Tam rzadziej chorują na raka. Cenny pierwiastek kumuluje się w glebie

Selen jest dziś uznawany za pierwiastek o istotnym znaczeniu dla prawidłowego funkcjonowania całego organizmu. Jednak zanim doceniono jego pozytywny wpływ, musiało minąć sporo czasu. Mimo tego, że został odkryty na początku XIX wieku, to aż do lat 60. XX stulecia nie uznawano go za składnik współodpowiedzialny za różne procesy zachodzące w organizmie.

Badacze i środowisko lekarskie potrzebowało wiele lat, by upewnić się, że selen zmniejsza ryzyko rozwoju nowotworów, zapobiega chorobom serca, wzmacnia układ immunologiczny, a także opóźnia proces starzenia się.

Dziś wiemy, że jest bardzo cenny zwłaszcza dla mężczyzn, ponieważ wpływa na męską potencję i popęd seksualny. Jego odpowiednia ilość wspiera funkcjonowanie narządu wzroku, pomaga w utrzymaniu w dobrej kondycji skóry i włosów.

Do prawidłowego działania organizm nie potrzebuje wcale dużych dawek tego pierwiastka - wystarczy przyjmowanie niewielkich, ale regularnych ilości selenu w ciągu doby, by nie narazić się na niedobory. Warto podkreślić, że objawy deficytu mogą być nie tylko nieprzyjemne i uciążliwe, ale również niebezpieczne dla zdrowia.

Wśród najczęściej występujących skutków niedoboru wymienia się:

• osłabienie i zmęczenie,
• problemy z płodnością,
• pogorszenie odporności,
• zaburzenia w pracy tarczycy,
• osłabienie włosów i paznokci,
• choroby serca,
• nowotwory.

Do objawów niedoboru zaliczane są też takie symptomy, jak: niedokrwistość, uszkodzenia trzustki, czy bolesność mięśni.

Ile potrzebujemy selenu, by utrzymać jego poziom w prawidłowej normie?

Dzienne zapotrzebowanie na ten składnik jest uzależnione od kilku czynników; jest to przede wszystkim wiek, płeć oraz stan zdrowia. Zgodnie z zaleceniami Narodowego Centrum Edukacji Żywieniowej, dzienne zapotrzebowanie na ten pierwiastek w przypadku dorosłych kobiet i mężczyzn wynosi 55 μg. W przypadku kobiet w ciąży i karmiących piersią ta ilość rośnie do 70 μg. Zdaniem niektórych specjalistów, dawki te można zwiększyć na krótki czas, najlepiej określony przez lekarza, w czasie leczenia onkologicznego, albo leczenia zakażeń wirusowych.

Selen można dostarczyć do organizmu w sposób naturalny, przyjmując go wraz z pożywieniem. Dobrym źródłem tego minerału są:

• ryby (szczególnie łosoś),
• mięso (wieprzowina, drób),
• orzechy brazylijskie,
• jajka,
• kasza gryczana,
• gruboziarniste pieczywo,
• kakao,
• ser żółty,
• warzywa i owoce.

Poziom selenu w pożywieniu jest uzależniony od jego ilości w glebie. Z tego powodu tam, gdzie odnotowano wysoki poziom selenu w ziemi, w której uprawiano warzywa czy owoce, znacznie rzadziej pojawiały się przypadki wystąpienia nowotworów. Największa ilość selenu w glebie występuje zwykle w miejscach, gdzie podłoże geologiczne jest naturalnie bogate w minerały siarczkowe lub ilaste, a warunki środowiskowe sprzyjają jego akumulacji. To m.in. niektóre części Ameryki Południowej (Chile, Wenezuela) czy Hawaje, gdzie występuje gleba pochodzenia wulkanicznego. Selen znajduje się także na obszarach stepowych i półpustynnych, szczególnie w zachodniej części Ameryki Północnej (Wyoming, Nebraska, Dakota Południowa). Tam występują tzw. gleby selenowe powstałe z osadów morskich. Z kolei w części Chin występuje "pas bogaty w selen".

Badania epidemiologiczne wskazują, że umiarkowanie wysokie spożycie selenu może wiązać się z mniejszym ryzykiem raka prostaty, płuc i jelita grubego. W prowincji Enshi (Chiny), gdzie gleba jest naturalnie zasobna w selen, notuje się niższą zachorowalność na raka wątroby, co częściowo przypisuje się działaniu przeciwwirusowemu i ochronnemu tego pierwiastka wobec zakażeń HBV.

Selen stanowi część składową przeciwutleniacza nazywanego peroksydazą glutationową. Ten enzym pełni ważną rolę – jest potrzebny do pełnej aktywności witaminy E, ponieważ przyczynia się do regeneracji nieutlenionej formy tej witaminy. Co to oznacza w praktyce? To, że selen oraz witamina E (która jest rozpuszczalna w tłuszczach) silnie współdziałają jako przeciwutleniacze. W duecie chronią błony komórkowe przed uszkodzeniem, zmniejszają ryzyko zachorowania na nowotwory.

Nie wszystkie witaminy i minerały w połączeniu z selenem mają jednakowo korzystne działanie. Antagonizm z selenem zachodzi w połączeniu tego pierwiastka z manganem, rtęcią, arsenem, cynkiem, chromem i kadmem.

Spożywanie witaminy C w dużych ilościach może z kolei zaburzać wchłanianie organicznych odmian selenu, takich jak choćby selenin sodu. Przyjmując selen i witaminę C, zaleca się zachowanie odstępu (ok. 1-2 godziny) między przyjmowaniem tych preparatów.

Zaburzenia w procesie wchłaniania selenu mogą wynikać również ze spożywania alkoholu, stosowania środków przeczyszczających, zobojętniających kwas solny. Chemioterapia nowotworowa także obniża wchłanianie selenu.

Źródło: "Encyklopedia witamin i składników mineralnych" Elizabeth Somer, wyd. Amber, 1997 r., www.foodcomp.dk, Źródło: "Abecadło witamin i pierwiastków" Stanisław K. Więckowski, wyd. Tower Press, 2004 r.

Źródła

1. Dagmara Dąbek