Zespół Smitha, Lemlego i Opitza – przyczyny, objawy i leczenie

Zespół Smitha, Lemlego i Opitza (SLOS) jest wrodzoną nieprawidłowością metabolizmu cholesterolu, która prowadzi do malformacji wielu narządów. SLOS to przykład zespołu wad rozwojowych uwarunkowanych monogenowo. Choroba jest rzadka. Występuje na około 1:20 000-1:60 000 urodzeń. Specjaliści szacują jednak, że w Polsce częstotliwość jej występowania jest wyższa niż w innych krajach europejskich. To drugie po mukowiscydozie najczęściej rozpoznawane u dzieci zaburzenie metaboliczne. Nazwa zespołu pochodzi od nazwisk trzech lekarzy: amerykańskiego pediatry Davida Weyhe Smitha, lekarza belgijskiego Luca Lemliego oraz amerykańskiego lekarza niemieckiego pochodzenia Johna Mariusa Opitza.

Zespół Smitha, Lemliego i Opitza jest chorobą uwarunkowaną genetycznie, dziedziczoną w sposób autosomalnie recesywny. Choroba pojawia się, gdy dziecko ma dwie uszkodzone kopie genu. Zwykle dziedziczy po jednej uszkodzonej kopii genu od każdego rodzica, którzy mają po jednym uszkodzonym genie i są bezobjawowymi nosicielami. Przyczyną występowania zespołu SLO jest mutacja w genie kodującym reduktazę 7-dehydrocholesterolu (DHCR7), zlokalizowanym na chromosomie 11. Mutacja ta oznacza brak lub zmniejszenie aktywności enzymu. To prowadzi do zahamowania szlaku endogennej syntezy cholesterolu w organizmie lub do zmniejszenia powstawania cholesterolu, który jest niezbędny do prawidłowego rozwoju mózgu. To wpływa również na nieprawidłowe ukształtowanie układu nerwowego, narządów jamy brzusznej czy kończyn.

Zespół Smitha, Lemlego i Opitza rozwija się już w życiu płodowym, prowadząc do wielu zaburzeń. Jego objawami są charakterystyczne cechy w wyglądzie (cechy dysmorfii), wady wrodzone i nieprawidłowy rozwój fizyczny. Choroba współistnieje z opóźnieniem psychoruchowym. Obserwuje się zmienne napięcie mięśni: wiotkość, a następnie sztywność.

Najczęstsze opisywane nieprawidłowości w zespole Smitha, Lemlego i Opitza to:

• syndaktylia skórna 2 i 3 palca stóp, czyli ich zrośnięcie w kształt litery Y,
• nieprawidłowości w budowie zewnętrznych narządów płciowych u chłopców (spodziectwo, wnętrostwo, mikropenis),
• klasyczna dysmorfia twarzy z małogłowiem (przodopochylenie nozdrzy, opadanie powiek, szeroko rozstawione oczy, mała żuchwa, krótki nos, nisko osadzone małżowiny uszne). Charakterystyczne są także trudności w odżywianiu, niedobór masy ciała i niski wzrost.

Odpowiada za to znacznie osłabiony odruch ssania bądź jego brak, a także wymioty oraz zaburzenia motoryki przewodu pokarmowego. Obserwuje się opóźnienie rozwoju psychomotorycznego i intelektualnego. W późniejszym okresie pojawiają się trudności szkolne i zaburzenia zachowania. W przypadku postaci ciężkiej pojawiają się wady wrodzone wielu układów: pokarmowego, krwionośnego, wzroku czy nerek.

Diagnostykę SLOS - zarówno prenatalną, jak i po narodzinach dziecka – utrudnia rozpiętość objawów od postaci letalnych po łagodne, które przebiegają jedynie z lekką dysmorfią. Niemniej rozpoznanie zespołu Smitha, Lemlego i Opitza jest ważne, ponieważ pozwala na wdrożenie leczenia dietetycznego oraz udzielenie porady genetycznej, a co za tym idzie - złagodzenie objawów choroby i uzyskanie poprawy stanu klinicznego.

Kluczowe są badania przedmiotowe i laboratoryjne. Rozpoznanie opiera się głównie na badaniach biochemicznych i molekularnych (genetycznych). Biochemicznymi wykładnikami SLOS jest znacznie obniżony poziom cholesterolu we krwi i wysoki poziom 7-dehydrocholesterolu. Możliwe jest również przeprowadzenie diagnostyki prenatalnej.

Nie ma możliwości leczenia przyczynowego choroby, a jedynie postępowanie objawowe. Zespół Smitha-Lemliego-Opitza jest chorobą nieuleczalną. Terapia opiera się głównie na rehabilitacji. Niezbędna jest opieka różnych specjalistów: neurologa, kardiologa czy okulisty. Pomocna jest również dieta bogatocholesterolowa. Jej wprowadzenie ma wyrównać obniżony w wyniku choroby poziomu cholesterolu. Dawkę cholesterolu ustala lekarz.