Biopsja szpiku w diagnostyce białaczki

W rozpoznawaniu białaczki biopsja szpiku stanowi obowiązkowy element postępowania diagnostycznego. Białaczki u osób dorosłych wywodzą się z komórek szpiku kostnego. To tam powstaje pierwsza komórka białaczkowa, z której następnie rozwija się choroba. Dopiero gdy komórki białaczkowe znacznie się namnożą, przechodzą do krwi obwodowej, stąd też w diagnostyce białaczek do ustalenia konkretnego rodzaju choroby i opisania cech komórek, konieczna jest biopsja szpiku kostnego.

1. Czym jest szpik kostny?

Szpik kostny jest tkanką, która wypełnia wnętrze wszystkich kości organizmu. Szpik czerwony, w którym powstaje krew, znajduje się przede wszystkim w kościach miednicy, mostka, w żebrach, kręgach oraz w gąbczastych częściach kości ramiennych i udowych. W pozostałych występuje w niewielkiej ilości. Przestrzeń w jamach szpikowych kości długich wypełnia szpik żółty, czyli tkanka tłuszczowa. Podczas biopsji w diagnostyce białaczki do badania pobiera się szpik czerwony.

2. Rodzaje biopsji szpiku

Istnieją 2 metody pozwalające uzyskać próbkę szpiku do badań:

Zobacz film: "#dziejesienazywo: Dlaczego warto robić screening?"

  • biopsja aspiracyjna - jest mniej inwazyjna. Dzięki niej uzyskuje się komórki układu krwiotwórczego luźno związane z podłożem. Z wyglądu przypomina po prostu krew, ale zawiera również grudki, widoczne gołym okiem. Można je wykorzystać do wielu badań, z wyjątkiem badań histologicznych. Najczęściej jednorazowo w celach diagnostycznych pobiera się od kilku do kilkunastu ml szpiku
  • trepanobiopsja – poza pobieraniem aspiratu, jak przy biopsji opisanej powyżej, polega na pobraniu dodatkowo małego fragmentu kości zawierającej szpik. Zabieg jest mniej przyjemny dla pacjenta, ale pozwala uzyskać materiał do wielu badań łącznie z badaniem histopatologicznym. Ponadto daje jedyną możliwość zbadania szpiku kostnego, gdy nie da się pobrać materiału za pomocą biopsji aspiracyjnej.

3. Skąd pobierany jest szpik kostny?

Trepanobiopsję wykonuje się jedynie z kości biodrowej. Kość biodrową nakłuwa się w miejscu, gdzie znajduje się najbliżej skóry, czyli w kolec biodrowy tylny górny. Można go wyczuć po obu stronach kręgosłupa w okolicy lędźwiowej. Czasami do biopsji wykorzystuje się grzebień biodrowy leżący 1-2 cm do tyłu od tego kolca. Biopsję aspiracyjną również można pobrać z talerza kości biodrowej lub z mostka. Mostek nakłuwa się po środku w jego górnej części (rękojeść mostka).

4. Biopsja szpiku kostnego - przebieg biopsji aspiracyjnej

Jeżeli wykonuje się ją na kości biodrowej, chory leży na plecach, ewentualnie na boku. W przypadku biopsji mostka badany leży na wznak. Należy odsłonić daną okolicę ciała (lędźwiową lub klatkę piersiową). Następnie skóra w tym miejscu zostaje przemyta preparatem odkażającym. Skóra, tkanka podskórna i okostna w planowanym miejscu nakłucia zostaje znieczulona.

Środek znieczulający podaje się strzykawką przez nakłucie tkanek (znieczulenie miejscowe, nasiękowe). Może to być trochę nieprzyjemne, wiązać się z uczuciem rozpierania, pieczenia. Znieczulenie zaczyna działać po 2-5 minutach. Biopsję aspiracyjną wykonuje się za pomocą specjalnej igły, zwykle innej dla mostka i kości biodrowej. Są one zrobione ze stali nierdzewnej. Posiadają też specjalny ogranicznik, chroniący przed zbyt głębokim wbiciem igły. Igłę wprowadza się powoli przez skórę, tkankę podskórną okostną i kość. Musi się znaleźć w jamie szpikowej (w środku kości). W trakcie nakłuwania nie czuje się bólu, a jedynie dotyk i ucisk.

Po dotarciu do jamy szpikowej lekarz wyjmuje specjalną zatyczkę (mandryn zamykający światło igły w trakcie nakłuwania) i podłącza do niej strzykawkę. Poprzez pociąganie tłoczka aspiruje się szpik kostny. Zwykle podczas biopsji aspiracyjnej występuje kłujący ból, który świadczy o prawidłowym wykonaniu biopsji. Pobrany szpik asystent szybko, zanim materiał skrzepnie, umieszcza w probówkach i na szkiełkach wykonując rozmaz. Następnie dostarcza się go do odpowiednich pracowni diagnostycznych. W tym samym czasie lekarz powoli wyjmuje igłę biopsyjną z kości. W miejscu punkcji zostaje założony jałowy opatrunek, który trzeba utrzymywać przez 6-12 godzin. Całe badanie trwa zaledwie kilka-kilkanaście minut.

5. Biopsja szpiku kostnego - przebieg trepanobiop

Trepanobiopsja przebiega bardzo podobnie do biopsji aspiracyjnej szpiku. Wykonuje się ją jednak tylko w obrębie kości biodrowej (jest grubsza niż mostek). Do trepanobiopsji przeznaczona jest specjalna igła, której konstrukcja umożliwia pobranie bioptatu- czyli fragmentu kości ze szpikiem kostnym. Przygotowanie do zabiegu wygląda tak samo jak powyżej. Po odkażeniu i znieczuleniu miejsca nakłucia wykonuje się niewielkie nacięcie w skórze do ok. 0.5 cm). Igłę wprowadza się w talerz kości biodrowej nieco głębiej (na 3-4cm), okrężnymi ruchami ‘nawiercając’ kość.

Zwykle w pierwszej kolejności pobierany jest aspirat szpiku do badań laboratoryjnych. Później, aby oddzielić fragment kości ze szpikiem znajdujący się wewnątrz światła igły, wykonuje się kilka ruchów wahadłowych na boki. Następnie powoli wyciąga się igłę. W trakcie, gdy miejsce nakłucia jest opatrywane, asystent wypycha z igły pobrany fragment kości na jałowy gazik. Po biopsji należy uciskać miejsce nakłucia przez 5-10 minut i nałożyć okład chłodzący przez ok 1 godzinę.

6. Jakie badania można wykonać z pobranego szpiku?

Z pobranego szpiku można wykonać wiele specjalistycznych i badań. W białaczkach najczęściej przeprowadza się badania immunofenotypowe (cytometryczne) oraz diagnostykę molekularną i cytogenetyczną uzyskanych w ten sposób komórek krwiotwórczych. To jedyna metoda na pełne rozpoznanie konkretnego typu białaczki. Powyższe badania dają możliwość dokładnego poznania cech komórek białaczkowych. Dostarczają informacji na temat rodzaju receptorów na powierzchni komórek nowotworowych oraz rodzaju mutacji genetycznych w ich genomie. Dzięki tej wiedzy można zastosować leki uderzające w ten konkretny typ komórek białaczki i ocenić jakie szanse na wyleczenia ma dana chora osoba.

Wykonanie biopsji szpiku kostnego jest niezbędne do prawidłowego zdiagnozowania białaczki oraz większości innych chorób hematologicznych i wyboru najlepszej metody walki z nowotworem.

Następny artykuł: Pierwsze badania w diagnostyce białaczki

Polecane dla Ciebie

Pomocni lekarze

Szukaj innego lekarza

Komentarze

Wysyłając opinię akceptujesz regulamin zamieszczania opinii w serwisie. Grupa Wirtualna Polska S.A. z siedzibą w Warszawie jest administratorem twoich danych osobowych dla celów związanych z korzystaniem z serwisu. Zgodnie z art. 24 ust. 1 pkt 3 i 4 ustawy o ochronie danych osobowych, podanie danych jest dobrowolne, Użytkownikowi przysługuje prawo dostępu do treści swoich danych i ich poprawiania.
    Ważne tematy