Trwa ładowanie...

Gruźlica – przyczyny, objawy, rodzaje, diagnostyka, leczenie

Wiele osób kojarzy gruźlicę z lekcji historii. To właśnie ta choroba dziesiątkowała Europę w XVII w. Niestety mimo upływu czasu gruźlica nadal stanowi realne zagrożenie i zbiera śmiertelne żniwo. Można się przed nią uchronić dzięki profilaktycznemu szczepieniu. W Polsce jest ono obowiązkowo podawane noworodkom w pierwszej dobie życia.

Zobacz film: "Epidemia gruźlicy na Ukrainie. Czy mamy się czego obawiać?"

spis treści

1. Co to jest gruźlica

Gruźlica to choroba zakaźna, wywoływana przez bakterię zwaną prątkiem gruźlicy (prątkiem Kocha). Jej objawy nie są charakterystyczne – mogą przypominać grypę lub inne zakażenie dróg oddechowych. Czasem może przebiegać bezobjawowo. Bakterie przenoszone są drogą kropelkową. Gruźlica zazwyczaj atakuje płuca, ale może rozwijać się także w: osierdziu, otrzewnej, narządach słuchu czy wzroku, w kościach czy skórze. Prątki gruźlicy są bardzo odporne na antybiotyki, dlatego leczenie gruźlicy jest trudne i długie, trwa nawet pół roku. W pierwszej fazie często odbywa się w szpitalu.

2. Jak można zarazić się gruźlicą

Podczas mówienia, śmiania się, kaszlu lub kichania, chory wydala prątki gruźlicy, które są wdychane przez osoby znajdujące się w otoczeniu. Bakterie mogą osiadać także na powierzchniach, np. meblach, ubraniach, książkach, a nawet w cząstkach kurzu, gdzie mogą przetrwać wiele lat (w niewietrzonej odzieży przez ok. 10 lat, w kurzu przez ok. 20 lat, a w kartach książek - nawet przez 40 lat). Zakażenie tą drogą jest trudniejsze i należy do rzadkości, podobnie jak zakażenie drogą pokarmową (w tym przypadku źródłem zakażenia może być niepasteryzowane mleko, które pochodzi od krowy chorej na gruźlicę).W odpowiednich warunkach (dostatecznej wilgotności, braku światła) mogą one przetrwać przez wiele lat, giną jednak pod wpływem promieni słonecznych, natomiast w temperaturze 75 stopni Celsjusza stają się nieszkodliwe po 10 sekundach.

Jednak zakażenie prątkami gruźlicy wcale nie oznacza, że dana osoba zachoruje. Gruźlica rozwija się u ok. 10 proc. zakażonych. Najbardziej narażeni na zachorowanie są:

  • dzieci i osoby starsze
  • diabetycy
  • osoby uzależnione od alkoholu, narkotyków.
  • palacze papierosów
  • osoby przyjmujące leki immunosupresyjne
  • osoby z wrodzonymi lub nabytymi zaburzeniami odporności (np. osoby zakażone wirusem HIV)

3. Jakie są rodzaje gruźlicy

Wyróżnia się gruźlicę płucną i pozapłucną. Gruźlica płuc stanowi ponad 90 proc. wszystkich zachorowań. Zmiany pozapłucne mogą dotyczyć:

  • opłucnej
  • osierdzia
  • otrzewnej
  • węzłów chłonnych
  • układu moczopłciowego
  • układu pokarmowego
  • układu nerwowego
  • kości i stawów
  • narządu wzroku i słuchu
  • skóry

Najczęściej jednak gruźlica pozapłucna lokalizuje się w obrębie opłucnej, węzłów chłonnych, kości oraz w układzie moczowo-płciowym.

Wyróżnia się także:

  • gruźlicę pierwotną - zwykle przebiega bezobjawowo
  • gruźlicę prosówkową - to najcięższa postać choroby, ponieważ prątki rozsiewają się do wszystkich organów tworząc ogniska gruźlicze
  • gruźlicę popierwotną - jest wynikiem uaktywnienia się prątków, które przetrwały w organizmie w stanie uśpienia

To też warto wiedzieć

4. Jakie są objawy gruźlicy

W przebiegu gruźlicy pojawiają się objawy ogólne i te związane z zajętymi narządami.

Objawy ogólne to:

  • osłabienie
  • stany podgorączkowe lub gorączka
  • nocne poty
  • brak apetytu, a co za tym idzie - utrata masy ciała

W przypadku gruźlicy płucnej dodatkowo pojawia się:

  • kaszel, który utrzymuje się ponad 3 tygodnie i ewoluuje. Na początku jest to kaszel suchy, potem z odkrztuszaniem flegmy
  • duszności
  • ból w klatce piersiowej (rzadziej)
  • krwioplucie (w ostrym stadium choroby)

W około 10 proc. przypadków choroba przebiega bezobjawowo i jest wykrywana przypadkowo. U części pacjentów choroba przypomina grypę i ustępuje samoistnie - po kilku miesiącach może dojść do samowyleczenia. Dodowem przebytej gruźlicy są widoczne na zdjęciu rentgenowskim zwapnienia płuc.

Jeśli gruźlica objęła węzły chłonne, są one powiększone. Z kolei w przypadku gruźlicy kości poza objawami ogólnymi pojawiają się bóle kości i stawów. Gruźlica kości może również przyczynić się do złamań kości, najczęściej kręgów lędźwiowych i dolnych piersiowych. Często pojawia się garb na plecach.

Ziołowe lekarstwa na kaszel i choroby płuc
Ziołowe lekarstwa na kaszel i choroby płuc [6 zdjęć]

Przy infekcjach płuc nie jesteśmy skazani wyłącznie na preparaty farmakologiczne. Warto w takich przypadkach...

zobacz galerię

5. Jak zdiagnozować gruźlicę

Rozpoznania gruźlicy płuc nie można opierać jedynie na objawach, ponieważ nie są one charakterystyczne. Diagnozę można postawić na podstawie:

  • badań obrazowych (RTG płuc)
  • badania bakteriologicznego - to badanie na obecność bakterii w plwocinach. Pobiera się jej próbkę, a następnie poddaje bardzo dokładnej obserwacji pod mikroskopem. Wykazanie obecności prątków w plwocinie pozwala na identyfikację chorych, którzy obficie prątkujących, czyli bardzo zakaźnych dla otoczenia. Muszą być oni leczeniu w szpitalu
  • a niekiedy także badania histopatologicznego - może się okazać, że dopiero pobranie wycinka tkanki płucnej jednoznacznie określi schorzenie

Wykonuje się także tzw. odczyn tuberkulinowy, by dowiedzieć się, czy chory doznaje reakcji alergicznej po kontakcie z żywymi bakteriami gruźlicy. Bakterie są wprowadzane pod skórę. Wyniki otrzymuje się po 72 godzinach. Jeśli na skórze w miejscu wkłucia pojawi się zmiana mniejsza niż 6 mm, wynik uznaje się za ujemny. Jeśli jest większy - wynik uznaje się za dodatni.

Warto wiedzieć, że osoby, które miały styczność z chorym na gruźlicę płuc w okresie prątkowania, np. członkowie rodziny, podlegają nadzorowi Państwowej Inspekcji Sanitarnej. Osoby te powinny przejść badania, a w razie potrzeby profilaktycznie zastosować leki przeciw gruźlicze.

Zdjęcie rentgenowskie pacjenta chorego na gruźlicę
Zdjęcie rentgenowskie pacjenta chorego na gruźlicę

Na zdjęciu zlokalizowano miejsce choroby.

zobacz galerię

6. Jak leczyć gruźlicę

Leczenie gruźlicy jest dwuetapowe i trwa ponad pół roku. Pierwszy etap to intensywna faza leczenia przeciwprątkowego, która powinna trwać minimum 2 miesiące. Wówczas podaje się 4 leki. Wszystkie są przyjmowane pod stałą obserwacją lekarską. Jeśli chory jest w okresie prątkowania lub podejrzenia prątkowania, leczenie obowiązkowo odbywa się w szpitalu.

Po tym etapie następuje leczenie wyjaławiające, które trwa minimum 4 miesiące. W tym czasie podaje się choremu dwa leki. Leczenie można kontynuować w domu, zgłaszając się na kontrolę do swojej przychodni.

Leczenie gruźlicy u dzieci wygląda podobnie, jednak dawki leków muszą być przeliczone na kilogram masy ciała.

Należy również prowadzić zdrowy tryb życia i stosować odpowiednią dietę, bogatą w owoce, warzywa, nabiał i zboża.

7. Jaka szczepionka chroni przed gruźlicą

Ryzyko zachorowania można zmniejszyć, stosując szczepionkę BCG (Bacillus Calmette – Guerin). W Polsce szczepienie przeciwko gruźlicy jest obowiązkowe. Należy je wykonać w pierwszych 24 godzinach po urodzeniu u wszystkich noworodków, u których nie stwierdza się przeciwwskazań.

Nie ma szczepionki, która skutecznie zapobiega gruźlicy płuc u osób dorosłych (które nie były szczepione jako dzieci).

Polecane dla Ciebie

Pomocni lekarze

Szukaj innego lekarza

Komentarze

Wysyłając opinię akceptujesz regulamin zamieszczania opinii w serwisie. Grupa Wirtualna Polska Media SA z siedzibą w Warszawie jest administratorem twoich danych osobowych dla celów związanych z korzystaniem z serwisu. Zgodnie z art. 24 ust. 1 pkt 3 i 4 ustawy o ochronie danych osobowych, podanie danych jest dobrowolne, Użytkownikowi przysługuje prawo dostępu do treści swoich danych i ich poprawiania.