Często ci się odbija? Organizm może próbować coś zasygnalizować

Odbijanie zaczyna się wtedy, gdy do żołądka trafia nadmiar powietrza wraz z jedzeniem oraz napojem. Powietrze dostaje się do przewodu pokarmowego przy szybkim przełykaniu jedzenia, piciu napojów gazowanych, żuciu gumy oraz mówieniu w trakcie posiłku.

Gdy gromadzi się w górnej części żołądka, rozciąga to jego ściany. W tej sytuacji receptory nerwowe przekazują informację do ośrodka w pniu mózgu. W związku z tym następuje krótkie rozluźnienie dolnego zwieracza przełyku, czyli mięśnia oddzielającego przełyk od żołądka. Gaz wydostaje się dzięki temu na zewnątrz. U zdrowej osoby taki mechanizm może pojawiać się wiele razy w ciągu dnia i mieści się to w granicach normy.

Zbyt szybkie jedzenie zwiększa ryzyko przepełnienia żołądka, ponieważ informacja o sytości dociera do mózgu z opóźnieniem, zwykle po około 20 minutach od rozpoczęcia posiłku. Gdy w tym czasie zjemy dużą porcję, objętość zawartości pokarmowej gwałtownie urośnie, a ściany żołądka mocno się rozciągną. Im większa porcja oraz wyższa kaloryczność, tym większe napięcie w obrębie górnej części narządu.

Posiłek hojnie obdarowany tłuszczem może zalegać dłużej, ponieważ ten makroskładnik spowalnia opróżnianie żołądka. W takiej sytuacji uczucie pełności utrzymuje się dłużej, a odruch odbijania pojawia się częściej, ponieważ to naturalna reakcja na nadmierne rozciągnięcie.

Napoje gazowane zawierają rozpuszczony dwutlenek węgla pod wysokim ciśnieniem. Gaz zaczyna uciekać tuż po odkręceniu butelki, a po wypiciu ciepło żołądka mocno to przyspiesza, więc zawartość w nim się znajdująca robi się przez to bardziej "rozepchana". Już jedna puszka jest w stanie dostarczyć około litra gazu w formie pęcherzyków, które muszą zostać usunięte. Im szybciej pijemy oraz im większa jest porcja, tym większe nagromadzenie gazu w krótkim czasie.

Fermentujące produkty działają inaczej. Strączki, cebula, czosnek, pszenica oraz niektóre słodziki zawierają węglowodany fermentujące, czyli FODMAP. W jelicie grubym są one rozkładane przez bakterie, które produkują wodór, metan oraz dwutlenek węgla. W niektórych przypadkach ilość gazu rośnie ogromnie, a to nasila uczucie pełności oraz odbijanie.

Jeśli objawy regularnie pojawiają się po konkretnym produkcie, warto sprawdzić tolerancję porcji oraz sposób jego przygotowania.

Refluks żołądkowo-przełykowy to nic innego jak cofanie się kwaśnej zawartości żołądka do przełyku. Najczęściej wynika z osłabienia dolnego zwieracza przełyku lub ze wzrostu ciśnienia w jamie brzusznej. Standardowym objawem jest pieczenie za mostkiem, czyli zgaga oraz kwaśny posmak w ustach.

Odbijanie może być pierwszą wskazówką dotyczącą tego, że treść żołądkowa cofa się w górę, nawet jeśli jest to tylko znikoma ilość kwasu. Czynniki nasilające refluks to:

• nadwaga,
• obfite kolacje,
• alkohol,
• duża ilość tłuszczu w diecie.

Objawy częściej pojawiają się po położeniu się świeżo po jedzeniu oraz przy pochylaniu tułowia. Jeśli do odbijania się dołącza przewlekła zgaga, ból przy połykaniu lub chrypka trwająca tygodniami, warto skonsultować się z lekarzem. Nieleczony refluks może prowadzić do podrażnienia błony śluzowej przełyku, a to z kolei może skutkować stanem zapalnym, nadżerkami, a z czasem także zwężeniami przełyku oraz przełykiem Barretta.

Nietolerancje pokarmowe często przekładają się na nadmierną produkcję gazów oraz wzdęć. W przypadku nietolerancji laktozy problemem jest niedobór laktazy, czyli enzymu rozkładającego cukier mleczny. Niestrawiona laktoza trafia do jelita grubego, w którym ulega fermentacji bakteryjnej. W jej wyniku powstaje wodór oraz dwutlenek węgla.

Objawy pojawiają się zwykle w ciągu kilku godzin od spożycia nabiału (nie każdego) lub lodów i mogą obejmować wzdęcia oraz częstsze odbijanie. Podobny mechanizm dotyczy fruktozy oraz innych słabo wchłanianych cukrów. Gdy ich ilość przekracza granice wchłanialności jelit, zalegają wtedy w przewodzie pokarmowym i zwiększają produkcję gazu.

Charakterystyczna jest powtarzalność objawów po konkretnym produkcie oraz poprawa po jego ograniczeniu. Rozpoznanie wymaga wywiadu dietetycznego oraz czasem specjalistycznych testów oddechowych na nietolerancje. Samodzielne eliminowanie wielu grup pokarmów bez wskazań medycznych nie jest zalecane, bo wiąże się z niedoborami.

Stres wpływa bezpośrednio na pracę przewodu pokarmowego przez układ nerwowy, który działa automatycznie. W sytuacji napięcia przejmuje dowodzenie część współczulna układu nerwowego, która zmienia sposób kurczenia się żołądka oraz jelit. W wielu przypadkach pojawia się wtedy uczucie ucisku w nadbrzuszu, dyskomfort oraz częstsze odbijanie. Dodatkowo przy zdenerwowaniu rośnie liczba odruchowych połknięć śliny, a wraz z nią ilość powietrza w przewodzie pokarmowym.

Istnieje także zjawisko nadwrażliwości trzewnej, czyli zwiększonej reakcji na rozciąganie ścian żołądka. W takiej sytuacji nawet niewielka ilość gazu jest w stanie wywoływać objawy. W niektórych przypadkach odbijanie się występuje częściej przed wystąpieniem publicznym, egzaminem lub ważną rozmową.

Techniki spowalniania oddechu oraz regularne, spokojne jedzenie często zmniejsza intensywność tych dolegliwości. Jeśli objawy utrzymują się mimo redukcji stresu, warto rozważyć konsultację z lekarzem.

Odbijanie staje się powodem do niepokoju wtedy, gdy towarzyszą mu pewne objawy lub gdy utrzymuje się przez wiele tygodni bez konkretnej przyczyny dietetycznej. Należy zwrócić uwagę na:

• niezamierzoną utratę masy ciała,
• przewlekły ból w nadbrzuszu,
• trudności z połykaniem,
• nawracające wymioty.

Alarmujący jest także smolisty stolec lub domieszka krwi w nim, ponieważ może to wskazywać na krwawienie z górnego odcinka przewodu pokarmowego. Konsultacji wymaga sytuacja, w której odbijanie się występuje razem z mocną zgagą oporną na leczenie dostępne bez recepty lub bólem promieniującym do pleców oraz klatki piersiowej.

U osób po 40. roku życia nowo pojawiające się, nasilone objawy powinny być ocenione przez lekarza. W takich przypadkach diagnostyka może obejmować badania laboratoryjne, test na obecność Helicobacter pylori oraz endoskopię, czyli ocenę przełyku i żołądka przy użyciu specjalnej kamery.

Sporadyczne odbijanie się jest fizjologicznym mechanizmem usuwania gazu z żołądka i zwykle nie świadczy o chorobie. Jeśli jednak uaktywnia się często, przybiera na sile po określonych produktach lub towarzyszą mu inne dolegliwości, warto przyjrzeć się sposobowi jedzenia, wielkościom porcji oraz reakcji organizmu na konkretne składniki. Często drobna zmiana tempa posiłku lub ograniczenie wybranych napojów przynosi ogromną poprawę. Gdy objawy utrzymują się mimo modyfikacji diety, bezpiecznym krokiem jest konsultacja lekarska i ustalenie przyczyny na podstawie badań.

Źródła:

1. National Library of Medicine, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19779010/
2. Journal of Gastroenterology and Hapatology, https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/j.1440-1746.2010.06370.x
3. National Library of Medicine, https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK554462/