Lek na cukrzycę może hamować głód. Badacze z Harvardu potwierdzają

Metformina jest jednym z najczęściej stosowanych leków u osób z cukrzycą typu 2. Poza wpływem na poziom glukozy u części pacjentów powoduje również umiarkowany spadek masy ciała. Do tej pory nie było jednak wiadomo, jaki mechanizm odpowiada za ten efekt.

Naukowcy ze Stanford Medicine i Harvard Medical School ustalili, że lek pobudza produkcję lac-phe – związku powstającego w organizmie między innymi po intensywnym wysiłku fizycznym. Wyniki badania opublikowano w czasopiśmie "Nature Metabolism".

Lac-phe została odkryta w 2022 roku. Cząsteczka powstaje z połączenia mleczanu, czyli produktu wytwarzanego podczas intensywnej pracy mięśni, oraz fenyloalaniny – jednego z aminokwasów. Jej podwyższony poziom po treningu wiąże się z przejściowym ograniczeniem uczucia głodu. – Do tej pory nie było jasne, w jaki sposób metformina, przepisywana w celu kontrolowania poziomu cukru we krwi, powoduje również utratę masy ciała – powiedział dr Jonathan Long ze Stanford Medicine. – Teraz wiemy, że działa poprzez ten sam szlak co intensywne ćwiczenia, zmniejszając głód.

W pierwszej części eksperymentu badacze podawali metforminę otyłym myszom laboratoryjnym. U zwierząt odnotowano wyraźny wzrost stężenia lac-phe we krwi. Myszy przyjmujące lek jadły mniej niż grupa kontrolna i w ciągu dziewięciu dni straciły średnio około dwóch gramów masy ciała.

Kiedy naukowcy zablokowali u zwierząt zdolność do wytwarzania lac-phe, metformina przestała tak skutecznie ograniczać apetyt i powodować spadek masy ciała. Badania wykazały również, że cząsteczka powstawała w komórkach nabłonka jelitowego.

Zdaniem autorów może to świadczyć o istnieniu ważnego mechanizmu komunikacji pomiędzy jelitami a mózgiem. – Fakt, że metformina i ćwiczenia wpływają na masę ciała za pośrednictwem tego samego szlaku, jest zarówno dziwny, jak i interesujący – przyznał dr Long. – Zaangażowanie komórek nabłonka jelitowego sugeruje istnienie komunikacji jelitowo-mózgowej, która zasługuje na dalsze badania.

Badacze przeanalizowali także próbki osocza pobrane od osób z cukrzycą typu 2 przed rozpoczęciem stosowania metforminy oraz po 12 tygodniach terapii. Po rozpoczęciu leczenia poziom lac-phe wyraźnie wzrósł.

Podobne wyniki uzyskano wśród 79 uczestników dużego, wieloetnicznego badania dotyczącego miażdżycy. Osoby przyjmujące metforminę miały znacząco wyższe stężenie lac-phe we krwi niż pacjenci, którzy nie stosowali tego leku. Analiza wykazała także związek między przyjmowaniem metforminy, wytwarzaniem lac-phe i utratą masy ciała.

– Wpływ metforminy na produkcję lac-phe u myszy był taki sam lub nawet większy niż ten, który wcześniej obserwowaliśmy podczas ćwiczeń – powiedział naukowiec. – Poziom tej cząsteczki pozostawał wysoki przez wiele godzin.

W pierwszym roku stosowania metforminy pacjenci mogą stracić przeciętnie około 2–3 proc. masy ciała. Jest to mniej niż w przypadku leków zawierających semaglutyd, takich jak Ozempic czy Wegovy, przy których spadek masy ciała może przekraczać 15 proc.

Metformina pozostaje jednak przede wszystkim lekiem stosowanym w leczeniu cukrzycy i nie powinna być przyjmowana bez wskazań medycznych ani bez konsultacji z lekarzem. Wyniki badania nie oznaczają również, że tabletka może zastąpić aktywność fizyczną.

Odkrycie może natomiast pomóc w stworzeniu nowej generacji doustnych leków wpływających na apetyt, masę ciała i gospodarkę energetyczną organizmu. – Zrozumienie, w jaki sposób te szlaki są kontrolowane, może prowadzić do skutecznych strategii obniżania masy ciała i poprawy zdrowia milionów ludzi – podkreślił dr Long.

Źródła:

• Stanford Medicine
• Polska Agencja Prasowa