Sedacja - co to jest, stosowanie, przebieg, przeciwwskazania, powikłania

Sedacja ma na celu uspokojenie emocjonalne, złagodzenie napięcia u pacjenta, u którego przeprowadzane jest badanie lub zabieg. Leki uspokajające podawane są często dzieciom, gdy badanie jest długie i wymaga trwania w bezruchu.

Sedacja może przybrać formę dożylną, doustną, domięśniową, a także doodbytniczą. Istnieje również sedacja wziewna, stosowana w stomatologii lub czasami na oddziale intensywnej terapii. Sedacja towarzyszy często znieczuleniu miejscowemu.

Uspokojenie wymaga podania odpowiedniego preparatu. Najczęstszy środek uspokajający to lek z grupy benzodiazepin lub hydroksyzyna w małej dawce. Stosowane są także anksjolityki lub środki znieczulenia ogólnego i silne leki przeciwbólowe w małych dawkach z grupy opioidów.

Kiedyś stosowano leki uspokajające z grupy barbituranów, jednak obecnie odchodzi się od nich, ze względu na duży potencjał uzależniający. Cały czas są w użyciu ziołowe leki uspokajające, najpopularniejsze to wyciąg z kozłka lekarskiego, czyli waleriany, preparaty z chmielu zwyczajnego i miłka wiosennego.

Sedacja jest zazwyczaj używana w takich procedurach medycznych jak:

• endoskopia,
• wazektomia,
• RSI (metoda szybkiej intubacji),
• zabiegi chirurgiczne,
• zabiegi stomatologiczne,
• chirurgia rekonstrukcyjna,
• niektóre zabiegi kosmetyczne,
• usuwanie zębów mądrości,
• gdy pacjentowi towarzyszy duży niepokój związany z zabiegiem.

Podział sedacji na etapy wykorzystywany jest w przypadku procedur medycznych w celu uniknięcia pojawienia się, tzw. poduspokojenia, tzn. wystąpienia niepokoju i bólu. Etapy sedacji to:

• pobudzenie,
• uspokojenie,
• reakcja tylko na głos,
• reakcja tylko na stymulację dotykową,
• reakcja tylko na stymulację bólową,
• brak reakcji nawet na stymulację bólową.

Przed wykonaniem procesu sedacji lekarz wykonuje kilka badań, mających na celu zdiagnozowanie ewentualnych problemów zdrowotnych:

• uczulenie na leki,
• nadciśnienie tętnicze,
• wady serca,
• choroby nerek,
• alergia, szczególnie na lateks,
• udar mózgu,
• zaburzenia mięśniowo-nerwowe.

• Tiki nerwowe – objawy, czynniki łagodzące
• Niesteroidowe leki przeciwzapalne – charakterystyka, działanie, stosowanie
• Leki przeciwbólowe - leki narkotyczne, morfina, paracetamol
• Raport - Po jakie leki Polacy sięgają najczęściej?

Zdarza się, że występuje niedrożność dróg oddechowych, bezdech i niedociśnienie. Niewykryte mogą doprowadzić do śmierci pacjenta. Ważne jest więc, aby przy procedurze sedacji przez cały czas znajdowała się osoba odpowiednio przeszkolona, mogąca odpowiednio zareagować na pojawiające się powikłania.

Powikłania sedacji i krótkotrwałego dożylnego znieczulenia ogólnego obejmują nieprzewidzianą reakcję na konkretne leki, uczulenia, łącznie ze wstrząsem anafilaktycznym.

Kolejnym powikłaniem może być niewydolność oddechowa i niedotlenienie. W niektórych sytuacjach, jeżeli pacjent jest nieprzygotowany, czyli nie jest na czczo – może nastąpić przemieszczenie się treści pokarmowej do oskrzeli.

Pamiętajmy jednak, że zabiegi wykonywane są w warunkach ambulatoryjnych z odpowiednim zabezpieczeniem na wypadek nieprzewidzianych zdarzeń, lekarze więc mają możliwość reagowania.

Źródła

1. Głęboka sedacja do radioterapii u dzieci
2. Brown, TB. Lovato, LM. Parker, D. Procedural sedation in the acute care setting, Am Fam Physician 2005, 71 (1) s. 85–90, PMID 15663030.
3. Mayzner-Zawadzka E. (red.), Anestezja praktyczna, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2006, ISBN 83-200-3328-4,