Agresja u małych dzieci
Agresja u małych dzieci to sprawdzian dla kompetencji wychowawczych rodziców. Maluchy często kopią, krzyczą, biją, uderzają głową o ścianę, tarzają się po podłodze, by rozładować gniew i złość. Rodzice natomiast czują się w takich sytuacjach bezradni albo wstydzą się przed innymi, że nie potrafią zapanować nad małym agresorem. Co robić, kiedy nasz brzdąc dostaje ataku furii? Jak się zachować? Czy agresja u małego dziecka to coś normalnego, czy przejaw patologii albo niewydolności rodzicielskiej?
Zbuntowane maluchy
Dzieci w wieku od pierwszego do trzeciego roku życia bardzo często manifestują swoją złość poprzez agresywne zachowania. Płaczą i krzyczą, kiedy ktoś im czegoś zabroni, pokrzyżuje im plany, zabierze ich ulubioną zabawkę, nie da czegoś, czego akurat pragną. Rodzi się wówczas frustracja, z którą maluchy nie wiedzą, jak sobie poradzić. Wybierają najmniej konstruktywny sposób – agresję. Najbardziej da się odczuć bunt dwulatka. Dwuletnie dzieci czują swoją odrębność, powoli zdają sobie sprawę, że są niezależne od rodziców. Chcąc podkreślić swoją autonomię, zaczynają się „stawiać”. Z drugiej strony, pojawia się szereg ambiwalentnych emocji, z którymi dwulatki nie wiedzą, jak sobie poradzić. Mają świadomość własnej autonomii, ale jednocześnie są zależne od opiekunów. Buntują się przed tym, czego nie wolno i co trzeba. Wówczas rodzicom przychodzi mierzyć się z demonstracją furii, np. w centrum handlowym, kiedy maluch zaczyna bić, kopać, gryźć, tupać, krzyczeć, drapać i ciągnąć za włosy. Dziecko ma prawo odczuwać złość, ale na żadnym etapie wiekowym nie ma przyzwolenia dla dziecięcej agresji. Jak radzić sobie z demonstracją siły malucha? Nie ma co się wdawać w zawiłe tłumaczenia i wywody, dlaczego nie można bić innych. Dzieci w wieku od roku do trzech lat nie rozumieją, a poza tym wyłączają się już, kiedy rodzic zacznie mówić drugie zdanie. W pierwszych latach życia dziecka można ograniczyć się do krótkiego i zdecydowanego komunikatu: „Nie wolno!”.
Przyczyny dziecięcej agresji
By przeciwdziałanie dziecięcej agresji było skuteczne, trzeba na początku zdemaskować przyczyny takiego zachowania u dziecka. Dlaczego dzieci są agresywne? Istnieje wiele powodów, np.:
- wiara maluchów w to, że agresywne zachowania to dobry sposób na uzyskanie tego, na czym człowiekowi zależy;
- chęć zwrócenia na siebie uwagi w grupie, wśród kolegów, którzy zdają się ignorować obecność dziecka;
- stawianie zbyt wygórowanych oczekiwań maluchowi, z którymi nie może sobie poradzić;
- niezaspokojona potrzeba aktywności i ruchu, np. brak miejsca do zabawy;
- odrzucenie dziecka, niesprawiedliwe traktowanie przez rówieśników i dorosłych;
- problemy w rodzinie, np. kłótnie rodziców, zazdrość o rodzeństwo;
- lekceważenie dziecka i dawanie mu odczuć, że jest głupie i niekochane;
- wymuszanie na dziecku rezygnacji z czegoś, na czym mu zależy, bez podania rzeczowej argumentacji;
- naśladowanie agresywnych zachowań osób dorosłych, np. siostry, brata, rodziców itp.
Znając przyczynę agresywnych zachowań maluchów, można podjąć stosowne kroki, by wyeliminować albo przynajmniej zminimalizować niekonstruktywne reakcje szkraba i nauczyć go respektowania zasad prawidłowego współżycia społecznego wśród ludzi. Trzeba pamiętać, że dziecko również cierpi z powodu własnej agresji. Będąc agresywnym, pozbawia się kolegów, czuje się samotne, odrzucone, co wzmacnia poczucie frustracji i wtórnie nasila agresję. Pojawia się błędne koło patologicznych zachowań. Maluch nie wyrośnie z agresji ani „nie zmądrzeje na starość”. Trzeba pomóc szkrabom w radzeniu sobie z negatywnymi emocjami.
Jak radzić sobie z agresją u dzieci?
Im mniej źródeł niepokoju dla dziecka, tym jest ono spokojniejsze. Jak radzić sobie z niekontrolowanymi, nagłymi napadami złości szkrabów? Przecież nie można we wszystkim ulegać i chodzić na paluszkach, by przypadkiem nie urazić brzdąca. W przypadku dziecka rocznego najlepiej nie zwracać uwagi na jego agresywne reakcje. Nie warto tłumaczyć, bo maluch nie zrozumie. Weź dziecko na ręce, włóż do kojca i ignoruj jego płacz. W przypadku dwulatka podaj alternatywę dla agresywnego zachowania, np. „Zamiast krzyczeć i bić kolegę, poskacz po poduszkach”. Kiedy buntuje się nam trzylatek, można, a nawet trzeba, tłumaczyć: „Wolno być złym, ale nie wolno bić innych, bo to boli”. Wskaż miejsce, w którym dziecko będzie mogło się wykrzyczeć. Niech pokój nie kojarzy się maluchowi z karą, ale stanowi bezpieczną przystań do wyładowania swojej frustracji tak, by nie krzywdzić innych.
- Nie ulegaj we wszystkim, co chce wymusić na tobie dziecko. Kiedy ustąpisz raz, maluch wynajdzie inne sposoby, by zdobyć to, czego chce.
- Nie krzycz na dziecko, nie przekrzykuj go ani nie pocieszaj. Pozwól wyrazić dziecku złość w wyznaczonym na to miejscu. Nie zaprzeczaj emocjom malucha. Niech wykrzyczy swoją złość, ale tak, by nie urazić innych.
- Nie bij dziecka. Pokazujesz, że agresja jest skuteczna, wygrywa tylko silniejszy.
- Zastanów się nad motywem agresywnego zachowania dziecka. Może jest zmęczone, głodne albo poczuło się zignorowane lub niekochane?
- Kiedy dziecko histeryzuje w miejscu publicznym, podnieś malucha, weź na ręce bez agresji, spokojnie i wyjdźcie na zewnątrz, gdzie będzie można ochłonąć. Nie ustępuj szkrabowi ze względu na poczucie wstydu przed innymi.
- Jeśli się da, ignoruj krzyki malucha. Kiedy będziesz ciągle zwracać uwagę na brzdąca, który manifestuje swoją złość, maluch przekona się, że agresywność to dobra metoda na wymuszenie czegoś, czego się chce. Zajmij się swoimi czynnościami, a maluchowi po pewnym czasie znudzą się bezskuteczne krzyki.
Skuteczność radzenia sobie z dziecięcą agresją w dużej mierze zależy od rozsądku i konsekwencji rodziców. Maluch ma prawo się złościć, trzeba mu jednak pokazać, jak złościć się w sposób konstruktywny. To bardzo trudna sztuka, z którą niestety nie radzi sobie również niejeden dorosły.
Źródła:
Danilewska J., Agresja u dzieci, Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 2002, ISBN 83-02-08352-6.
Haug-Schnabel G., Agresja w przedszkolu. Poradnik dla rodziców i wychowawców, "Jedność", Kielce 2001, ISBN 83-7224-213-5.
Artykuły ADHD
Nie ma jednego określonego testu na ADHD. Diagnoza zespołu nadpobudliwości psychoruchowej opiera się głównie na obserwacji dziecka oraz odwołuje się do doświadczenia diagnosty. Nie można wykonać ...
ADHD to zespół nadpobudliwości psychoruchowej z zaburzeniem koncentracji uwagi. Objawy pojawiają się już w wieku przedszkolnym. Znana jest jednak także postać ADHD u dorosłych.
Zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi (ang. Attention Deficit Hyperactivity Disorder, ADHD) zwykle diagnozuje się w pierwszych latach edukacji dziecka, kiedy maluch nie radzi ...
Przyczyny ADHD nie są nam do końca znane. Wiadomo, że w zachorowaniu dużą rolę grają geny, a także alkohol, nikotyna, czy kontakt z ołowiem. Najnowsze badania dowodzą natomiast, że także pestycydy ...
Rodzice bardzo często zgadzają się, aby ich dziecko z ADHD stosowało ciężkie leki. Te środki działają tylko przez krótki okres. Mogą powodować wzrost tętna i pewne zmiany w DNA, które są wiązane z ...
ADHD , czyli zespół nadpobudliwości psychoruchowej, to choroba zaczynająca się we wczesnym dzieciństwie, najczęściej w pięciu pierwszych latach życia. Aby pomóc dziecku, musisz zrozumieć, że ADHD ...
Z roku na rok coraz więcej dzieci i dorosłych jest diagnozowanych z zespołem nadpobudliwości psychoruchowej ( ADHD to skrót z angielskiego oznaczający Attention Deficit Hyperactivity Disorder). ...
Jak poskromić niewłaściwe zachowanie dziecka z ADHD? Czy ADHD jest chorobą dziedziczną? Jak długo leczy się ADHD? Oto lista najczęściej zadawanych pytań przez rodziców dzieci z ADHD. Jakie jest ...
ADHD jest z reguły rozpoznawane w okresie między 7 a 13 rokiem życia. Ze względu na tak młody wiek pacjentów istotne jest rokowanie towarzyszące temu zabuarzeniu. ADHD niewątpliwie ma przebieg ...
Odkrycie przyczyny rozwoju ADHD od samego początku przysparzało naukowcom wiele problemów. Nadal nie do końca można stwierdzić z cała pewnością jaki jest powód pojawienia się zaburzeń tego typu. ...
Jeszcze do niedawna ADHD by ł o b łę dnie postrzegane jako z ł e wychowanie lub te ż po prostu z ł y charakter dziecka. Mówiono w takich przypadkach, ż e dziecko jest zwyczajnie niegrzeczne lub ...
Trudno bez zawahania stwierdzić, że chłopcy dużo częściej chorują na ADHD niż dziewczynki, jeśli weźmie się pod uwagę fakt, iż trochę odmienny może być obraz tej choroby u dziewczynek, a co za tym ...
Czasem w Internecie, na stronach dla pacjentów chorujących na ADHD można napotkać wymiennie stosowany skrót ADD zamiast ADHD lub oba jednocześnie: ADD/ADHD. Czy to jest to samo? Co to jest ADD? ...
Przyczyny zespołu nadpobudliwości psychoruchowej z zaburzeniami uwagi są złożone. Nie dysponujemy w chwili obecnej wystarczającą wiedzą medyczną i psychologiczną, aby precyzyjnie je wskazać. ...
Filip ma 5 lat. Kilka miesięcy temu zdiagnozowano u niego ADHD. Chłopiec zawsze był wyjątkowo aktywny. Ciągle się wiercił, nie mógł usiedzieć na miejscu, stale dotykał innych osób i przedmiotów. ...
Odrabianie lekcji jest szczególnie trudne dla dzieci z ADHD, ponieważ wymaga umiejętności, które są u nich deficytowe np. skupienie i utrzymanie uwagi, rozplanowanie pracy, dyscyplina. Dziecku ...
Czy karanie jest skuteczne? To zależy... Należałoby raczej zapytać, czemu karanie ma służyć? Jeśli ma ono bowiem rozładowywać emocje rodzica, to staje się odwetem lub w najlepszym razie wyrazem ...
Szybkie tempo życia, nadmiar codziennych obowiązków przyczyniają się do osłabienia wydolności umysłowej organizmu. Pojawiają się kłopoty z koncentracją, pogarsza się pamięć i odporność na stres. ...
Nie ma leku, który pozwoliłby wyleczyć ADHD. Nie istnieją także metody psychoterapeutyczne, dzięki którym można by w pełni pozbyć się objawów nadpobudliwości. Nie oznacza to jednak, że jesteśmy ...
ADHD kojarzy się zwykle z dzieckiem, któremu trudno usiedzieć w jednym miejscu, stale wierci się na krześle, biega, łatwo się rozprasza, źle zapamiętuje szczegóły, jest gadatliwe, szybko i często ...
W ciągu ostatnich lat lekarze diagnozowali u dzieci specyficzne zaburzenia związane z nadpobudliwością i trudnościami w koncentracji uwagi. Nie było jednej spójnej nazwy dla nich, dlatego też ...
ADHD to skrót pochodzący od angielskiej nazwy Attention Deficit Hyperactivity Disorder, oznaczającej zespół nadpobudliwości psychoruchowej z zaburzeniami koncentracji uwagi, zwany również zespołem ...
Objawy ADHD można podzielić na trzy kategorie: nadmierna impulsywność, nadmierna ruchliwość i zaburzenia uwagi. Każdy z tych elementów może być nasilony w różnym stopniu u różnych osób. Nadmierna ...
Na powstanie ADHD składają się różne czynniki, nie można więc wskazać jednej przyczyny. Badacze, szukając źródeł zespołu nadpobudliwości psychoruchowej, oceniali budowę i pracę mózgu osób ...
Proces diagnozy ADHD jest dosyć złożony i nie jest łatwym zadaniem. Dla dziecka wizyta u specjalisty jest nową, często trudną sytuacją, która może być odbierana jako kara za złe zachowanie. ...
Dziecko z ADHD może nigdy nie być idealne. Trzeba więc urealnić nasze wymagania i zaakceptować jego odmienność. Objawów ADHD nie można wyleczyć, chociaż często się z nich wyrasta. Terapia ADHD To, ...
W niektórych przypadkach wskazane jest włączenie do terapii dziecka leczenia farmakologicznego. Dzieje się tak, gdy pomimo stosowania innych form pomocy objawy są na tyle nasilone, że dziecku ...
ADHD jest źródłem różnych problemów, a ich obraz zmienia się w zależności od wieku. Najczęściej trudno jest określić początek wystąpienia objawów, ale już we wczesnym dzieciństwie można dostrzec ...
Wprowadzenie specjalnej diety stanowi jedną z alternatywnych metod leczenia zespołu nadpobudliwości psychoruchowej. Diety są wprowadzane pomimo trudności w konsekwentnym ich stosowaniu, a także ...
Zespół Tourette’a (inaczej: zaburzenie tikowe, choroba tikowa) po raz pierwszy został opisany już w 1885 roku jako zaburzenie układu nerwowego, charakteryzujące się nieskoordynowanymi ruchami. ...
Objawy ADHD zwykle utrudniają osiągnięcie sukcesów w szkole, pracy czy na polu towarzyskim. Osoby z nadpobudliwością spotykają się z niezrozumieniem, odrzuceniem, stale konfrontują się z ...
Zaburzenia zachowania to powtarzające się zachowania agresywne, buntownicze i antyspołeczne. Kryteria diagnostyczne zakładają utrzymywanie się objawów przez co najmniej 12 miesięcy. Zaburzenia ...
Zdjęcia
Video
Konsultanci działu Zdrowie
absolwentka Wydziału Farmaceutycznego z Oddziałem Analityki Medycznej
absolwent Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego.
absolwentka II Wydziału Lekarskiego Uniwersytetu Medycznego w Lublinie.
