Trwa ładowanie...
Przejdź na WP

Kogo dotyka grzybica woszczynowa?

Grzybica woszczynowa, dawniej zwana parchem (tinea favosa capitis) jest to jedna z odmian grzybicy skóry owłosionej głowy, znacznie różniąca się wyglądem od pozostałych. Charakteryzuje się obecnością żółtych tarczek. Obecnie w Polsce ta odmiana grzybicy jest rzadkością, nadal jednak rozpowszechniona jest na przykład w krajach afrykańskich.

Zobacz film: "#dziejesienazywo: Czym jest ból?"

spis treści

1. Etiologia grzybicy woszczynowej

Grzybica woszczynowa, zwana także strupniem woszczynowym (favus), może być wywołana przez:

  • grzyb pochodzenia ludzkiego Trichophyton schoenleinii,
  • dwa grzyby pochodzenia zwierzęcego: Trichophyton mentagrophytes var. quinckeanum (rzadko) i Trichophyton gallinae (wyjątkowo),
  • a także bytujący w ziemi Microsporum gypseum.

Grzybica woszczynowa, dawniej endemicznie występująca w krajach śródziemnomorskich i obecnie statystycznie częściej tam spotykana, miała swoje ogniska w krajach wschodnioeuropejskich, także w Polsce. Występowała głównie wśród biednej ludności wiejskiej oraz żydowskiej, gdzie rytualne nakrycia głowy sprzyjały utrzymywaniu się i przenoszeniu grzyba T. schoenleinii o dość małej zakaźności. Bardzo częste były zakażenia całych rodzin, trwające latami, gdyż przekroczenie wieku pokwitania nie powstrzymuje rozwoju tej grzybicy. Dziś są to w Polsce zakażenia sporadyczne, nie liczniejsze niż w krajach sąsiednich. Zazwyczaj postać ta występuje w środowiskach o niskim ogólnym poziomie higieny. Przebieg choroby często połączony jest z wszawicą.

Zakażenie następuje bardzo łatwo i może dojść do niego:

  • drogą bezpośrednią poprzez kontakt z osobą chorą,
  • drogą pośrednią, na przykład poprzez przyrządy fryzjerskie.

2. Patogeneza grzybicy woszczynowej

T. schoenleinii (endotrix) rośnie w trzonie włosów w sposób znamienny, tworząc strzępki złożone z nieregularnych krótkich i długich członów, niekiedy dzielących się dychotomicznie (w kształcie litery Y) w kierunku korzenia. Po podgrzaniu w roztworze 10-20% wodorotlenku potasowego wytwarzają się we włosie charakterystyczne banieczki gazu. Włosy zaatakowane przez grzyby na całej swej długości stają się szare i szorstkie, lecz niełamliwe. W świetle lampy Wooda fluoryzują na szaro-zielonkawy kolor, mniej intensywnie niż w przypadku mikrosporii.

3. Objawy i przebieg grzybicy woszczynowej

Grzybica woszczynowa występuje najczęściej na owłosionej skórze głowy. Może jednak występować i na skórze nieowłosionej oraz na paznokciach. Najbardziej charakterystyczną i najczęściej spotykaną postacią tej grzybicy jest postać tarczkowata (zwana także kubkowatą). W obrębie skóry objętej chorobą powstają wówczas tarczki woszczynowe (scutulum). Są to okrągłe strupy barwy woskowożółtej i wyraźną wklęsłością na suchej powierzchni. Utworzone są ze zbitych strzępek grzybni przerastających komórki naskórka oraz z zakrzepłego wysięku i krwinek białych. Ich dno, o barwie żółtej, wypukłe i miękkie, często przebite przez włos, przylega mocno do lśniącego, żywo-czerwonego zagłębienia jakby odciśniętego w skórze. Tarczki, obejmując z czasem całą powierzchnię głowy, zlewają się brzegami i tworzą cuchnące pokłady o mysim zapachu. Odpadając po latach, odsłaniają zanikową i trwale bezwłosą skórę, miejscami wygojoną z resztkami długich, zdrowych włosów, niekiedy skręconych. Wyłysienie obejmuje często całą głowę z zachowaniem jedynie pasa włosów na pograniczu ze skórą nie owłosioną. Niekiedy wysięk, będący następstwem wtórnego zapalenia ropnego, powoduje sklejenie włosów i powstanie kołtuna.

Na skutek długotrwałego przebiegu strupnia woszczynowego na głowie, T. schoenleinii może zaatakować również paznokcie oraz umiejscowić się na skórze gładkiej w postaci tarczek i dwa inne grzyby. Są to T. mentagrophytes ver. quinckeanum, pochodzący od myszy i małych gryzoni i M.gypseum, przenoszony poprzez kontakt z glebą, a także za pośrednictwem zwierząt.

Grzybica woszczynowa może mieć też szereg innych postaci, są one jednak znacznie rzadsze. Postać łupieżowata przypomina łupież łojotokowy lub łuszczycę, jednak łuski o odcieniu żółtawym są mocniej zespolone z podłożem, które wykazuje cechy rozsianego bliznowacenia. Obraz ten oraz matowość szarych włosów powinny skłaniać do przeprowadzenia badań mikologicznych.

Postać liszajowatą charakteryzują:

  • długotrwała obecność „miodowych” strupów, opornych wobec leczenia przeciwbakteryjnego,
  • drobne blizny,
  • matowy wygląd włosów.

Postać pergaminowatą charakteryzują małe ogniska pokryte jakby kruchym papierem pergaminowym, pod którym ukrywać się mogą maleńkie żółte tarczki, prowadzące do rozwoju typowej postaci tarczkowej. Postać mieszkową charakteryzują najdrobniejsze stożkowate, twarde grudki barwy różowej lub żółtej, umiejscowione zwykle w obszarze bliznowatym. Badania mikologiczne drobnych łusek z mieszków włosowych i tkwiących w nich matowych włosów potwierdzają rozpoznanie. Kolejną z rozróżnianych postaci grzybicy woszczynowej jest postać łysinowata. Jej najbardziej charakterystyczną cechą jest nagłe wyłysienie okolicy objętej chorobą.

4. Diagnostyka grzybicy woszczynowej

Rozpoznania grzybicy woszczynowej w postaci tarczkowej dokonuje się na podstawie:

  • stwierdzenia obecności tarczek,
  • zmian bliznowatych,
  • wyłysienia,
  • szarej fluorescencji zakażonych włosów w świetle lampy Wooda,
  • badania mikroskopowego,
  • wieloletniego przebiegu.

Różnicowanie postaci beztarczkowych wynika z ich wyglądu i wymaga potwierdzeń mikologicznych.

5. Leczenie grzybicy woszczynowej

Podstawowym lekiem stosowanym w leczeniu grzybicy woszczynowej jest gryzeofulwina. Decyzję o zakończeniu jej stosowania podejmuje się po 3 ujemnych wynikach badań mikologicznych włosów w odstępach tygodniowych. Równocześnie z podawaniem gryzeofulwiny postępowanie przeciwgrzybicze miejscowe sprowadza się do:

  • golenia lub strzyżenia włosów tuż przy skórze głowy co 7-10 dni,
  • odkażania ognisk i ich otoczenia,
  • stosowania maści przeciwgrzybicznych, odpowiednio do stanu ognisk: złuszczających i (lub) odkażających z kwasem salicylowym, czy siarką,
  • częstego mycia głowy.

Stosowana dawniej z reguły depilacja za pomocą promieniowania rentgenowskiego nie jest już stosowana, nawet w przypadku nietolerancji gryzeofulwiny, chociaż pozostawienie włosów nie pozwala na zlikwidowanie zakażenia bez użycia tego leku. Tę ostatnią postać o klinicznych cechach zakażenia grzybiczego strzygącego można rozpoznać jedynie poprzez posiew.

Polecane dla Ciebie

Pomocni lekarze

Szukaj innego lekarza

Komentarze

Wysyłając opinię akceptujesz regulamin zamieszczania opinii w serwisie. Grupa Wirtualna Polska S.A. z siedzibą w Warszawie jest administratorem twoich danych osobowych dla celów związanych z korzystaniem z serwisu. Zgodnie z art. 24 ust. 1 pkt 3 i 4 ustawy o ochronie danych osobowych, podanie danych jest dobrowolne, Użytkownikowi przysługuje prawo dostępu do treści swoich danych i ich poprawiania.
    Ważne tematy