Zawał łożyska – przyczyny, objawy, diagnostyka i leczenie

Zawał łożyska to obumarcie części łożyska, które jest odpowiedzialne za wymianę matczyno-płodową. Jego prawidłowe funkcjonowanie jest niezbędne do zaopatrzenia płodu w tlen i składniki odżywcze, a i wydalanie jego produktów przemiany materii.

Czy zawał łożyska jest groźny? Nie zawsze. Niewielki nie jest niebezpieczny ani dla dziecka, ani dla matki. Ich życiu i zdrowiu zagraża jednak rozległy zawał łożyska, który obejmuje więcej niż 10 proc. narządu (zdolności kompensacyjne tkanki łożyska zapewniają odpowiednie funkcjonowanie układu matka-płód).

Martwica tkanki łożyska z powodu zaburzenia dopływu krwi we wczesnej ciąży może być przyczyną poronienia. Na jej późniejszych etapach zawał łożyska może prowadzić do:

• zaburzenia rozwoju płodu (wewnątrzmaciczne zahamowanie wzrostu płodu),
• obumarcia płodu,
• przedwczesnego porodu,
• niskiej masy urodzeniowej dziecka,
• małego obwodu głowy noworodka.

Czym spowodowany jest zawał łożyska? Bezpośrednio to konsekwencja miejscowych zaburzeń krążenia: znacznego ograniczenia lub przerwania przepływu krwi matki do łożyska. Przyczyną ograniczenia przepływu krwi matki do łożyska są różne choroby i nieprawidłowości wpływające na stan śródbłonka i ściany naczyniowej oraz układ krzepnięcia krwi.

Najczęstsze przyczyny zawału łożyska to zator naczyń łożyska, uszkodzenie osłonki śródbłonka, długi skurcz tętnic spiralnych. Patologie dotyczą ciężarnych, u których rozpoznana została choroba nadciśnieniowa, stan przedrzucawkowy, objawy nadciśnienia tętniczego w chorobie nerek, wrodzone lub nabyte wady serca i aorty, guzy mózgu, guz chromochłonny, aldosteronoma, cukrzyca, uogólnione zapalenie naczyń, choroby autoimmunologiczne. Odpowiadać za nie mogą także oddzielone zakrzepy w przypadku żylaków i zakrzepowego zapalenia żył kończyn dolnych oraz zakrzepica naczynia maciczno-łożyskowego.

Zakrzepica naczynia maciczno-łożyskowego jest rozpoznawana u kobiet w ciąży z nadciśnieniem tętniczym. Mówi się o nim w przypadku odnotowywania wartości ciśnienia krwi powyżej 140 mmHg w przypadku ciśnienia skurczowego i/lub powyżej 90 mmHg w przypadku ciśnienia rozkurczowego.

Czynnikami, które wpływają na rozwój procesów martwiczych w łożysku jest palenie tytoniu, stres i nadwaga oraz otyłość.

Jakie są objawy zawału łożyska? To zależy od wielkości strefy niedokrwienia i liczebności uszkodzonych obszarów. Pojedyncze zawały małego rozmiaru są bezobjawowe. W pozostałych przypadkach może pojawić się:

• nadciśnienie tętnicze,
• brak przyrostu masy ciała i obwodu brzucha,
• małowodzie (ilość płynu owodniowego jest nieprawidłowa),
• objawy przedwczesnego odklejenia się łożyska, to jest ostre i gwałtowne bóle podbrzusza, silne krwawienie z pochwy, wstrząs wywołany krwotokiem wewnętrznym,
• stan przedrzucawkowy, na który wskazują bóle głowy, wymioty, bóle w prawej górnej części jamy brzusznej, problemy ze wzrokiem, duszności, a także nadwrażliwość na światło, zmęczenie i zatrzymanie moczu.

Niewydolne łożysko pod koniec ciąży może prowadzić do obumarcia płodu. Wówczas kobieta odczuwa zmianę charakteru ruchów dziecka oraz ich ustanie. Według specjalistów prawdopodobieństwo pojawienia się zaburzeń wzrasta wraz z wiekiem kobiety, zwłaszcza w przypadku pierwszej ciąży.

Zawał łożyska jest trudny do zdiagnozowania podczas badania ultrasonograficznego (USG). Przy podejrzeniu patologii wskazane jest wykonanie badania produktów degradacji fibrynogenu/fibryny. W celu potwierdzenia rozpoznania wykorzystuje się dane z USG klasycznego macicy, USG dopplerowskiego przepływu krwi przez łożysko, CTG i fonokardiografii płodowej, badania laboratoryjne.

Na czym polega leczenie? Kluczowe jest stałe monitorowanie czynności serca płodu i funkcji skurczowej macicy. Schemat terapii zawału łożyska obejmuje leki podawane w celu leczenia i kontrolowania choroby podstawowej, a także leki rozszerzające naczynia, leki przeciw niedotlenieniu, leki przeciwutleniające, hipotensyjne, hipoglikemiczne, przeciwbakteryjne, hormonalne, immunomodulatory, leki przeciwzakrzepowe, przeciwpłytkowe i inne preparaty wpływające na krzepnięcie krwi.