Czym jest ADHD?

Sam skrót ADHD (Attention Deficit Hyperactivity Disorder) oznacza zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi (nazwa europejska Hyperactivity Disorder, czyli zespół nadpobudliwości). Jest to jedno z zaburzeń zachowania, zaklasyfikowane do grupy zaburzeń związanych z zachowaniami destrukcyjnymi. Ta duża grupa schorzeń dotyczy przypadków osób, u których występują charakterystyczne rodzaje zachowań oraz postaw. Człowiek, u którego obserwuje się taki rodzaj zaburzenia, charakteryzuje się agresywnością, a ponadto stałymi problemami z zachowaniem norm społecznych oraz poszanowaniem praw innych osób.

Dzieci z ADHD znacznie różnią się od swoich rówieśników; szybciej wykonują zadania, szybciej męczą ich bezczynność i nuda, więc zaczynają „rozrabiać”. Wiedzą, jak powinny się zachować, jednak tego nie robią. Znają reguły, ale mają problem z ich zastosowaniem. Nie zastanawiają się nad konsekwencjami swoich czynów. Często nie kończą rozpoczętych czynności, przechodzą do kolejnych.

Statystyka występowania ADHD

Ocenia się, że ten poważny problem dotyczy od 3 do nawet 8% dzieci w wieku 7–13 lat. W Polsce jest to około 80 tysięcy dzieci, czyli można się spodziewać, że 1/100 uczniów szkół podstawowych jest dotkniętych tym zaburzeniem.

Z reguły ADHD rozpoznawane jest, w momencie kiedy dziecko rozpoczyna naukę w szkole podstawowej, pomimo iż zazwyczaj objawy zaczynają występować dużo wcześniej (w pierwszych 5 latach życia). Wynika to z faktu, że w momencie pójścia do szkoły dziecko musi przyzwyczaić się do pewnych zasad, co w przypadku dziecka z ADHD sprawia wiele problemów (na przykład „wysiedzenie” w spokoju 45 minut w trakcie trwania lekcji). Dopiero w okresie szkolnym można również stwierdzić zaburzenia koncentracji.

Z badań wynika, że ADHD w przeważającej ilości dotyczy chłopców. Ocenia się, że stosunek liczby chłopców z ADHD do liczby dziewcząt dotkniętych tym samym schorzeniem wynosi 4:1. Natomiast stwierdzono również, że mężczyźni, u których w dzieciństwie zdiagnozowano ADHD, rzadziej prezentują objawy związane ze schorzeniem w wieku dorosłym niż kobiety, u których takie rozpoznanie zostało kiedyś postawione. Niestety, tylko około 20% chorych jest objętych leczeniem.

Objawy ADHD

Na obraz ADHD składają się objawy z 3 różnych grup: nadruchliwości, impulsywności oraz zaburzeń uwagi. U różnych dzieci objawy z poszczególnych grup mogą być różnie nasilone. To znaczy, że u jednego dziecka mogą przeważać objawy nadruchliwości, a u innego na przykład dominujące będą zaburzenia uwagi. Z tego względu wyróżniono 3 podstawowe podtypy ADHD:

• Podtyp z przewagą zaburzeń koncentracji.
• Podtyp z przewagą nadruchliwości oraz impulsywności.
• Podtyp mieszany.

U chłopców częściej obserwuje się podtyp mieszany, natomiast u dziewcząt dominujący jest podtyp z przewagą zaburzeń uwagi. Warto zaznaczyć, że obraz ADHD zmienia się w czasie. Wraz z wiekiem z reguły obserwuje się zmniejszenie nasilenia objawów nadruchliwości oraz impulsywności, natomiast objawy związane z zaburzeniami uwagi zaczynają być bardziej wyraźne. 

Z badań wynika, że w okresie dojrzewania u około 30% chorych objawy wygasają.  Natomiast blisko połowa z nich będzie nadal w wieku dorosłym zauważać u siebie pojedyncze symptomy. Na szczęście tylko kilka procent osób, u których w dzieciństwie stwierdzono ADHD, w wieku dorosłym będzie prezentowało pełne objawy choroby.

Przyczyny ADHD

Jak stwierdzono w wielu badaniach, u podłoża ADHD leżą patologie związane z ośrodkowym układem nerwowym, czyli z funkcjonowaniem mózgu. Mówiąc najprościej, mózg dzieci z ADHD pracuje w specyficzny sposób, który utrudnia im kontrolowanie zachowań oraz skupienie uwagi. Jeszcze kilkadziesiąt lat temu uważano, że podstawą tego zjawiska jest bezpośrednie uszkodzenie tkanki mózgowej.

W tej chwili na szczęście wiadomo, że w większości przypadków takich uszkodzeń się nie obserwuje. Natomiast główną rolę w powstawaniu zespołu objawów, charakterystycznego dla ADHD, przypisuje się nieprawidłowemu wydzielaniu oraz wzajemnemu oddziaływaniu pewnych substancji obecnych w mózgu i odpowiedzialnych za przekazywanie impulsów nerwowych między poszczególnymi jego obszarami. Są to tak zwane neuroprzekaźniki: dopamina, noradrenalina oraz, choć w mniejszym stopniu tutaj istotna, serotonina.

Mity na temat ADHD

Należy zdecydowanie jeszcze raz podkreślić, że ADHD jest chorobą, a nie zwykłą nieumiejętnością zachowania się w środowisku innych ludzi, wynikającą z błędów popełnianych przez rodziców w procesie wychowawczym. Próby dopatrywania się takich błędów czy nieprawidłowości w życiu rodzinnym, jako przyczyna zachowania dziecka dotkniętego tym problemem, mogą prowadzić do wielu nieporozumień i być krzywdzące zarówno dla samego dziecka, jak i jego najbliższych. Bardzo ważne jest uświadomienie sobie, że dziecko dotknięte ADHD cierpi. Czuje, że różni się od rówieśników i jest przez to nieakceptowane, a w rezultacie odsunięte. Jednak nie jest w stanie samo poradzić sobie z tym problemem.

ycie z dzieckiem dotknitym ADHD

Należy pamiętać, że ADHD nie dotyczy tylko osoby bezpośrednio dotkniętej tym schorzeniem. W takiej sytuacji problem dotyczy całej rodziny. Funkcjonowanie w jednym domu z osobą chorą na ADHD jest niezwykle trudne i wyczerpujące. Często prowadzi do frustracji, zmęczenia, poczucia bezradności i zniechęcenia. Bardzo ważne jest, aby rodzice dzieci dotkniętych ADHD jak najszybciej starali się, pomimo że oczywiście nie jest to łatwe, zaakceptować sytuację. Wypieranie problemu lub też zwlekanie ze zwróceniem się o pomoc, w przypadku podejrzenia zaburzeń zachowania, opóźnia rozpoczęcie leczenia i wpływa negatywnie zarówno na dziecko, jak i jego otoczenie.

Pamiętajmy, że im szybciej dziecko zostanie prawidłowo zdiagnozowane oraz zostanie wprowadzone prawidłowe leczenie ADHD, tym szybciej zmniejszy się jego cierpienie. Z kolei skierowanie sprawy na właściwy tor daje też ulgę rodzicom. Ponieważ są uczeni, jak mają postępować z dzieckiem i co można zrobić dla ich pociechy, nie czują się już bezradni. Mogą również uzyskać informacje na temat fundacji oraz stowarzyszeń działających na rzecz dzieci z ADHD, w których spotkają się z innymi rodzinami dotkniętymi tym problemem i uzyskają wsparcie psychiczne, wskazówki oraz będą mogli wymienić się doświadczeniami.

Ważne jest, aby mieć świadomość, że zaniedbanie leczenia ADHD w dzieciństwie może mieć poważne konsekwencje w życiu dorosłym. Dorosłe osoby z tym zaburzeniem, mówiąc najogólniej, mają problemy z radzeniem sobie w życiu. Dotyczy to różnych jego sfer. Jak zaobserwowano, ludzie, którzy nie otrzymali pomocy w odpowiednim momencie, są bardziej podatni na uzależnienia oraz popadają w konflikt z prawem. Mogą cechować się większym stopniem agresywności. Trudno jest im znaleźć pracę, toteż często nie osiągają niezależności i zdani są na pomoc rodziny. Dlatego tak ważne jest, aby w celu uniknięcia komplikacji w życiu dorosłym, rozpoznać oraz zacząć leczenie jak najwcześniej.





Bibliografia

Hallowel E., Ratey J., W świecie ADHD. Nadpobudliwość psychoruchowa z zaburzeniami uwagi u dzieci i dorosłych, Media Rodzina, Poznań 2004, ISBN 83-7278-111-7
Baranowska W., ADHD - prawie normalne życie, WSH-E, Łódź 2008, ISBN 978-83-7405-234-4
Pfiffner L., Wszystko o ADHD, ZYSK I SK-A, Poznań 2004, ISBN 83-7298-694-0
Baranowska W., ADHD: polemiki i badania, WSH-E, Łódź 2009, ISBN 978-83-7405-457-7