Pokaż kategorie abcZdrowie.pl
Pokaż kategorie

Cukrzyca ciążowa

5260784249-bd733d0685-b_17f0.jpg
Zdjęcie autorstwa Danny Cain / CC BY-ND 2.0

Cukrzyca ciążowa, zwana też cukrzycą ciężarnych, jest to - zgodnie z definicją - każde zaburzenie gospodarki węglowodanowej wykryte po raz pierwszy w czasie ciąży. Cukrzyca ciążowa występuje u około 3 do 6% wszystkich ciężarnych kobiet. U 30% kobiet powtarza się w kolejnej ciąży. Zwykle rozpoczyna się w piątym lub szóstym miesiącu ciąży (24-28 tydzień) i zazwyczaj znika wkrótce po porodzie, ale u 30-45% kobiet może się wiązać ze zwiększonym ryzykiem zachorowania po ok. 15 latach na cukrzycę typu II.  

1. Ciąża a cukrzyca

Podczas procesu trawienia, układ pokarmowy rozkłada wszystkie spożywane cukry, czyli węglowodany, takie jak skrobia czy sacharoza na glukozę – cukier prosty. Glukoza zostaje następnie wchłaniana ze światła przewodu pokarmowego do krwi. Tam insulina, hormon produkowany przez trzustkę, odnajduje cząsteczki glukozy i “wpycha” je do komórek, aby mogły być użyte jako źródło energii. Jeżeli organizm produkuje za mało insuliny lub komórki nie reagują na nią we właściwy sposób, we krwi utrzymuje się zbyt wysoki poziom tego cukru. Glukoza nie jest wtedy wykorzystywana przez komórki i zamieniana w energię.

W rozwoju cukrzycy u ciężarnych kluczowe są zmiany hormonalne zachodzące w organizmie. Podczas ciąży komórki stają się bardziej oporne na insulinę (hormon) – nie tak łatwo “wpuszczają” glukozę do środka, w związku z czym zwiększa się zapotrzebowanie na ten hormon. Dla większości kobiet nie stanowi to problemu – trzustka po prostu zwiększa produkcję insuliny. Zdarza się natomiast, że trzustka nie nadąża z wydzielaniem większej ilości insuliny i dochodzi do utrzymywania się podwyższonego stężenia glukozy we krwi i rozwija się cukrzyca ciężarnych. U większości kobiet po porodzie cukrzyca ciężarnych ustępuje samoistnie i poziom glukozy wraca do wartości prawidłowych. 

2. Przyczyny i czynniki ryzyka cukrzycy ciążowej

Badacze nie są zgodni, dlaczego właściwie u części kobiet w ciąży dochodzi do rozwoju cukrzycy. Aby zrozumieć podłoże tego zaburzenia, należy wnikliwie przyjrzeć się procesowi przemiany cząsteczki glukozy w organizmie. 

W cukrzycy w czasie ciąży, organizm kobiety wytwarza odpowiednią ilość insuliny, jednak działanie insuliny jest częściowo blokowane przez inne hormony, których ilość znacznie wzrasta w okresie ciąży (należą do nich np. progesteron, prolaktyna, estrogeny, kortyzol). Dochodzi do rozwoju insulinooporności, czyli zmniejszenia wrażliwości komórek na działanie insuliny. Komórki trzustki produkują coraz większą ilość insuliny, aby utrzymać prawidłowy poziom glukozy we krwi, mimo niekorzystnych warunków. W efekcie, zazwyczaj około 24-28 tygodnia ciąży, dochodzi do ich przeciążenia i utraty kontroli nad gospodarką węglowodanową. Ponieważ łożysko rośnie, produkowana jest coraz większa ilość hormonów, co tym samym zwiększa oporność na insulinę. Poziom cukru we krwi podnosi się powyżej obowiązujących norm. Stan taki nazywamy hiperglikemią.

Przyczyny cukrzycy ciążowej są więc złożone i nie do końca wyjaśnione. Pewne jest, że w organizmie ciężarnej dochodzi do wielu zmian czynnościowych, przystosowawczych, które u niektórych kobiet mogą doprowadzać do występowania podwyższonego poziomu cukru (glukozy) we krwi.

Cukrzyca ciążowa może wystąpić u każdej ciężarnej kobiety, jednak istnieją pewne czynniki ryzyka, które zwiększają zagrożenie rozwojem cukrzycy ciężarnych. Czynniki te obejmują:


2.1. Czynniki zmniejszające ryzyko cukrzycy ciążowej

Część lekarzy jest zdania, że wśród pewnej grupy ciężarnych można zrezygnować z przeprowadzania diagnostyki w kierunki cukrzycy ciążowej. Aby znaleźć się w tej grupie, należy spełniać wszystkie poniższe warunki:

  • być w wieku poniżej 25 lat,
  • mieć prawidłową masę ciała,
  • nie należeć do żadnej rasowej i etnicznej grupy z dużym ryzykiem wystąpienia cukrzycy (pochodzenie hiszpańskie, afrykańskie, rdzenne amerykańskie i południowoamerykańskie, południowo lub wschodnioazjatyckie, wyspy Pacyfiku, potomkowie rdzennej ludności australijskiej),
  • nie posiadać w rodzinie bliskich krewnych z cukrzycą,
  • nie mieć nigdy wcześniej stwierdzonego zbyt wysokiego poziomu cukru we krwi,
  • nie mieć stwierdzonych komplikacji typowych dla cukrzycy ciążowej w poprzednich ciążach i dziecka z masą urodzeniową powyżej 4-4,5 kilogramów.

3. Jak cukrzyca wpływa na ciążę?

Niekontrolowana cukrzyca w ciąży, niezależnie od tego, czy pojawiła się dopiero po zajściu w ciążę, czy była obecna już wcześniej, zwiększa ryzyko poronienia. Dzieci otrzymujące zbyt duże ilości glukozy z organizmu matki, jak dzieje się w przypadku cukrzycy, jak również otyłości, mogą cierpieć na makrosomię, czyli hipertrofię wewnątrzmaciczną. To zaburzenie polega na tym, że dziecko rośnie w łonie matki zbyt duże, mieści się powyżej 90. percentyla na odpowiedniej siatce centylowej. Dzieci ważące powyżej 4-4,5 kg to także jedno z kryteriów makrosomii. Dzieci mające tę wadę cechuje charakterystyczny wygląd – często tułów jest nieproporcjonalnie duży w stosunku do głowy, skóra jest zaczerwieniona, występuje także owłosienie w małżowinach usznych.

Poród drogami natury nie jest wskazany, jeśli u dziecka wystąpi makrosomia. Niestety, oprócz urazów, dziecko z makrosomią narażone jest także na pojawienie się encefalopatii, czyli uszkodzenia mózgu. Encefalopatia prowadzi do upośledzenia umysłowego lub do śmierci dziecka. Oprócz tego, dziecko narażone jest na poważną hipoglikemię (niedocukrzenie, które może doprowadzić do śpiączki cukrzycowej), policytemię (nadkrwistość, czyli zbyt wysoki poziom krwinek czerwonych) i hiperbillirubinemię (zbyt wysoki poziom bilirubiny we krwi). Makrosomia zwiększa też ryzyko innych chorób w późniejszym życiu dziecka. Są to problemy związane z nadwagą i otyłością, zespołem metabolicznym, nadciśnieniem, tolerancją glukozy, insulinoodpornością.

Cukrzyca u matki zwiększa u dziecka ryzyko pojawienia się także wad rozwojowych, takich jak:

  • wady serca,
  • wady nerek,
  • wady układu nerwowego,
  • wady przewodu pokarmowego,
  • wady budowy kończyn.

Niekontrolowana lub niewykryta cukrzyca może także wywołać:

4. Jak cukrzyca wpływa na poród?

Jeśli u dziecka wystąpi makrosomia, co można w prosty sposób wykryć za pomocą badania USG przez powłoki brzuszne, poród naturalny może być dla kobiety i dla płodu niebezpieczny. Duże dzieci utrudniają swoimi rozmiarami poród drogami naturalnymi. Częstym problemem jest więc wydłużenie czasu porodu, a nawet zatrzymanie akcji porodowej. U matki rodzącej dziecko z hipertrofią wewnątrzmaciczną może wystąpić wtórna atonia macicy, uszkodzenie kanału rodnego, a nawet rozejście się spojenia łonowego. Zwiększa się także ryzyko zakażenia połogowego. Powikłania porodowe dotyczą także samego płodu, który jest bardziej narażony na urazy w czasie porodu naturalnego. Mogą to być:

Wszystkie powikłania ciążowe zwiększają także ryzyko powikłań w czasie porodu. Aby zapobiec zarówno jednym, jak i drugim, trzeba pamiętać o badaniu glikemii w ciąży oraz – w przypadku wykrycia cukrzycy – o utrzymywaniu glikemii na prawidłowym poziomie aż do porodu. Leczenie cukrzycy w ciąży ma ogromny wpływ na przebieg ciąży i porodu.

5. Diagnostyka cukrzycy ciężarnych

Badanie kobiet w ciąży odbywa się wg schematu ADA lub wg schematu Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego. Schemat ADA nie wymaga, aby badana była na czczo. Testy przeprowadza się niezależnie od przyjmowanych posiłków i pory dnia. Wg Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego, na czczo wykonuje się badania cukru we krwi, ale podczas testu przesiewowego nie jest to wymagane. W czasie pierwszej wizyty u lekarza ginekologa każda ciężarna powinna mieć oznaczony poziom glukozy we krwi. Jeśli otrzymany wynik jest nieprawidłowy, wskazuje na wartość glukozy ≥ 126 mg% – wtedy badanie należy powtórzyć. Kolejny nieprawidłowy wynik upoważnia do postawienia rozpoznania cukrzycy ciężarnych (prawidłowa wartość glukozy na czczo wynosi < 95 mg%).

W Polsce program badań przesiewowych obejmuje diagnostykę świeżo powstałej cukrzycy u każdej kobiety między 24.–28. tygodniem ciąży (obejmuje kobiety, które w czasie pierwszej wizyty miały prawidłowe wartości glikemii).

Wykonywany test przesiewowy polega na podaniu pacjentce do wypicia 50 g glukozy rozpuszczonej w 250 ml wody. Po godzinie (60 minutach) oznacza się stężenie glukozy we krwi. Test nie musi być wykonywany na czczo:

  • otrzymany wynik jest prawidłowy, gdy stężenie glukozy wynosi < 140 mg%,
  • stężenie glukozy pomiędzy 140–200 mg% jest wskazaniem do wykonania dodatkowego testu diagnostycznego (75 g glukozy) w celu ustalenia ostatecznego rozpoznania,
  • stężenie glukozy > 200 mg% upoważni do rozpoznania cukrzycy ciężarnych.

Badanie na cukrzycę ciążową jest wykonywane u kobiety ciężarnej w przypadku, gdy: wartość glikemii na czczo jest nieprawidłowa (95–129 mg%), wyniki testu przesiewowego są wątpliwe (stężenie glukozy pomiędzy 140–200 mg%).

Test diagnostyczny przeprowadza się na czczo, poprzedzony jest trzydniową dietą zawierającą co najmniej 150 g węglowodanów. Rozpoczyna się od pobrania krwi na czczo, a następnie podania pacjentce do wypicia 75 g glukozy rozpuszczonej w 250 ml wody. Poziom cukru oznacza się po jednej i po dwóch godzinach.

Wynik testu jest prawidłowy, gdy wartości glikemii wynoszą odpowiednio:

  • na czczo < 105 mg%,
  • po jednej godzinie < 200 mg%,
  • po dwóch godzinach < 140 mg%.

Przy prawidłowych wynikach powyższych testów kolejnym badaniem kontrolnym w ciąży jest oznaczenie glikemii w 32. tygodniu. Wyniki krzywej cukrowej w ciąży wskazują na prawdopodobieństwo wystąpienia cukrzycy, gdy pojawiły się dwa lub więcej z następujących wyników:

  • 95 mg/dl lub więcej na czczo,
  • 180 mg/dl lub więcej po godzinie od wypicia glukozy,
  • 155 mg/dl lub więcej po dwóch godzinach,
  • 140 mg/dl lub więcej po trzech godzinach.

Jeśli wyniki krzywej cukrowej wskazują na cukrzycę, należy skontaktować się z lekarzem i rozpocząć leczenie.

Zdaża się, że lekarz pomija test przesiewowy i od razu kieruje ciężarną na doustny test tolerancji glukozy.

6. Leczenie cukrzycy ciężarnych

W razie rozpoznania cukrzycy ciążowej wdraża się leczenie, którego celem jest uzyskanie prawidłowych stężeń glukozy we krwi matki. Leczenie rozpoczyna się od wprowadzenia diety cukrzycowej z ograniczeniem cukrów prostych. Jeżeli po ok. 5-7 dniach stosowania diety nie uzyska się wyrównania poziomu glukozy we krwi, zalecane jest wprowadzenie insulinoterapii. Można ją stosować w postaci wielokrotnych wstrzyknięć insuliny lub ciągłego wlewu z użyciem osobistej pompy insulinowej.


Dieta kobiet w ciąży z cukrzycą

Cukrzyca dotyczy około 2-5% kobiet ciężarnych. To choroba utajona powstająca w wyniku zaburzenia poziomu glukozy we krwi wskutek wysiłku fizycznego czy silnego stresu. Ilość glukozy gwałtownie wzrasta, a organizm nie jest w stanie wykorzystać jej w całości do niezbędnych pro...

Ze względu na ryzyko powstania nieprawidłowości płodu leczenie powinno rozpocząć się jak najszybciej po postawieniu diagnozy. Pierwszym etapem leczenia jest zastosowanie diety połączonej z wysiłkiem fizycznym.

Wczesne zdiagnozowanie i leczenie cukrzycy ciążowej może zapobiec wystąpieniu niekorzystnych powikłań podczas ciąży, takich jak:

Leczenie cukrzycy ciążowej polega na wprowadzeniu diety oraz ewentualnym podawaniu insuliny.

6.1. Dieta w cukrzycy ciążowej

Dieta cukrzycowa w ciąży powinna być indywidualna, określona według:

  • masy ciała,
  • tygodnia ciąży,
  • aktywności fizycznej.

Kobieta chora na cukrzycę ciążową powinna udać się do specjalisty dietetyka bądź diabetologa, który ułoży dla niej specjalny program żywieniowy. Jednak podstawowe zalecenia dietetyczne są takie same jak dla osób chorych na cukrzycę typu 2. Należą do nich:

  • posiłki powinny być spożywane o w miarę stałych porach, co 2-3 godziny tak, aby ich ilość wynosiła od 4 do 5 posiłków w ciągu dnia,
  • posiłki nie powinny być obfite, ale małe objętościowo,
  • dieta w cukrzycy ciążowej powinna być bogata w błonnik pokarmowy, którego źródłem są przede wszystkim produkty pełnoziarniste, warzywa i owoce,
  • jadłospis powinien ograniczać cukry proste zawarte w słodyczach, napojach gazowanych, słodzonych i innych,
  • spożycie owoców ze względu na zawartość cukrów prostych powinno być mniejsze niż u osób zdrowych,
  • należy unikać: pełnotłustych produktów mlecznych, serów podpuszczkowych, tłustych mięs i wędlin, tłustego drobiu (kaczek, gęsi), podrobów, masła, śmietany, margaryny twardej, wyrobów cukierniczych, produktów typu fast-food i innych tłustych potraw,
  • produkty zakazane należy zastępować: pieczywem najlepiej pełnoziarnistym i innymi produktami z pełnego ziarna, produktami mlecznymi chudymi i półtłustymi (zwłaszcza fermentowanymi produktami mlecznymi), chudym mięsem, drobiem, rybami, chudymi wędlinami, olejem roślinnym, orzechami, margaryną miękką oraz dużą ilością warzyw,
  • dla ułatwienia spożywania prawidłowej ilości węglowodanów, określonej przez dietetyka posiłki powinny być przeliczane na wymienniki węglowodanowe (WW),
  • dieta ciężarnej powinna ograniczać podaż soli kuchennej do 6 gramów na dzień, toteż należy ograniczyć spożycie mięsa, wędlin, konserw, twardych serów, gotowych dań, sosów, mieszanek przyprawowych typu vegeta oraz zaprzestać dosalania potraw na talerzu,
  • należy pamiętać o odpowiedniej proporcji składników odżywczych w diecie, gdzie białko powinno stanowić od 15-20% energii, węglowodany o niskim indeksie glikemicznym od 50-55%, a tłuszcze 30-35% podaży energii z pożywienia.

Jeżeli po tygodniu leczenia dietą cukrzycową w ciąży i wysiłkiem nie uzyskuje się prawidłowej glikemii, należy rozpocząć leczenie insuliną. Celem leczenia jest osiągniecie jak najlepszego wyrównania metabolicznego ciężarnej z prawidłowym poziomem glikemii, zarówno na czczo, jak i po obciążeniu glukozą. Pamiętać należy, że sama cukrzyca u ciężarnej nie jest wskazaniem do wykonania cięcia cesarskiego.

6.2. Stosowanie insuliny w ciąży

Insulina w ciąży, jej dawki i pory iniekcji, są dopasowane do poziomu glukozy we krwi, wysiłku fizycznego, sposobu odżywania i pór posiłków. Wykorzystuje się insuliny krótko- i długodziałające. Odpowiednio dobiera się także miejsce iniekcji. Lekarz ustala stałe pory wstrzykiwania insuliny tak, by wahania glikemii były zminimalizowane. Ważne jest przestrzeganie wyznaczonych pór iniekcji, posiłków, aktywności fizycznej.

Insuliny krótkodziałające wstrzykuje się 15 minut przed posiłkiem albo od razu po nim. Taka kolejność pozwala insulinie działać optymalnie na organizm i zapobiegać gwałtownym skokom insuliny i późniejszej hipoglikemii. Zwiększenie wysiłku fizycznego wymaga zwiększenia dawki insuliny. Większa dawka jest niezbędna także w przypadku stwierdzenia ketonów w  moczu lub we krwi. Choroba, także wymioty i niespożywanie pokarmów, nie oznacza odstawienia insuliny. Trzeba ją brać mimo to.

Kobiety poddane insulinoterapii w ciąży powinny pamiętać, by brać pod uwagę możliwość hipoglikemii, nawet jeśli trzymają się one określonych pór iniekcji. Może ona być wywołana:

  • opuszczeniem posiłku,
  • zbyt dużą dawką insuliny w stosunku do aktualnych potrzeb,
  • zbyt małą ilością węglowodanów w posiłku,
  • zwiększeniem wysiłku fizycznego,
  • nagrzaniem skóry (zwiększa się wtedy szybkość wchłaniania insuliny).

W przypadku pojawienia się pierwszych jej objawów trzeba jak najszybciej wypić lub zjeść coś słodkiego.

Elżbieta Wypych,
Komentarze

zapytaj lekarza

za darmo

  • Odpowiedź w 24 godziny
  • Bez żadnych opłat
  • Lekarze, psychologowie, dietetycy

lekarzy jest teraz online

0/500

Cukrzyca ciążowa - najnowsze pytania

grupy wsparcia i fora dyskusyjne

Artykuły Cukrzyca ciążowa
Cukrzyca ciążowa

Dieta dla ciężarnych z cukrzycą

Cukrzyca ciężarnych jest częstą przypadłością pojawiającą się w ciąży u 2-5% kobiet ciężarnych. Nasilenie cukrzycy jest zmienne, a częstość występowania zwiększa się wraz z wiekiem (<1% przed 30 rokiem życia, 5% w wieku 45 lat). W celu wykrywania...

Cukrzyca ciążowa

Cukrzyca u kobiet w ciąży

Cukrzyca u kobiet w ciąży

(...) Cukrzyca ciążowa stanowi również zagrożenie dla życia płodu. Powikłania cukrzycowe Kobietom cierpiącym na cukrzycę ... , dlatego warto zadbać o zdrowie swojego przyszłego dziecka.(cukrzyca ciążowa...

Cukrzyca ciążowa

Dieta kobiet w ciąży z cukrzycą

Dieta kobiet w ciąży z cukrzycą Odtwórz wideo

Cukrzyca dotyczy około 2-5% kobiet ciężarnych. To choroba utajona powstająca w wyniku zaburzenia poziomu glukozy we krwi wskutek wysiłku fizycznego czy silnego stresu. Ilość glukozy gwałtownie wzrasta, a organizm nie jest w stanie wykorzystać jej w...

Zdrowie w ciąży

Depresja ciążowa

Depresja ciążowa

Depresja ciążowa to choroba, która wymaga leczenia. Zaniedbana może wywołać poważne konsekwencje ciążowe (przedwczesny poród, mała masa dziecka) lub poporodowe (zaburzenia snu u dziecka, lęk).

Choroby i dolegliwości

Cukrzyca

Cukrzyca

Cukrzyca to przewlekła choroba ogólnoustrojowa charakteryzująca się hiperglikemią, czyli podwyższonym stężeniem glukozy (cukru) we krwi. Schorzenie to wynika z defektu wydzielania lub działania insuliny. Insulina jest hormonem wytwarzanym w trzustce,...

Badania

Test ciążowy (próba ciążowa)

Test ciążowy (próba ciążowa)

Test ciążowy, czyli inaczej próba ciążowa, to badanie wykonywane w celu potwierdzenia lub wykluczenia ciąży. U kobiety, która zaszła w ciążę badanie wykrywa specyficzny hormon – gonadotropinę kosmówkową, czyli HCG, a dokładnie...

Dieta w cukrzycy

Owoce a cukrzyca

Owoce a cukrzyca Odtwórz wideo

Chcąc rozpocząć leczenie cukrzycy, podstawowym krokiem jest wprowadzenie odpowiedniej diety przeciwcukrzycowej, która wyznacza zasady dotyczące kaloryczności posiłków, regularności ich spożywania i samego składu jedzonych pokarmów....

Cukrzyca

Opalanie a cukrzyca

Opalanie a cukrzyca Odtwórz wideo

Cukrzyca nie jest przeciwwskazaniem jeśli chodzi o opalanie się. Osoby cierpiące na tę chorobę mogą zatem bez obaw zażywać kąpieli słonecznych czy też korzystać z solarium. Opalanie się nie powinno jednak być pozbawione podstawowych zasad bezpieczeństwa....

Cukrzyca

Życie z cukrzycą

Życie z cukrzycą Odtwórz wideo

Jeśli osoba cierpiąca na cukrzycę w porę podejmie odpowiednie leczenie choroba ta nie powinna wpływać na jej życie i normalne funkcjonowanie. Diagnoza wcale zatem nie musi oznaczać ograniczenie aktywności. Konieczne mogą się natomiast okazać pewne zmiany...

Przyczyny cukrzycy

Cukrzyca a otyłość

Cukrzyca a otyłość Odtwórz wideo

Otyłości towarzyszy wiele groźnych chorób, jedną z nich jest cukrzyca. Dlaczego otyłość zwiększa ryzyko pojawienia się cukrzycy, wyjaśnia dr Agnieszka Tiuryn-Petrulewicz, diabetolog. Związek pomiędzy otyłością a cukrzycą jest najwyraźniejszy w...

lekarzy jest teraz online

Zapytaj lekarza
zapytaj lekarza

za darmo

  • Odpowiedź w 24 godziny
  • Bez żadnych opłat
  • Lekarze, psychologowie, dietetycy

lekarzy jest teraz online

0/500