Ból głowy o poranku? To niekoniecznie brak kawy

W godzinach porannych organizm zaczyna przechodzić ze snu w tryb aktywności, a temu etapowi towarzyszą zmiany prowadzące w niektórych przypadkach właśnie do bólu głowy. Na około godzinę przed przebudzeniem rośnie poziom kortyzolu, czyli hormonu mobilizującego organizm do działania, a jednocześnie podnosi się ciśnienie krwi i następuje przyspieszenie tętna.

Zmienia się też napięcie naczyń krwionośnych w mózgu, ponieważ reagują one na sygnały hormonalne oraz poziom tlenu. Jeśli w nocy dochodziło do zaburzeń oddychania, organizm może być gorzej dotleniony, a to często daje uczucie ciężkiej głowy po przebudzeniu.

W tym czasie spada także poziom melatoniny, czyli hormonu snu, a wzrost aktywności układu nerwowego może również nasilać wrażliwość na ból. Taka kombinacja zmian powoduje, że poranek jest momentem, w którym nawet niewielkie zaburzenia mogą przekładać się na ból głowy.

Odwodnienie po nocy to jedna z prostszych i częstszych przyczyn porannego bólu głowy. Przez 7 do 9 godzin organizm nie dostaje płynów, a w tym czasie traci wodę przez oddech oraz pot. Nawet delikatne zaniedbanie nawodnienia może skutkować bólem głowy, suchością w ustach, ciemniejszym moczem oraz uczuciem osłabienia. Ryzyko rośnie po alkoholu, intensywnym treningu wieczorem, przez bardzo ciepłą sypialnię lub kąpiel oraz przy zbyt małej podaży płynów w ciągu dnia.

Dobrym nawykiem jest wypicie szklanki wody od razu po przebudzeniu i obserwacja moczu - jasny kolor świadczy o lepszym nawodnieniu. Jeśli ból mija po porannym nawodnieniu i ma to miejsce w krótkim czasie, taka przyczyna staje się najbardziej prawdopodobna.

Kofeina lekko zwęża naczynia krwionośne w mózgu, dlatego regularne jej picie przyzwyczaja organizm do takiego stanu. Gdy rano jej brakuje, naczynia krwionośne się rozszerzają, a przez to u części osób pojawia się wtedy tępy, rozlany ból głowy. Taki efekt najczęściej ma miejsce po 12 do 24 godzinach od ostatniej dawki kofeiny i częściej dotyczy osób, które piją kawę codziennie, tym bardziej gdy dostarczają sobie ponad 200-300 mg kofeiny na dzień, czyli około 2-3 filiżanek.

Warto wiedzieć, że podobną dawkę kofeiny zawierają mocna herbata oraz napoje energetyczne, więc ich spożywanie działa w podobny sposób. Jeśli ktoś chce ograniczyć kofeinę, lepiej robić to stopniowo. Nagłe odstawienie często przekłada się na poranny ból głowy oraz spadek koncentracji.

Niestety nawet przespana noc może nie przynieść oczekiwanej regeneracji, jeśli sen był płytki, przerywany lub mało regeneracyjny. Podczas nocy organizm przechodzi przez kilka faz snu, a najważniejsze dla odpoczynku są fazy głębokie oraz REM, czyli etap związany z regeneracją mózgu. Każde przebudzenie, nawet takie, którego nie jesteśmy świadomi, skraca czas tych faz, przez co rano może pojawić się ból głowy i uczucie ciężkości.

Jedną z częstszych przyczyn jest bezdech senny, czyli krótkie przerwy w oddychaniu, które obniżają poziom tlenu i pogarszają jakość snu. Warto zwrócić uwagę na chrapanie, częste wybudzenia oraz zmęczenie mimo przespanej nocy. To czynniki, które wskazują na problem wymagający konsultacji.

Kto by pomyślał, że nawet napięcie mięśni utrzymujące się podczas snu może rano przełożyć się na ból głowy. Jest to ból nietypowy, ponieważ objawia się uciskiem w okolicy skroni, karku oraz tyłu głowy. Najczęściej wynika to z nieprawidłowej pozycji, zbyt wysokiej lub zbyt płaskiej poduszki oraz spania na brzuchu, które wymusza skręt szyi przez wiele godzin.

Duży wpływ ma też zaciskanie zębów w nocy, czyli bruksizm, który przeciąża mięśnie żuchwy i powoduje ból obejmujący także głowę. Warto zwrócić uwagę, czy rano pojawia się sztywność karku, ból przy poruszaniu szyją lub uczucie napięcia w szczęce, ponieważ to częste wskazówki tej przyczyny. Pomocne jest ustawienie poduszki tak, aby szyja była w jednej linii z kręgosłupem oraz rozluźnienie mięśni przed snem, na przykład przez krótkie rozciąganie lub ciepły, lecz nie gorący prysznic.

W nocy organizm korzysta z zapasów glukozy zgromadzonych w wątrobie. U zdrowej osoby ten mechanizm zwykle działa sprawnie, ale przy dłuższych przerwach między posiłkami, bardzo lekkiej kolacji lub po dużym wysiłku wieczorem rano może pojawić się znaczny spadek poziomu glukozy (hipoglikemia). U części osób objawia się to właśnie bólem głowy, rozdrażnieniem, uczuciem osłabienia oraz trudnością w skupieniu. Jeśli objawy mijają po śniadaniu, prawdopodobnie przyczyną był poziom cukru.

Dobrym rozwiązaniem jest kolacja zawierająca białko oraz węglowodany złożone (np. kaszę lub pełnoziarniste pieczywo), gdyż taki posiłek wolniej uwalnia energię, utrzymując glukozę na stabilnym poziomie do rana.

Poranny ból głowy powinien zwrócić uwagę, jeśli:

• pojawia się bardzo często, z dnia na dzień jest coraz mocniejszy lub wybudza ze snu,
• jest nagły i bardzo silny, towarzyszą mu zaburzenia widzenia, drętwienie, problemy z mówieniem, zawroty głowy lub nudności,
• pojawia się codziennie o podobnej porze.

U osób po 50. roku życia nowy, wcześniej nieznany ból głowy również wymaga sprawdzenia. W takich przypadkach najlepiej skonsultować się z lekarzem - czasami potrzebny jest pomiar ciśnienia, podstawowe badanie neurologiczne oraz ocena wzroku, a przy bardziej niepokojących objawach także badania obrazowe, na przykład tomografia lub rezonans głowy. Dzięki temu można wykluczyć między innymi nadciśnienie, migrenę oraz inne zaburzenia układu nerwowego.

Poranny ból głowy nie zawsze ma jedną, prostą przyczynę, dlatego warto obserwować powtarzające się schematy i reakcję organizmu na codzienne przyziemne wsparcie. Często właśnie wystarczą drobne zmiany, aby zauważyć poprawę. Jeśli jednak ból utrzymuje się lub zmienia swój charakter, nie warto tego ignorować, bo organizm w ten sposób może prosić o pomoc.

Źródła:

1. PubMed Central
2. PubMed
3. PubMed Central