Nerwica serca - charakterystyka, podłoże psychogenne, leczenie

Czy kiedykolwiek zdarzyło ci się odczuwać silny niepokój połączony z uczuciem duszności, kołatania serca, bólami w klatce piersiowej czy zawrotami głowy? Jeśli tak, to zapewne łatwo możesz sobie wyobrazić stan, w którym każdy, nawet najmniejszy, stres wywołuje tego typu dolegliwości. Potocznie nazywany to „nerwicą serca”.

1. Nerwica serca - charakterystyka

Zastanówmy się chwilę nad trafnością tego pojęcia. Termin „nerwica” jest synonimem lęku, a w połączeniu z drugim członem nazwy sugeruje więc, że serce osoby cierpiącej z powodu tego zaburzenia jest „znerwicowane”, zbyt podatne na stres. Co ma jednak sam mięsień sercowy z nim wspólnego?

W sytuacjach stresu nasz organizm wydziela wiele hormonów – adrenalinę, noradrenalinę, kortyzol – których zadaniem jest taka modulacja zasobów naszego organizmu, by jak najlepiej, jak najefektywniej mógł on obronić się przed zagrożeniem. Serce zaczyna mocniej bić, ciśnienie krwi wzrasta, krew płynie do mięśni, co umożliwia organizmowi jak najlepszą reakcję typu „walki” lub „ucieczki”, a tym samym uniknięcie lub zniwelowanie prawdopodobieństwa doznania urazu. Dochodzi tym samym do nerwicy serca.

Zobacz film: "Leczenie chorób serca"

Kiedy jednak sytuacji takich było wiele w naszym życiu, a my nie znaleźliśmy odpowiedniego sposobu radzenia sobie w nich, doznajemy frustracji – uczucia, iż każde kolejne, nawet mniej stresujące, zadanie wydaje się przerastać nasze możliwości i wywołuje podobne objawy. Z biegiem czasu, jeśli taki stan rzeczy się utrzymuje, wystarczający do wywołania nerwicy serca jest już niewielki bodziec, który uprzednio był dla nas obojętny, teraz jednak kojarzy się nam z sytuacją bólu i cierpienia.

Przy nerwicy serca tolerancja na stres spada, lęk w tych chwilach rośnie, a nasz organizm reaguje nadwrażliwie w sytuacjach niegdyś emocjonalnie obojętnych.

Mięsień sercowy ma w gruncie rzeczy niewielkie możliwości autoregulacyjne. Posiada oczywiście tzw. rozrusznik, czyli grupę komórek nerwowych, które wysyłając cykliczne impulsy, utrzymują równy, miarowy jego rytm. Jest również zdolny do produkcji niewielkiej ilości hormonów. Większą rolę w regulacji tempa pracy serca odgrywa jednak ośrodkowy układ nerwowy. Dzięki docierających do niego informacji (np. z oczu, uszu, skóry, jamy brzusznej) jest w stanie regulować rytm serca na drodze produkcji hormonów bądź też bezpośredniego pobudzenia drogą nerwów docierających do mięśnia sercowego.

Zauważono, że w zależności od reakcji człowieka na sytuację stresową, jego organizm może reagować w różny sposób. Wzrost tętna i ciśnienia krwi, uczucie duszności, uczucie „guli w gardle”, pocenie i zaczerwienienie skóry, nudności, drżenie rąk i głosu są tzw. wegetatywnymi objawami lęku (czyli takimi, które swój wyraz znajdują w reakcjach różnych narządów wewnętrznych). Świadczą one o nerwicy serca. Często pojawiają się w reakcjach na stres. Jeśli są wybitnie nasilone, mogą prowadzić do odczuwania dyskomfortu, a wręcz cierpienia i być oznaką zaburzeń lękowych. Lęk w dużej mierze jest kierowany naszymi emocjami.

Podobnie w przypadku „nerwicy serca”, możemy mówić o problemach lękowych lub emocjonalnych, które znajdują swój wyraz w reakcji ciała.

Problem nerwicy serca zauważyli jako pierwsi antyczni badacze – Plutarch i Cycero. Z biegiem czasu i rozwoju nauk medycznych, pojawiły się na ten temat pierwsze prace naukowe. Da Costa opisywał reakcje stresowe u żołnierzy wojny secesyjnej w USA, Oppenheim – podobne doznania u ofiar wypadków komunikacyjnych w XIX wieku.

Podczas pierwszej wojny światowej dostrzeżono wagę problemu, jakim jest nerwica serca – wielu żołnierzy było niezdolnych do walki właśnie z powodu zaburzeń związanych ze stresem. Powstało pojęcie „szoku artyleryjskiego” (ang. shell shock) na określenie stanu nerwicy serca, jednakże wówczas uważano, że ma on związek z uszkodzeniami organicznymi – mikrourazami mózgu. Zespół objawów, na które skarżyli się żołnierze długotrwale przebywający na froncie, określano mianem „serca żołnierskiego”. W późniejszym czasie zmodyfikowano tę nazwę na termin „nerwica serca”. Dziś wiemy, że zaburzenia takie wynikają z przyczyn emocjonalnych.

Klasyfikuje się je zazwyczaj jako zaburzenia lękowe, w tym: zaburzenia lękowe z napadami lęku, reakcje na ciężki stres (ang. Acute Stress Disorders, ASD), zaburzenia stresowe pourazowe (ang. Post-Traumatic Stress Disorders, PTSD), zaburzenia lękowe występujące pod postacią somatyczną (ang. Somatoform disorders) lub inne.

2. Nerwica serca - podłoże psychogenne

Lęk jest typową reakcją na ból i często pojawia się w sytuacjach ogólnego pobudzenia organizmu.

Stąd takie stany wymagają zawsze w pierwszej kolejności różnicowania z chorobami somatycznymi (m.in. choroby serca, nadnerczy, niedokrwistość, hipoglikemia, zaburzenia hormonalne). Objawy nerwicy serca są więc niespecyficzne, często kojarzone z zawałem serca, który oczywiście również trzeba wykluczyć. Dopiero po przeprowadzeniu niezbędnych badań możemy stwierdzić lub wstępnie wykluczyć podłoże emocjonalne tych problemów zdrowotnych. W przypadku objawów nerwicy serca, należy zwrócić się o poradę lekarską.

3. Nerwica serca - leczenie

Każda nerwica serca, czy to spowodowana chorobą somatyczną, czy zaburzeniami emocjonalnymi, można skutecznie opanować. W przypadku tych drugich wybór metod leczenia dotyczy podjęcia psychoterapii lub przyjmowania leków (leki przeciwlękowe, leki hamujące objawy wegetatywne lęku).

Nieleczone zaburzenia lękowe i nerwica serca mają zazwyczaj tendencję do narastania, niekiedy w ich przebiegu pojawiają się stany depresyjne, zaburzenia snu, uzależnienia, myśli samobójcze. Problem pogłębia się. Warto więc zastanowić się, czy nie lepiej byłoby znaleźć rozwiązanie, już w momencie gdy zauważymy pojawienie się tego typu objawów.

spis treści
rozwiń

Polecane dla Ciebie

Pomocni lekarze

Szukaj innego lekarza

Podoba Ci się ten artykuł? Chcesz więcej? Polub
i bądź na bieżąco!