Zespół niespokojnych nóg - przyczyny, objawy, leczenie

Zespół niespokojnych nóg (łac. asthenia crurum paraesthetica) określa się inaczej jako zespół Wittmaacka-Ekboma albo syndrom RLS (ang. restless legs syndrome). RLS należy do zaburzeń neurologicznych, które objawia się uczuciem ciężkości, zmęczenia i niepokoju nóg, szczególnie w czasie spoczynku lub snu, co zmusza chorego do ruchu, chodzenia lub poruszania kończynami, by złagodzić nieprzyjemne dolegliwości. W ten sposób przerywany sen uniemożliwia regenerację sił, a człowiek następnego dnia czuje się zmęczony i niewyspany. Zespół niespokojnych nóg występuje najczęściej po obu stronach ciała, ale zdarza się również, że tylko po jednej. Według statystyk zespół niespokojnych nóg dotyka około 15 proc. populacji, ale rzadko jest rozpoznawany. Zespół niespokojnych nóg może się ujawnić w każdym wieku.

1. Zespół niespokojnych nóg - przyczyny

Pierwsze wzmianki o zespole niespokojnych nóg podali już w 1672 roku Thomas Willis i Theodor Wittmaack, ale systematyczny opis zespołu niespokojnych nóg z 1945 roku zawdzięczamy szwedzkiemu neurologowi – Karlowi Axelowi Ekbomowi. Co ciekawe, mimo iż objawy zespołu niespokojnych nóg są bardzo specyficzne i trudne do pomylenia z innymi chorobami, syndrom RLS niezwykle rzadko się diagnozuje. Choroba niespokojnych nóg pozostaje niejednokrotnie nieleczony. Jako jednostka chorobowa zespół niespokojnych nóg został ujęty w Międzynarodowej Klasyfikacji Chorób i Problemów Zdrowotnych ICD-10 pod kodem G25.8. Z czego wynika zespół niespokojnych nóg? Źródła podają, że przyczyny zespołu niespokojnych nóg mogą mieć charakter pierwotny, czyli RLS jest dziedziczny, albo charakter wtórny, czyli syndrom niespokojnych nóg pojawia się jako konsekwencja innych zaburzeń neurologicznych. Szacuje się, że w ponad połowie przypadków choroby niespokojnych nóg dziedziczy się po przodkach w sposób autosomalny dominujący lub rzadziej autosomalny recesywny. Rodzinne występowanie syndromu niespokojnych nóg przyczynia się zwykle do wczesnego początku zaburzeń, zwykle około 35. roku życia. Późniejsze występowanie objawów choroby niespokojnych nóg sugeruje raczej na fakt, że RLS towarzyszy innym zaburzeniom, czyli jest wtórny do pierwotnych chorób i nieprawidłowości funkcjonowania organizmu, jak: niedobór dopaminy w prążkowiu, mocznica, cukrzyca, zaburzenia gospodarki żelazem, reumatoidalne zapalenie stawów, przewlekła niewydolność żylna, uszkodzenia rdzenia kręgowego i korzeni nerwowych, polineuropatie, zespół piekących stóp, niewydolność nerek, stwardnienie rozsiane, stwardnienie zanikowe boczne, niedobór witaminy B12 czy choroba Friedreicha.

Zobacz film: "Czym jest zespół niespokojnych nóg? Poznaj pierwsze objawy"

Syndrom niespokojnych nóg może występować również w przebiegu ciąży. Zespoł niespokojnych nóg wymaga różnicowania przede wszystkim z nocnymi kurczami mięśniowymi, które pojawiają się często wskutek przemęczenia i niedoboru elektrolitów. Kurcze mięśniowe leczy się lekami rozluźniającymi mięśnie, co nie przynosi oczywiście poprawy w przypadku syndromu niespokojnych nóg. Zespół Wittmaacka-Ekboma może powstawać także pod wpływem przyjmowania różnych leków, np. antydepresantów, neuroleptyków, leków przeciwpadaczkowych, antagonistów wapnia albo w wyniku odstawienia leków nasennych i uspokajających, np. benzodiazepin lub barbituranów.

2. Zespół niespokojnych nóg - objawy

Osoby cierpiące na chorobę niespokojnych nóg relacjonują przymus poruszania kończynami dolnymi (rzadziej górnymi), szczególnie kiedy odpoczywają, leżą, siedzą albo śpią. Objawy zespołu niespokojnych nóg są trudne do opisania słowami i dlatego, być może, zespół nieskopojnych nóg diagnozuje się niezwykle rzadko. Chorzy skarżą się na nieprzyjemne doznania w nogach, dyskomfort, parestezje – kłucia, pieczenie, mrowienie, swędzenie, drętwienie, zmiany temperatury skóry nóg itp. Nieprzyjemne odczucia w nogach, np. wrażenie chodzenia mrówek pod skórą czy pienienia się krwi w żyłach, nasilają się w czasie odpoczynku, w godzinach wieczornych i nocnych. Uczucia ciężkości i niepokoju nóg lokalizują się zazwyczaj głęboko, w obrębie kości i mięśni podudzia, a mijają pod wpływem poruszania nogami lub chodzenia.

 Z racji tego, że objawy zespołu niespokojnych nóg osiągają apogeum w czasie kładzenia się spać lub w nocy, od północy do czwartej nad ranem, zespół niespokojnych nóg powoduje problemy z zasypianiem, przerywany sen i bezsenność. Znacznie obniża się jakość snu. Człowiek budzi się rano niewypoczęty, trudno mu się skupić nad zadaniami i staje się nieefektywny w pracy. Objawy zespołu niespokojnych nóg są bardzo uporczywe, dlatego zespół niespokojnych nóg znacznie destabilizuje normalne funkcjonowanie człowieka. Towarzyszące okresowo zespołowi niespokojnych nóg objawy to ruchy kończyn dolnych podczas snu (ang. Periodic Limb Movement In Sleep, PLMS), które objawiają się kilkusekundowymi, powtarzanymi ruchami kończyn w czasie snu. Chory zgina grzbietowo stopy. Czasami zgięcia obejmują staw kolanowy i biodrowy, wybudzając pacjenta ze snu.

3. Zespół niespokojnych nóg - rozpoznanie

Naukowcy opracowali szereg kryteriów rozpoznania zespołu niespokojnych nóg, takich jak:

Kryteria podstawowe (konieczne do postawienia rozpoznania):

  • występowanie nieprzyjemnych wrażeń, głównie czuciowych (mrowienie, pieczenie) w obrębie kończyn dolnych,
  • przymus ruchu (co zmniejsza nieprzyjemne wrażenia),
  • narastanie objawów w spoczynku,
  • nasilanie się objawów w godzinach wieczornych i nocnych.

Kryteria dodatkowe (ułatwiające rozpoznanie):

  • zaburzenia snu,
  • okresowe ruchy kończyn,
  • przewlekły przebieg,
  • dodatni wywiad rodzinny.

4. Zespół niespokojnych nóg - leczenie

Z racji tego, że nie ma jednorodnej przyczyny zespołu niespokojnych nóg trudno wypracować „uniwersalną” metodę leczenia zespołu niespokojnych nóg. Czasem ludzie próbują doraźnie łagodzić nieprzyjemne doznania w nogach, np. za pomocą masażów, zimnych okładów czy naprzemiennego polewania stóp raz zimną, a drugi raz ciepłą wodą. Sukces leczenia zespołu niespokojnych nóg zależy od właściwego postawienia diagnozy. Jeżeli zespół niespokojnych nóg ma charakter wtórny, to powinno leczyć się na początku chorobę pierwotną, która przyczyniła się do powstania zespołu niespokojnych nóg. W tym celu można uzupełniać niedobory żelaza, witaminy B12 albo walczyć z cukrzycą. 

W przypadku zespołu niespokojnych nóg lecznie polega zazwyczaj na łagodzeniu objawów. Wyrównuje się poziom dopaminy, podając choremu przed snem odpowiednie leki na zespół niespokojnych nóg - najczęściej te, które są prekursorami dopaminy i działają bezpośrednio na receptory dopaminowe. Farmakoterapia obejmuje czasem też na zespół niespokojnych nóg leki opioidowe albo benzodiazepiny. Do niefarmakologicznych sposobów leczenia zespołu niespokojnych nóg zalicza się odstawienie alkoholu i kawy, zmianę trybu życia, unikanie późnych posiłków oraz stosowanie ćwiczeń relaksacyjnych przed snem. Precyzyjna diagnoza zespołu niespokojnych nóg jest niezwykle ważna nie tylko z perspektywy skuteczności leczenia, ale też z faktu, że brak leczenia zespołu niespokojnych nóg w istotny sposób upośledza jakość życia chorego – przyczynia się do bezsenności, spadku koncentracji uwagi w ciągu dnia, małej efektowności w pracy, może zaburzać pożycie seksualne, powodować konflikty rodzinne i przyczyniać się do rozwoju zaburzeń depresyjnych.

spis treści
rozwiń

Polecane dla Ciebie

Pomocni lekarze

Szukaj innego lekarza

Komentarze

Wysyłając opinię akceptujesz regulamin zamieszczania opinii w serwisie. Grupa Wirtualna Polska S.A. z siedzibą w Warszawie jest administratorem twoich danych osobowych dla celów związanych z korzystaniem z serwisu. Zgodnie z art. 24 ust. 1 pkt 3 i 4 ustawy o ochronie danych osobowych, podanie danych jest dobrowolne, Użytkownikowi przysługuje prawo dostępu do treści swoich danych i ich poprawiania.
    Podoba Ci się ten artykuł? Chcesz więcej? Polub
    i bądź na bieżąco!