Badanie krwi

Weryfikacja merytoryczna:

Lek. med. Joanna Gładczak - lekarz specjalista chorób wewnętrznych. Autorka wielu profesjonalnych publikacji medycznych.

Badania krwi są bardzo popularnym narzędziem diagnostycznym. Zarówno morfologia krwi, jak i pomiar cholesterolu czy glukozy może dać wiele informacji o tym, co dzieje się wewnątrz organizmu, a nawet co może się stać (np. podniesiony poziom glukozy ostrzega przed cukrzycą, a nieprawidłowy lipidogram oznacza zwiększone ryzyko miażdżycy). Podstawowe badania krwi wykonywane regularnie stanowią system wczesnego ostrzegania i pozwalają uchronić się przed wieloma problemami zdrowotnymi. Pamiętajmy, że większość badań powinna być wykonywana na czczo z przerwą minimum ośmiogodzinną od ostatniego spożycia posiłku.

Podstawowe badania krwi

Podstawowe badania krwi, wykonywane profilaktycznie, to przede wszystkim:

• morfologia krwi – ilościowe i jakościowe badanie komórek krwi;
• badanie OB stwierdzające stan zapalny w organizmie;
• badanie poziomu glukozy we krwi;
• lipidogram – poziom cholesterolu całkowitego, LDL, HDL i trójglicerydów.
  Pobieranie krwi

  Badania krwi mogą wykryć wiele nieprawidłowości w funkcjonowaniu... »

Morfologia krwi jest to podstawowe badanie diagnostyczne, polegające na ilościowej i jakościowej ocenie elementów morfotycznych krwi. Normy badań laboratoryjnych zależą od wielu czynników, z tego powodu powinny być zawsze analizowane przez lekarza w oparciu o wykonane badanie lekarskie i dokładnie zebrany wywiad. Na wydruku badania pojawia się szereg liter i cyfr, które oznaczają między innymi poszczególne rodzaje krwinek oraz ich ilość w badanej próbce krwi. Do standardowego badania składu krwi należą: RBC, WBC, PLT, HGB, HCT, MCV, MCH, MCHC. W wydruku podana jest również wartość Hb, czyli hemoglobiny. Poniżej wyjaśnienie oznaczeń stosowanych w wydrukach laboratoryjnych.

• RBC (red blood cells) – skrót ten oznacza krwinki czerwone (inne stosowane określenia to czerwone ciałka krwi, erytrocyty) – komórki te odpowiedzialne są za transport tlenu. Ich zbyt mała ilość świadczy o anemii, czyli niedokrwistości, zbyt duża nazywana jest poliglobulią.
• WBC (white blood cells)  skrót ten oznacza krwinki białe (inne stosowane określenia to białe ciałka krwi, leukocyty) – te komórki krwi są odpowiedzialne za zwalczanie infekcji; spadek białych ciałek krwi nazywany jest leukopenią i może świadczyć o obniżonej odporności organizmu; natomiast zwiększona liczna białych ciałek krwi nazywana jest leukocytozą i świadczyć może między innymi o toczących się infekcjach w organizmie, może wynikać również z poważnych schorzeń hematologicznych.
• PLT (platelets)  skrót ten oznacza płytki krwi (inne stosowane określenie to trombocyty) krwinki te odpowiedzialne są za prawidłowe krzepnięcie krwi.
• MCV (mean corpuscular volume) – średnia objętość erytrocytu.
• HCT – hematokryt, jest to stosunek objętości krwinek czerwonych do osocza.
• MCH (mean corpuscular hemoglobin) – średnia masa hemoglobiny w krwince.
• MCHC (mean corpuscular hemoglobin concentration) – średnie stężenie hemoglobiny w krwince.

Normy morfologii krwi

Normy morfologii krwi różnią się w zależności od wieku oraz płci osoby badanej. Poniższe normy obowiązują u osób dorosłych.

Erytrocyty

Prawidłowe wyniki badania krwi dla krwinek czerwonych mieszczą się w poniższych przedziałach:

• dla kobiet 3,5-5,2 mln na mm sześcienny;
• dla mężczyzn 4,2-5,4 mln na mm sześcienny.

Wynik morfologii RBC powyżej normy zdarza się rzadko, choć jest możliwy. Stan, w którym ilość krwinek czerwonych jest zbyt duża, nazywany jest erytrocytozą. Może się pojawić z powodu odwodnienia, zmian nowotworowych dotykających krwi, zaburzeń hormonalnych lub długotrwałego niedotlenienia organizmu.

RBC poniżej normy to niedokrwistość, czyli inaczej anemia. Wywołuje ją niedożywienie, niedobór witaminy B12, niedobór kwasu foliowego lub żelaza. Anemia pojawia się także w przebiegu niektórych chorób przewlekłych czy w wyniku krwawienia.

Hemoglobina jest składnikiem krwinek czerwonych. Jej zadaniem jest transport tlenu i dwutlenku węgla do i z komórek naszego organizmu. Hemoglobina jest podstawowym parametrem, który służy do rozpoznawania niedokrwistości. Stężenie tego związku zależy od wieku i płci. Najwyższe jest u noworodków. Norma u kobiet mieści się w zakresie 12-16 g/dl, a u mężczyzn 14-18 g/dl.

Wartości hemoglobiny powyżej zalecanej normy mogą wystąpić wskutek:

• odwodnienia – na przykład w przebiegu biegunki, wymiotów, gorączki;
• nadkrwistości pierwotnych (czerwienica prawdziwa);
• nadkrwistości wtórnych – czyli wynikających z chorób innych narządów, na przykład w niektórych przewlekłych chorobach płuc, w wadach serca;
• niedotlenienia – na przykład podczas przebywania w wyższych partiach gór.

• niedokrwistości – w przebiegu niedoborów witaminowych, chorób przewlekłych, krwawienia;
• przewodnienia.

MCV to średnia objętość pojedynczej krwinki. Norma u kobiet mieści się w zakresie 81-99 fl, a u mężczyzn 80-94 fl.
Podwyższone wartości MCV mogą świadczyć o niedoborze witaminy B12 lub kwasu foliowego. Do niedoborów takich może dochodzić w przebiegu przewlekłych schorzeń gastroenterologicznych, w zapaleniu lub niewydolności wątroby, w przypadku alkoholizmu.

Wynik MCV poniżej normy może świadczyć o niedokrwistości z niedoboru żelaza, talasemii, a także niedokrwistości syderoblastycznej. Może również pojawiać się w chorobach przewlekłych. MCH to średnia masa hemoglobiny w krwince. Norma u kobiet mieści się w zakresie 27-31 pg, a u mężczyzn 27-34 pg, Podwyższone wartości MCH mogą świadczyć o sferocytozie. Wartości poniżej normy mogą być obecne w niedokrwistościach niedobarwliwych oraz niektórych zaburzeniach wodno-elektrolitowych.

MCHC to średnie stężenie hemoglobiny w krwince. Norma u kobiet i mężczyzn mieści się w zakresie 33-37 g/dl. MCHC powyżej normy może świadczyć o sferocytozie lub hipertonicznym odwodnieniu. Obniżony wskaźnik MCHC może wskazywać na niedokrwistość spowodowaną niedoborem żelaza.

Hematokryt (HCT) to stosunek objętości krwinek czerwonych do objętości osocza. Wartość HCT zależy od liczby krwinek czerwonych, objętości czerwonych krwinek, objętości krwi krążącej oraz od płci i wieku. Norma u kobiet mieści się w zakresie 37-47%, a u mężczyzn 42-52%. Wartości powyżej normy mogą być wywołane czerwienicą prawdziwą, niedotlenieniem tkanek, przewlekłymi chorobami płuc, wadami serca, chorobami nerek. Wartości poniżej normy mogą świadczyć o niedokrwistości lub przewodnieniu organizmu.

RDW, czyli anizocytoza to współczynnik zmienności rozkładu objętości erytrocytów. Jego norma wynosi 11,5-14,5%. Podwyższony wskaźnik anizocytozy może być spowodowany niedokrwistością z niedoboru żelaza, niedokrwistością megaloblastyczną, anemią hemolityczną. Wzrost wartości RDW może wystąpić po przetoczeniu krwi i w wyniku przerzutów nowotworowych. Spadek wartości RDW może świadczyć o różnych rodzajach anemii.

HDW, czyli anizochromia to zjawisko występowania w badanej krwi różnorodnie wybarwionych erytrocytów. Norma wynosi 2,2-3,2 g/dl. Wzrost wartości może być spowodowany niedokrwistością hemolityczną lub niedoborem żelaza.
RET, czyli retykulocyty to młode formy czerwonych krwinek, które powstają w szpiku. Wzrost wartości występuje w zespole hemolitycznym, ostrej niedokrwistości pokrwotocznej i w ostrym niedotlenieniu. Wartości poniżej normy występują w wyniku niedokrwistości aplastycznej, a także w przebiegu niewydolności nerek i niektórych chorób hematologicznych.

Leukocyty

Prawidłowe wyniki badania krwi w przypadku leukocytów, czyli krwinek białych, powinny mieścić się w przedziale 4000-10 000 na mm sześcienny. Leukocytoza, czyli podniesienie poziomu leukocytów we krwi,może być spowodowana:

• nadmiernym stresem;
• wysiłkiem fizycznym;
• stanem zapalnym wewnątrz organizmu;
• chorobą nowotworową.

Zbyt niski poziom leukocytów to leukopenia.Jej podłożem mogą być:

• zakażenia wirusowe;
• choroby wątroby;
• uszkodzenie szpiku kostnego;
• wyniszczenie organizmu.

W wyniku morfologii podane są również poszczególne typy białych krwinek, czyli leukocytów. Obecnie komputer podczas analizy próbki krwi dokonuje obliczeń i segregacji komórek na poszczególne typy. Jednak w przypadku wątpliwości, nieprawidłowych wyników warto wykonać ocenę mikroskopową rozmazu krwi – wówczas wykwalifikowana osoba ogląda pod mikroskopem odpowiednio przygotowany i wybarwiony preparat. Do typów krwinek białych, czyli leukocytów należą:

• neutrofile,
• limfocyty,
• monocyty,
• eozynofile.
• bazofile.

NEUT, czyli neutrofile to komórki układu odpornościowego, które należą do granulocytów. Pełnią zasadniczą rolę w odpowiedzi odpornościowej organizmu przeciwko bakteriom, a także innych patogenów. Prawidłowo w rozmazie u osoby dorosłej ich zawartość powinna wynosić 60-70% wszystkich leukocytów. Podwyższona liczba występuje przy zakażeniach, chorobach nowotworowych, hematologicznych, metabolicznych, po urazach. Obniżone wartości mogą wystąpić w wyniku zakażeń grzybiczych, wirusowych (grypa, różyczka), pierwotniakowych (np. malaria).

LYMPH, czyli limfocyty to także komórki układu odpornościowego. Są zdolne do swoistego rozpoznawania antygenów. Liczba limfocytów wzrasta w wyniku przewlekłej białaczki, chorób infekcyjnych, chłoniaków, przewlekłej białaczki oraz chorób immunologicznych. Obniżone wartości limfocytów najczęściej występują w przebiegu przewlekłego leczenia glikokortykosterydami. Spowodowane mogą być również ciężkim, przewlekłym stresem oraz białaczką, ziarnicą złośliwą i chorobami autoimmunologicznymi.

MONO, czyli monocyty to komórki żerne, które oczyszczają krew ze skrawków obumarłych tkanek i bakterii. Liczba monocytów wzrasta w przypadku wystąpienia gruźlicy, kiły, zapalenia wsierdzia, mononukleozy zakaźnej, zakażenia pierwotniakowego oraz nowotworów. Spadek ich liczby może być wynikiem toczącej się w organizmie infekcji lub stosowania niektórych leków (np. glikokortykosterydów).

EOS, czyli eozynofile to krwinki białe, które zaliczane są do granulocytów kwasochłonnych. Wyróżniają się one obecnością ziarnistości w cytoplazmie, które barwią się na czerwono eozyną. Stanowią 1-4% wszystkich krwinek białych we krwi. Podwyższone wartości eozynofilu mogą wystąpić w wyniku chorób alergicznych (na przykład w przebiegu astmy oskrzelowej, kataru siennego) oraz chorób pasożytniczych. Innym powodem mogą być schorzenia hematologiczne. Obniżenie wartości może być skutkiem zakażeń, duru brzusznego, czerwonki, posocznicy, urazów i oparzeń. Towarzyszą one również zwiększonemu wysiłkowi fizycznemu.

BASO, czyli bazofile to granulocyty zasadochłonne, rodzaj krwinek białych, które wykazują powinowactwo do związków o odczynie zasadowym. Mają one właściwości żerne, tj. wchłaniania i niszczenia drobnoustrojów oraz komórek obcych lub zmienionych komórek własnego organizmu. Podwyższone wartości występują na skutek chorób alergicznych, przewlekłej białaczki szpikowej, przewlekłego stanu zapalnego przewodu pokarmowego, wrzodziejącego zapalenia jelit, niedoczynności tarczycy oraz rekonwalescencji po przebytej infekcji. Wartości poniżej normy odnotowuje się w ostrych infekcjach, ostrej gorączce reumatycznej, nadczynności tarczycy, ostrym zapaleniu płuc oraz w stresie.

Trombocyty

Ilość płytek krwi u zdrowej osoby powinna mieścić się w przedziale od 150 000 do 400 000 komórek na mm sześcienny krwi. Trombocyty to bezjądrzaste elementy morfotyczne krwi. Zwiększona liczba płytek krwi to nadpłytkowość lub trombocytoza, może występować w przebiegu przewlekłego zespołu mieloproliferacyjnego. Do wzrostu wytwarzania płytek dochodzi również wskutek infekcji, w przebiegu niektórych chorób nowotworowych, w regeneracji po krwotoku, hemolizie czy po usunięciu śledziony.

Wartości poniżej zalecanej normy, czyli małopłytkowość, spowodowane są:

• zmniejszeniem wytwarzania płytek krwi najczęściej w przebiegu schorzeń hematologicznych: na przykład w zespole Fanconiego, niedokrwistości aplastycznej, chłoniakach, ostrej białaczce szpikowej, w zwłóknieniu szpiku. Może powstawać również w wyniku zażywania leków hamujących działanie szpiku, po naświetlaniu promieniami jonizującymi, w niedokrwistości megaloblastycznej i z niedoboru żelaza, w zakażeniach wirusowych.
• nadmiernym niszczeniem płytek – na przykład w samoistnej autoimmunologicznej plamicy małopłytkowej, w małopłytkowości poprzetoczeniowej, polekowej, w autoimmunologicznej niedokrwistości hemolitycznej, toczniu rumieniowatym układowym i we wstrząsie anafilaktycznym.
• utratą płytek – na przykład w wyniku krwotoku.

Prawidłowe wyniki innych badań krwi

Poniższe badania biochemiczne substancji, które znajdują się we krwi, są wykonywane profilaktycznie, okresowo lub w przypadku pojawienia się niepokojących objawów, są to podstawowe badania krwi. Wśród nich częste są badania poziomu glukozy oraz lipidogram.

Poziom glukozy we krwi powinien wynosić poniżej 100 mg/dl na czczo. W przypadku zwiększonej jego ilości konieczne jest poszerzenie badań i wykonanie testu doustnego obciążenia glukozą. Test ten polega na oznaczeniu poziomu glukozy na czczo, po czym badana osoba spożywa określoną ilość rozpuszczonej w wodzie glukozy. Po dwóch godzinach od pierwszego oznaczenia ponownie pobiera się próbkę krwi. Na podstawie wyników można określić, czy mamy do czynienia z cukrzycą, nieprawidłową glikemią na czczo czy nieprawidłową tolerancją węglowodanów.

Lipidogram to badanie dostarczające informacji na temat stężenia poszczególnych frakcji lipidowych w osoczu krwi żylnej. Badanie powinno być wykonywane na czczo, po minimum ośmiogodzinnej przerwie w jedzeniu. U osób mających podwyższony poziom tych składników może rozwinąć się miażdżyca, która może zwiększać ryzyko zawału serca czy udaru mózgu. Aby poznać skalę ryzyka, bada się poziom HDL (High Density Lipoproteins  lipoproteiny o wysokiej gęstości – tak zwany dobry cholesterol) i LDL (Low Density Lipoproteins  cząsteczki o niskiej gęstości – tak zwany zły cholesterol).

Wysoki poziom LDL oznacza, że zbyt dużo cholesterolu odkłada się w ścianach tętnic. Inaczej jest z HDL, który przenosi nadmiar cholesterolu z komórek do wątroby. Jeśli jest go dużo, działa przeciwmiażdżycowo.

Stężenie cholesterolu we krwi jest wyższe u mężczyzn, osób w starszym wieku, a także u spożywających wysokokaloryczne pokarmy i unikających wysiłku fizycznego. Wskazany poziom cholesterolu całkowitego jest zależny od ryzyka sercowo-naczyniowego. We krwi u osób zdrowych powinien wynosić maksymalnie 200 mg/dl (5,2 mmol/l). Najlepiej, aby poziom trójglicerydów we krwi nie przekraczał 160 mg/dl.

Odczyn Biernackiego, czyli OB nie powinien przekroczyć 20 mm/godz. Podnosi się on w przypadku:

• stanów zapalnych;
• nadmiernego stresu;
• zażywania niektórych leków;
• ciąży.

Badania wykonywane z krwi nieraz mogą dostarczyć wielu cennych informacji. Dostępność badań jest duża, pobranie krwi rzadko wiąże się z powikłaniami, a nieraz wykonanie badania pozwala na postawienie diagnozy i włączenie leczenia.