Atopowe zapalenie skóry

Atopowe zapalenie skóry (AZS) to schorzenie, którego podstawą są zaburzenia w układzie immunologicznym. Pojawia się ono często z alergiami pokarmowymi, astmą, katarem siennym. Nie można wskazać jednego czynnika, który byłby odpowiedzialny za AZS, więc jego wyleczenie całkowite jest prawie niemożliwe. Stosuje się jedynie leczenie objawowe, które łagodzi uporczywy świąd i zmniejsza dyskomfort i suchość skóry.

Przyczyny atopowego zapalenia skóry

Istnieją trzy główne, współistniejące ze sobą i wpływające na siebie nawzajem, czynniki uznawane za przyczyny atopowego zapalenia skóry:

• geny "kodujące" odpowiednie predyspozycje do reakcji alergicznych,
• nieprawidłowo działający układ immunologiczny,
• czynniki środowiskowe (alergeny).

Predyspozycje genetyczne

Osoby cierpiące na atopowe zapalenie skóry, bardzo często mają w rodzinie chorych na astmę, katar sienny czy inną formę alergii. Pewne predyspozycje do reakcji alergicznych są więc dziedziczone.
Najnowsze badania mówią, że osoby z atopowym zapaleniem skóry rodzą się z trochę innymi właściwościami skóry niż inni. Są to zaburzenia bariery chroniącej naskórek - nie jest ona naturalnie chroniona tak, jak powinna. Co ciekawe, takie zaburzenie dotyka całej skóry, nie tylko miejsc, gdzie pojawia się wysypka i swędzenie.
Przyczyną zaburzonej ochrony naskórka jest filagryna, a raczej jej nieprawidłowe działanie. Filagryna to białko, które odpowiada za działanie bariery ochronnej naskórka u zdrowych osób. U chorych na AZS występuje mutacja genu odpowiadającego za "zakodowanie" w organizmie filagryny. Taka mutacja zwiększa także ryzyko wystąpienia innych chorób skóry (rybia łuska, inne rodzaje egzemy) i chorób alergicznych (astma oskrzelowa). Zaburzenia produkcji i działania filagryny w organizmie prowadzą do:

• zmniejszenia naturalnego nawilżenia skóry,
• poniesienie pH skóry,
• zaburzeń w warstwie lipidowej naskórka.

Zaburzenia układu immunologicznego

Atopowe zapalenie skóry to alergiczna reakcja skórna. Pojawia się, kiedy układ immunologiczny uzna, że obecne na skórze lub wewnątrz organizmu substancje zagrażają alergikowi. Wywoływany jest wtedy stan zapalny, mający na celu usunięcie "szkodliwego" czynnika.
U alergików równowaga pomiędzy poszczególnymi składnikami układu immunologicznego jest zachwiana. Działa zbyt dużo limfocytów Th2 i odpowiadających im cytokin, a w niektórych przypadkach pojawia się także zbyt wysoki poziom immunoglobulin (IgE) i eozynocytów. To one są odpowiedzialne za reakcję obronną organizmu w przypadku AZS. Taka reakcja pogarsza jeszcze stan skóry pozbawionej swojej naturalnej bariery ochronnej.
Z drugiej strony, uwarunkowane genetycznie zaburzenia warstwy ochronnej naskórka powodują, że wszelkie możliwe alergeny lub czynniki drażniące z łatwością przenikają wgłąb skóry, gdzie łatwtej wywołać reakcję układu immunologicznego i alergiczne zapalenie skóry.

Przyczyny środowiskowe

Alergeny lub inne czynniki drażniące system immunologiczny alergika, to na przykład:

• pyłki,
• naskórek zwierząt,
• pleśń,
• kurz,
• jajka,
• orzeszki ziemne,
• mleko,
• soja,
• produkty zbożowe,
• silnie działające mydła i kosmetyki,
• drapanie i ścieranie skóry,
• podrażnianie skóry noszeniem wełnianych ubrań,
• zanieczyszczenia powietrza: dym, chemikalia,
• suche, zimne powietrze,
• gwałtowne zmiany temperatury,
• problemy emocjonalne,
• częste mycie, pozbawiające skórę warstwy ochronnej.

Objawy atopowego zapalenia skóry

Atopowe zapalenie skóry objawia się przede wszystkim silnym świądem skóry. Ze względu na wykwity skórne jest ona nazywana także egzemą lub świerzbiączką. Łatwo pomylić ją z łuszczycą.

Oto czynniki, które mogą sprzyjać podrażnieniu skóry:


• środki drażniące i alergeny - podrażnienie mechaniczne;
• mydła, rozpuszczalniki, konserwanty, detergenty, wełna, wietrzny klimat, nadmierne pocenie się;
• alergeny wziewne - roztocza kurzu domowego (Dermatophagoides pteronyssinus), pleśnie, pyłki, sierść zwierząt;

• drobnoustroje - Staphylococcus aureus, drożdżaki, dermatofity z gatunku Trichophyton;
• pokarmy - jajka, mleko, soja, orzechy, ryby, skorupiaki, pszenica;
• inne - stres, czynniki psychiczne.


W ostrej fazie atopowego zapalenia skóry przeważają takie wykwity skórne, jak ogniska rumieniowe, dosyć wyraźnie odgraniczone od skóry otoczenia, na podłożu których występują drobne grudki, pęcherzyki oraz nadżerki. W przypadku podostrego stanu rozwoju AZS pojawiają się ogniska rumieniowe, nasilone złuszczenie naskórka oraz przeczosy, czyli uszkodzenie naskórka pod wpływem drapania, najczęściej w kształcie linii. Przeczosy goją się całkowicie i nie zostają po nich blizny. W przewlekłych stanach mogą pojawić się ogniska, tzw. lichenizacji, czyli liszajowacenia.

Leczenie atopowego zapalenia skóry

Leczenie jest dopasowywane do konkretnych objawów i nasilenia choroby. Atopii nie da się wyleczyć, można jednak minimalizować jej objawy. Lekarz może przepisać następujące metody leczenia atopii:

• kremy i maści o działaniu przeciwzapalnym;
  Atopowe zapalenie skóry: czy możliwa jest remisja choroby?

  Atopowe zapalenie skóry jest objawem alergii na niektóre pokarmy, kataru... »

• miejscowe preparaty z lekami przeciwhistaminowymi;
• leki immunosupresyjne (zmniejszające reakcję alergiczną);
• antybiotyki przy infekcji skóry;
• glikokortykosteroidy miejscowe (w ciężkich przypadkach);
• fototerapia;
• leki uspokajające i psychoterapia mające na celu obniżenie poziomu stresu (w przypadku, jeśli napięcie psychiczne pogarsza objawy).

Leki mają na celu złagodzenie występującego zapalenia, zmniejszenie obrzęku, a także świądu skóry.

Osoby z AZS mogą także zmniejszać wysuszenie skóry i swędzenie odpowiednią pielęgnacją:

• robiąc sobie kąpiele w krochmalu, płatkach owsianych lub specjalnych olejkach zamiast perfumowanych płynach do kąpieli;
• wycierając skórę delikatnie ją poklepując, nie trąc;
• natłuszczając skórę po każdej kąpieli za pomocą wazeliny (w miejscach bardzo podrażnionych o złuszczonej skórze) i tłustego kremu;
• unikając kosmetyków na spirytusie;
• używając delikatnych proszków do prania;
• rezygnując z noszenia wełnianej odzieży;
• unikając podrażnień, np. od kurzu czy zbyt wysokiej temperatury w pomieszczeniach.

W niektórych przypadkach pewne potrawy lub inne czynniki (np. kurz, pot) nasilają objawy atopii. Każda osoba z AZS powinna zwrócić szczególną uwagę na to, kiedy pojawiają się u niej objawy i unikać czynnika drażniącego.