Zielone czy białe szparagi – które są zdrowsze?
Na świecie istnieje ponad 300 odmian szparagów, znanych i wykorzystywanych od wieków, zarówno jako warzywo, roślina ozdobna, jak i rzekomy środek leczniczy. W praktyce kulinarnej wyróżniamy jednak przede wszystkim dwa typy: szparagi zielone i białe. Czym się od siebie różnią i które z nich są zdrowsze?
Uprawa i czas zbiorów
Na talerzu różnią się przede wszystkim kolorem, ale ich historia zaczyna się znacznie wcześniej - jeszcze pod ziemią lub w pełnym słońcu, gdzie sposób uprawy decyduje o wszystkim.
Białe szparagi rosną całkowicie pod ziemią i są dodatkowo przykrywane nieprzezroczystą folią, która chroni je przed dostępem światła i utratą jasnej barwy. Z kolei zielone szparagi wyrastają nad powierzchnią gleby i przez cały okres wzrostu pozostają wystawione na działanie promieni słonecznych. To właśnie światło pobudza w nich produkcję chlorofilu, nadającego im charakterystyczny zielony kolor.
Jak wybrać najlepsze szparagi?
Czas zbiorów w przypadku białych i zielonych szparagów również jest odmienny. Białe szparagi zbiera się zazwyczaj od połowy kwietnia do 24 czerwca. Zielone mogą pojawić się na rynku wcześniej - już pod koniec marca lub na początku kwietnia.
Sama roślina - Asparagus officinalis należy do rodziny szparagowatych i jest byliną. Od posadzenia do pierwszego zbioru mija około trzech lat, aby następnie roślina mogła dawać plony nawet przez dziesięć kolejnych sezonów. Ze względu na czasochłonną uprawę oraz ręczny zbiór, szparagi uchodzą za warzywo stosunkowo drogie.
Przygotowanie i smak
Białe i zielone szparagi różnią się także smakiem. Białe określa się zwykle jako delikatne i łagodne, a zielone mają bardziej wyrazisty, lekko orzechowy aromat. Wpływ na to ma również sposób przygotowania: zielone szparagi często się smaży lub piecze, co wydobywa ich intensywny smak. Białe najczęściej się gotuje lub przygotowuje na parze.
Istotna jest także obróbka wstępna. Białe szparagi są grubsze i wymagają dokładnego obrania na całej długości, z pominięciem delikatnej główki. Zielone są bardziej subtelne i zazwyczaj wystarczy je obrać lub przyciąć jedynie dolną część.
Szparagi można również jeść na surowo, o ile są świeże i dobrej jakości. Należy jednak unikać egzemplarzy z włóknistymi lub gorzkimi fragmentami, które świadczą o braku świeżości. Najlepiej gotować szparagi w wysokim garnku, w pozycji pionowej, by nie uszkodzić delikatnych końcówek. Gotują się 8-15 minut (zielone krócej), a wodę warto doprawić solą, szczyptą cukru i odrobiną soku z cytryny.
Czy szparagi mają lecznicze działanie?
Już starożytni Grecy, Rzymianie oraz kultury Azji wiedzieli o prozdrowotnych właściwościach szparagów. Dotyczyły one nie tylko ich spożywania jako warzywa. Okazuje się, że w dawnych czasach wykorzystywano je również jako lekarstwo. Czy rzeczywiście kryje się w tym coś więcej?
Badania sugerują, że ekstrakty ze szparagów mogą wpływać na profil lipidowy i działać przeciwutleniająco. Na przykład w analizie opublikowanej w Journal of Agricultural and Food Chemistry (PubMed) wykazano, że u szczurów z dietą wysokocholesterolową suplementacja szparagami prowadziła do obniżenia poziomu cholesterolu całkowitego i frakcji LDL. Należy jednak podkreślić, że były to badania na zwierzętach i z użyciem skoncentrowanych form (np. ekstraktów), dlatego ich wyników nie można bezpośrednio odnieść do ludzi ani do standardowego spożycia warzywa.
W przypadku wpływu szparagów na zdrowie ludzi dostępne dane są nadal ograniczone, choć nowsze publikacje naukowe wskazują, że suplementacja szparagów może w pewnym stopniu wspierać metabolizm glukozy i stres oksydacyjny, jednak efekty te są umiarkowane i wymagają dalszych analiz.
Choć szparagi mają działanie lekko moczopędne i wspierają trawienie dzięki zawartości wody i błonnika, brak dowodów naukowych potwierdzających ich realne działanie "detoksykujące". Organizm posiada własne mechanizmy oczyszczania (głównie wątrobę i nerki), a rola diety w tym procesie jest ograniczona.
Które szparagi są zdrowsze?
Białe szparagi dostarczają wielu cennych mikroskładników, takich jak witamina C i E, potas, wapń, magnez czy kwas foliowy, które wspierają odporność, metabolizm oraz prawidłowe funkcjonowanie układu nerwowego. Ich dodatkową zaletą jest niska kaloryczność: 100 gramów to zaledwie około 18 kcal oraz wysoka zawartość inuliny - cennego prebiotyku, który wspiera rozwój zdrowej flory bakteryjnej w jelitach.
Zielone szparagi wypadają jednak nieco lepiej pod względem wartości odżywczych. Dzięki ekspozycji na słońce zawierają więcej chlorofilu, witaminy C oraz prowitaminy A. Są także źródłem rutyny, która wspiera szczelność naczyń krwionośnych.
W praktyce oznacza to, że choć oba rodzaje są zdrowym wyborem, zielone szparagi mają nieco wyższą wartość odżywczą. Białe pozostają jednak lekkostrawną, niskokaloryczną opcją, dlatego ostateczny wybór może zależeć przede wszystkim od smaku i preferencji kulinarnych. Jednak niezależnie od koloru, szparagi dostarczają dużej dawki kwasu foliowego (witaminy B9), niezbędnego dla układu nerwowego i regeneracji komórek.
Warto jednak pamiętać, że ze względu na obecność puryn, na szparagi powinny uważać osoby z dną moczanową. Charakterystyczny zapach moczu po ich zjedzeniu jest zjawiskiem całkowicie naturalnym i wynika z metabolizmu kwasu asparagusowego - nie jest on powodem do niepokoju, a wręcz świadczy o prawidłowej pracy nerek.
Źródła:
- PubMed, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22203881/
- Cleveland Clinic, https://health.clevelandclinic.org/benefits-of-asparagus
- FitBook, https://uk.style.yahoo.com/green-white-asparagus-healthier-125100629.html
Treści w naszych serwisach służą celom informacyjno-edukacyjnym i nie zastępują konsultacji lekarskiej. Przed podjęciem decyzji zdrowotnych skonsultuj się ze specjalistą.
