radiofotografia, fluorografia), rentgen klatki piersiowej, prześwietlenie klatki piersiowej (radioskopia), zdjęcia warstwowe klatki piersiowej, tomografię komputerową klatki piersiowej (TK). Tomografia komputerowa klatki piersiowej wykonywana jest wtedy, gdy na przeglądowych zdjęciach rentgenowskich klatki wykryta zmiana chorobowa wymaga szczegółowej oceny.

Na czym polega badanie radiologiczne i projekcja?

Badanie radiologiczne polega na przechodzeniu przez wybraną część ciała osoby badanej kontrolowanych dawek promieni rentgenowskich, rzutowanych na prostopadłą płaszczyznę z detektorem tych promieni. Promienie X wysyłane z lampy rentgenowskiej przed dotarciem do detektora są częściowo pochłaniane przez „przeszkody”, tzn. tkanki osoby badanej. Stopień osłabienia promieniowania zależy od spoistości i rodzaju naświetlanych tkanek, co rejestrowane jest przez detektor.

Detektorem promieni X może być błona fotograficzna lub specjalny ekran luminescencyjny, który zamienia pierwotny obraz na obraz światła widzialnego. Klisze rentgenowskie przed badaniem umieszczane są w specjalnych światłoszczelnych kasetach. Kaseta jest układana jak najbliżej ciała osoby badanej, natomiast lampa rentgenowska ustawiana jest w odstępie około 2 m. Unika się w ten sposób zniekształceń obrazu naświetlanych warstw ciała pacjenta.

Projekcja to sposób rzutowania promieni przechodzących przez badany obiekt na powierzchnię detektora promieniowania. Projekcja określa ułożenie względem siebie poszczególnych elementów: źródła promieniowania, badanej części ciała, powierzchni detektora promieni. W badaniu rentgenowskim, w projekcji przednio-tylnej, emitowane promienie X wnikają w ciało badanego od przodu, a następnie padają na powierzchnię kliszy rentgenowskiej – ustawionej prostopadle do promieni, z tyłu za ciałem osoby badanej. Jeśli źródło promieniowania i detektor tego promieniowania są nieruchomymi elementami urządzenia diagnostycznego, to projekcję ustala się przez odpowiednie ustawienie pacjenta do badania.

Rodzaje badań radiologicznych klatki piersiowej

• Małoobrazkowe zdjęcie płuc (radiofotografia, fluorografia) - to metoda polegająca na wykonaniu zdjęcia aparatem małoobrazkowym obiektu silnie świecącego, który jest widoczny na ekranie rentgenowskim. Zalety tego badania to niskie koszty, duża wydajność i możliwość przemieszczania aparatury. Wadą jest konieczność zastosowania zwiększonych dawek promieniowania niż przy pełnowymiarowych zdjęciach rentgenowskich.
• Rentgen klatki piersiowej - to standardowe rentgenowskie zdjęcie klatki piersiowej, wykonuje się je w projekcji tylno-przedniej. Promienie X wnikają do ciała badanego od tyłu. Niekiedy wykonuje się dodatkowe zdjęcie boczne, wyjątkowo także zdjęcie skośne. Czasami pacjentowi podaje się doustnie środek cieniujący (kontrast), który bardzo silnie pochłania promieniowanie rentgenowskie, możliwe jest wtedy uzyskanie obrazu przełyku.
• Prześwietlenie klatki piersiowej (radioskopia) - pozwala oglądać na ekranie monitora obraz rentgenowski klatki piersiowej w czasie wykonywania ruchów oddechowych. To badanie radiologiczne wykonywane jest z użyciem wzmacniacza obrazu, który zamienia obraz promieniowania rentgenowskiego na obraz światła widzialnego (na ekranie z luminoforem). Ostateczny obraz na ekranie monitora może być pozytywowy, tzn. cienie gazów są białe, kości czarne, a tkanki miękkie szare lub negatywowy, gdy mamy do czynienia z sytuacją odwrotną.
• Zdjęcie warstwowe klatki piersiowej (tomografia) - to specjalna technika rentgenowska, która zamazuje część cieni struktur ciała w celu lepszego uwidocznienia struktur wybranych jego warstw. Pacjent podczas badania jest najczęściej nieruchomy. Ruch lampy rentgenowskiej i kasety z kliszą rentgenowską są ze sobą sprzężone. Podczas wykonywania zdjęć lampa i kaseta poruszają się w przeciwnych kierunkach. Na kliszy zaś uwidaczniane są struktury ciała osoby badanej.

Zależnie od potrzeb, liczba warstw ciała badanego i odstęp między nimi mogą być ustawiane dowolnie. Typowe zdjęcie warstwowe wykonuje się co centymetr. W odróżnieniu od tomografii komputerowej, to badanie radiologiczne nie umożliwia uzyskania zdjęć poprzecznych warstw ciała i określenia typu histologicznego tkanki w obserwowanej zmianie chorobowej.

Cel badania radiologicznego klatki piersiowej

Małoobrazkowe zdjęcie płuc służy do badań masowych w celu wykrycia chorób płuc, głównie gruźlicy i nowotworów płuc na wczesnym etapie rozwoju. Zdjęcia rentgenowskie klatki piersiowej służą przede wszystkim ocenie żeber, kręgosłupa piersiowego, obojczyków, łopatek, przepony, śródpiersia i miąższu płucnego. Jeśli istnieje konieczność uwidocznienia okolicy pozasercowej, okolic położonych u podstawy i w tyle klatki piersiowej, badanie uzupełnia się zdjęciem bocznym.

Prześwietlenie klatki piersiowej wykonuje się w celu uzupełnienia zdjęć RTG lub w celu obserwacji czynności ruchowej. Badanie to dostarcza informacji o ruchomości przepony i ścian klatki piersiowej, umożliwia ocenę tętniącego lub rozpierającego rodzaju zacienienia płucnego lub śródpiersiowego, a także pozwala w dokładny sposób określić umiejscowienie zmian. Powszechne zastosowanie znajduje w celowanej biopsji płuca i bronchoskopii, pozwalając na korektę położenia igły do biopsji.

Zdjęcia warstwowe klatki piersiowej wykonuje się dla uzupełnienia zdjęć standardowych w celu dokładnej oceny oskrzeli głównych, węzłów chłonnych płuc i naczyń płucnych i do określenia wielkości istniejących zmian – jam, zwapnień i nacieków.

Wskazania do badania radiologicznego klatki piersiowej

Zaliczamy tu:

• wszelkie schorzenia w obrębie klatki piersiowej;
• obrażenia klatki piersiowej;
• zaburzenia rozwojowe narządów klatki piersiowej;
• badanie przed- i pooperacyjne klatki piersiowej;
• badanie okresowe, które powinno być wykonywane co 2 lata, a u osób ze zwiększonym ryzykiem chorób płuc co rok.

Standardowe rentgenowskie zdjęcie klatki piersiowej może być wykonane bez zlecenia lekarza, natomiast pozostałe badania radiologiczne wykonuje się na zlecenie.

Zdjęcie rentgenowskie klatki piersiowej wykonywane jest w pozycji stojącej. Pacjent rozebrany jest do połowy (zdejmuje górną część). W przypadku projekcji tylno-przedniej, pacjent powinien mieć ręce oparte na biodrach, łokcie wysunięte do przodu, brodę uniesioną. Przednia powierzchnia klatki piersiowej powinna swobodnie przylegać do kasety rentgenowskiej. Badanemu zaleca się wykonać głęboki wdech i na chwilę zatrzymać oddech. W tym czasie klatka piersiowa jest naświetlana promieniowaniem X. Inne ustawienie pacjenta do projekcji tylno-przedniej to pozycja z uniesionymi ramionami i dłońmi splecionymi na szczycie głowy.

Przy zdjęciach w pozycjach bocznych lub skośnych pacjent chorą stronę powinien mieć skierowaną ku kasecie, a ramiona i brodę uniesioną. U ciężko chorych pacjentów zdjęcia klatki piersiowej wykonuje się w pozycji leżącej lub siedzącej za pomocą przenośnego aparatu rentgenowskiego.

Radioskopię rozpoczyna się od ustawienia chorego przed specjalnym ekranem w pozycji stojącej. W czasie prześwietlenia pacjent powinien zmienić pozycję, w zależności od miejsca i rodzaju obserwowanych zmian. Podczas radioskopii zaleca się zwykle głębokie oddychanie i żąda gwałtownego wdechu i wydechu. Wynik badań radiologicznych przekazywany jest w formie opisu, niekiedy z dołączonymi kliszami rentgenowskimi.

Standardowe badanie radiologiczne klatki piersiowej może być wielokrotnie powtarzane. Nie zagraża w żaden sposób zdrowiu pacjenta i jest wykonywane u osób w każdym wieku. Nie można go przeprowadzać u kobiet w ciąży. Należy unikać RTG klatki piersiowej u kobiet w drugiej połowie cyklu miesiączkowego, gdy istnieje podejrzenie możliwości zapłodnienia.