Zaburzenia snu

Zaburzenia snu zostały skategoryzowane w Międzynarodowej Klasyfikacji Chorób i Problemów Zdrowotnych ICD-10 pod kodem F51 (nieorganiczne zaburzenia snu) i G47 (zaburzenia snu). Mianem zaburzeń snu określa się wszelkie dysfunkcje i nieprawidłowości, które dotyczą długości, jak i jakości snu. Do najbardziej popularnych zaburzeń snu zalicza się: bezsenność, narkolepsję, bezdech senny i somnambulizm, które zakłócają funkcjonowanie człowieka w ciągu dnia, powodując spadek samopoczucia.

Problemy ze snem

Problemy ze snem

Jeżeli bezsenność utrzymuje się dłużej niż 3 tygodnie, jest chorobą. ... »

• dyssomnie – zaburzenia snu, które charakteryzują się nieprawidłową ilością, jakością oraz czasem trwania snu, np.: bezsenność, hipersomnia, czyli nadmierna senność, narkolepsja, zaburzenia rytmów okołodobowych, zespół przyspieszonej fazy snu oraz zaburzenia snu związane z nocną dysfunkcją oddechową;
• parasomnie – zaburzenia snu, które występują w trakcie jego trwania, podczas wybudzania lub zasypiania i do tej grupy zalicza się: lęki senne, koszmary nocne, mówienie przez sen, somnambulizm, upojenie przysenne (zespół Elpenora), paraliż przysenny, seksomnię (zespół Morfeusza) oraz bruksizm (zgrzytanie zębami podczas snu);
• zaburzenia snu w przebiegu schorzeń psychicznych – bezsenność czy problemy ze snem są częstym objawem towarzyszącym chorobom psychicznym, np. zaburzeniom nastroju, w tym przede wszystkim depresji.

W ICD-10 pod kodem F51 wyróżniono m.in. następujące nieorganiczne zaburzenia snu: bezsenność nieorganiczną, nieorganiczną hipersomnię, nieorganiczne zaburzenia rytmu snu i czuwania, somnambulizm (sennowłóctwo), lęki nocne i koszmary senne. Pod kodem G47 mieszczą się następujące zaburzenia snu: insomnia (zaburzenia w rozpoczęciu i trwaniu snu), hipersomnia (zaburzenia z nadmierną sennością), zaburzenia rytmu snu i wstawania, bezdech senny, narkolepsja i katalepsja.

Rodzaje zaburzeń snu

Do najpopularniejszych zaburzeń snu zalicza się m.in. bezsenność, która polega na utrzymujących się przez dłuższy czas kłopotach w zasypianiu, wybudzaniu się w nocy, niemożności powtórnego zaśnięcia oraz zbyt wczesnym budzeniu się. Istotą bezsenności jest subiektywne poczucie braku snu, niewyspanie i senność w ciągu dnia, które występują, mimo iż długość snu mieści się w normie. Trudności ze snem wykazują także osoby z zespołem niespokojnych nóg. Zaburzenie to występuje zazwyczaj przed zaśnięciem i charakteryzuje się nieprzyjemnymi oraz bolesnymi doznaniami w nogach (czasem w rękach), wierceniem się, poruszaniem nogami i próbami ich rozmasowania, co jednak nie uśmierza bólu.

Inną kategorią zaburzeń snu jest bezdech senny albo inaczej zespół bezdechu śródsennego, który polega na ustaniu wentylacji płuc podczas spania przez okres dłuższy niż 10 sekund lub spłyceniu oddechu poniżej 50%. Głównym objawem bezdechu jest chrapanie i wielorazowe epizody wybudzania się w ciągu nocy, co powoduje rano uczucie niewyspania i zmęczenia. Hipersomnia natomiast to inaczej nadmierna senność w ciągu dnia wraz z napadami snu niezależnie od miejsca i pory. Hipersomnię uznaje się za izolowaną jednostkę nozologiczną albo jeden z objawów narkolepsji. Na obraz chorobowy narkolepsji, oprócz nadmiernej senności, składa się: katapleksja, porażenie przysenne oraz omamy hipnagogiczne.

Konsekwencje zaburzeń snu

Z badań Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) wynika, że przeciętny człowiek śpi około 7 godzin i 30 minut, czyli o 1,5 godziny krócej niż na początku XX wieku. Ponadto szacuje się, że od 30 do 35% osób w populacji ogólnej ma problemy ze snem, a 9-11% cierpi na chroniczną bezsenność. Zaburzenia snu mogą mieć charakter izolowany albo stanowić jeden z symptomów chorób natury psychicznej (depresji, nerwicy, uogólnionych lęków, uzależnień) lub somatycznej. Sen jest niezbędny do życia i prawidłowego przebiegu procesów psychicznych. Już jedna nieprzespana noc obniża sprawność psychofizyczną. Deprywacja snu przez dłuższy czas powoduje szereg negatywnych efektów psychicznych i fizjologicznych, np.:

• spadek samopoczucia i zmiany nastroju;
• zmęczenie, brak pokrzepienia i wypoczynku odczuwanego w ciągu dnia;
• senność, spowolnienie reakcji, gorszy refleks;
• osłabienie zdolności poznawczych, gorszą jakość wykonania zadań;
• spadek koncentracji uwagi i motywacji;
• luki w pamięci;
• większą ilość błędów w pracy;
• wzrost wypadków komunikacyjnych, np. na skutek zaśnięcia za kierownicą;
• rozdrażnienie, irytację, gniew, wybuchy złości, huśtawkę emocjonalną;
• komplikacje zdrowotne, większe spożycie leków;
• spadek odporności na stres i obniżoną tolerancję na frustrację;
• destabilizację funkcjonowania układu immunologicznego, większą podatność na infekcje;
• większe ryzyko wystąpienia depresji lub innej choroby afektywnej;
• większą podatność na choroby układu krążenia (np. nadciśnienie) oraz układu trawiennego;
• skłonność do otyłości.

Higiena snu

Zaburzenia snu wynikają nie tylko z chorób natury somatycznej czy psychicznej, ale wiążą się również z czynnikami środowiskowymi zakłócającymi sen, wśród których czołowe miejsce zajmuje hałas. Chroniczne zaburzenia snu wymagają dokładnej diagnozy i leczenia. Należy udać się do lekarza psychiatry lub neurologa albo do poradni zaburzeń snu. Leczenie zaburzeń snu poprawia jakość życia pacjentów i chroni przed rozwojem chorób somatycznych, mających związek z deprywacją snu. Nie ma metody-wytrychu, która odpowiadałaby na pytanie, jak leczyć bezsenność, narkolepsję czy lunatyzm.

Zanim jednak skorzysta się z leczenia farmakologicznego zaburzeń w zasypianiu, warto pamiętać, że komfort snu można sobie zapewnić, pamiętając o przestrzeganiu kilku prostych zasad:

• Ustal stały rytm snu i aktywności – kładź się spać i budź się codziennie o tej samej porze.
• Gimnastykuj się, uprawiaj sporty i aktywnie wypoczywaj – wysiłek fizyczny ułatwia zasypianie, ale pamiętaj, by unikać ćwiczeń na 5-6 godzin przed snem, gdyż mogą działać pobudzająco.
• Dbaj o zdrowy styl życia – unikaj kofeiny, nikotyny i dużej ilości czekolady, szczególnie przed snem, gdyż używki te działają energetyzująco na organizm. Przed położeniem się spać nie pij alkoholu. Co prawda, wieczorny drink ułatwia zasypianie, ale spłyca sen.
• Unikaj drzemek w ciągu dnia – wieczorna senność pojawia się później i trudniej jest zasnąć.
• Nie jedz obfitych posiłków tuż przed zaśnięciem.
• Stwórz rytuał chodzenia spać – zjedz lekkostrawną kolację, pościel łóżko, umyj się, wykonaj czynności kosmetyczne, ubierz piżamę, zgaś światło i wygodnie ułóż się w łóżku.
• Nie zażywaj leków, które mogą opóźniać lub zakłócać sen, np. niektóre leki nasercowe czy przeciwgorączkowe.
• Zrelaksuj się przed snem – odpręż, zapomnij o stresach w ciągu dnia, posłuchaj muzyki, poczytaj książkę albo weź gorącą kąpiel, która wzmaga senność.
• Zatroszcz się o dobrą aurę w sypialni – miejsce spania powinno być ciche, chłodne (najlepsza temperatura to 16-18°C), wygodne i zaciemnione, co sprzyja produkcji melatoniny – hormonu produkowanego przez szyszynkę, który warunkuje sen.
• Kiedy nie możesz zasnąć w czasie 30 minut od zgaszenia światła, wstań z łóżka i zacznij robić coś innego, np. przenieś się do innego pokoju.
• Skorzystaj z zabiegów relaksujących – głębokie oddychanie, wizualizowanie sympatycznych wyobrażeń czy relaksacja progresywna Jacobsona ułatwiają zasypianie.

Zaburzenia snu mogą wydawać się stosunkowo łagodną dolegliwością, ale czasami potrafią skutecznie uprzykrzyć człowiekowi życie. Sen jest niezbędny do prawidłowego funkcjonowania. Gwarantuje m.in. regenerację sił organizmu, umożliwia konsolidację śladów pamięciowych i efektywną naukę. Nie należy zatem bagatelizować problemów ze snem i pozwalać na uczucie permanentnego zmęczenia, gdyż niewyspanie znacznie obniża jakość funkcjonowania i poczucie zadowolenia z życia.