Najgroźniejszy nadmiar. Dewastuje naczynia krwionośne i nerki

Stężenie glukozy we krwi mierzy się w miligramach na decylitr (mg/dl). Prawidłowy poziom glikemii na czczo wynosi poniżej 100 mg/dl (zakres 70-99 mg/dl). Wartości od 100 do 125 mg/dl wskazują na nieprawidłową glikemię na czczo (stan przedcukrzycowy), a wynik 126 mg/dl lub wyższy w dwóch osobnych pomiarach pozwala na rozpoznanie cukrzycy.

Innym badaniem jest doustny test tolerancji glukozy (OGTT) z użyciem 75 g glukozy. Po dwóch godzinach wynik poniżej 140 mg/dl uznaje się za prawidłowy, zakres 140-199 mg/dl oznacza nieprawidłową tolerancję glukozy (IGT), a wartość od 200 mg/dl świadczy o cukrzycy. Istotnym wskaźnikiem jest także hemoglobina glikowana (HbA1c), odzwierciedlająca średnią glikemię z ostatnich 2-3 miesięcy. Wynik w granicach 5,7-6,4 procent oznacza stan przedcukrzycowy, natomiast 6,5 procent i więcej wskazuje na cukrzycę.

Nadmiar glukozy niszczy w pierwszej kolejności śródbłonek - delikatną warstwę komórek wyściełającą naczynia krwionośne od wewnątrz. W procesie tzw. zaawansowanej glikacji cząsteczki cukru trwale wiążą się z białkami ścian naczyniowych, usztywniając je i czyniąc podatnymi na uszkodzenia.

Powikłania naczyniowe dzieli się na dwie grupy:

• Mikroangiopatię - uszkodzenie drobnych naczyń włosowatych w siatkówce oka, nerkach i nerwach obwodowych;
• Makroangiopatię - uszkodzenie dużych tętnic przyspieszające rozwój miażdżycy.

Uszkodzony śródbłonek traci zdolność do prawidłowego rozszerzania naczyń i łatwiej gromadzi złogi cholesterolu, co leży u podstaw większości powikłań cukrzycowych.

Długotrwale podwyższony poziom glukozy uszkadza włókna nerwowe, prowadząc do neuropatii cukrzycowej. W pierwszej kolejności cierpią najdłuższe nerwy obwodowe, dlatego objawy rozwijają się symetrycznie w stopach i wstępują ku górze. Pacjenci odczuwają mrowienie, pieczenie oraz zaburzenia czucia temperatury i bólu, co sprzyja niezauważonym urazom.

Neuropatia obejmuje również autonomiczny układ nerwowy sterujący narządami wewnętrznymi. Skutkuje to m.in. spowolnieniem opróżniania żołądka (gastroparezą), zaparciami lub biegunkami. Uszkodzenie nerwów serca może z kolei maskować bóle wieńcowe, sprawiając, że zawał serca przebiega nietypowo lub bezboleśnie.

Przewlekła hiperglikemia prowadzi do uszkodzenia siatkówki oka (retinopatii cukrzycowej). Słabnące naczynia włosowate stają się nieszczelne, wywołując wyciek osocza i krwi oraz obrzęk plamki żółtej - obszaru odpowiedzialnego za ostre widzenie.

W zaawansowanym stadium (retinopatii proliferacyjnej) dochodzi do nieprawidłowego rozrostu nowych, kruchych naczyń, które pękają i krwawią do wnętrza gałki ocznej, mogąc prowadzić do odwarstwienia siatkówki i trwałej utraty wzroku. Retinopatia rozwija się bezboleśnie, dlatego tak ważne są regularne badania dna oka u okulisty.

Hiperglikemia stopniowo niszczy kłębuszki nerkowe - mikroskopijne filtry odpowiedzialne za oczyszczanie krwi. Wysokie ciśnienie wewnątrz kłębuszków uszkadza ich strukturę, sprawiając, że zaczynają przepuszczać białka.

Pierwszym uchwytnym sygnałem jest obecność białka (albuminy) w moczu - tzw. albuminuria. Wraz z postępem nefropatii zdolność nerek do filtracji spada, co w przypadku braku leczenia prowadzi do przewlekłej niewydolności nerek i konieczności dializoterapii lub przeszczepu. Cukrzyca jest najczęstszą przyczyną schyłkowej niewydolności nerek.

Podwyższony cukier zwiększa ryzyko zawału serca i udaru mózgu. Choroby układu krążenia stanowią główną przyczynę zgonów u pacjentów z cukrzycą. Hiperglikemia współwystępuje zazwyczaj z nadciśnieniem tętniczym oraz zaburzeniami lipidowymi (podwyższonym poziomem cholesterolu i trójglicerydów).

Taka kombinacja gwałtownie przyspiesza rozwój miażdżycy w tętnicach wieńcowych i szyjnych. Gdy naczynie ulegnie zamknięciu, dochodzi do zawału serca lub udaru mózgu. Ryzyko zdarzeń sercowo-naczyniowych wzrasta już na etapie stanu przedcukrzycowego, a u osób z cukrzycą jest dwukrotnie wyższe niż w populacji ogólnej.

Niewyrównany poziom glukozy osłabia funkcjonowanie układu odpornościowego, zmniejszając zdolność białych krwinek do niszczenia drobnoustrojów. Połączenie obniżonej odporności, zaburzonego ukrwienia i neuropatii stwarza idealne warunki do rozwoju stopy cukrzycowej.

Nawet drobne skaleczenie może przerodzić się w trudno gojące się owrzodzenie, grożące martwicą i amputacją kończyny. Ponadto wysoki cukier sprzyja częstym infekcjom skóry, dróg moczowych oraz grzybicom.

Wysoki cukier początkowo nie sprawia bólu, ale jego skutki kumulują się w naczyniach, nerwach, oczach i nerkach na długo przed jakimikolwiek pierwszymi objawami. Właśnie dlatego regularne badanie glukozy i szybka reakcja to czynniki, które mają w tym przypadku potężną moc. Częstotliwość badań glukozy zależy od wieku i indywidualnych czynników ryzyka.

Źródła:

1. NIH, https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK430900/
2. PubMed Central, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9406839/
3. NIH, https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK279175/
4. NIH, https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK560805/
5. NIH, https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK534200/
6. PubMed Central, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4772221/
7. NIH, https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK569326/