Pokaż kategorie abcZdrowie.pl
Pokaż kategorie

Ból brzucha - kiedy oznacza poważne zagrożenie?

httpswww-flickr-comphotostravelho253306863inphotostream_68b4.jpg
Zdjęcie autorstwa Carnaval King 08 / CC BY-SA 2.0

Ból brzucha jest jedną z najczęstszych dolegliwości, z jaką pacjenci zgłaszają się do lekarza. Zwykle, przyczyna bólu nie jest trudna do ustalenia, wystarczy badanie przedmiotowe i wnikliwie zebrany wywiad chorobowy. W przypadku bólu brzucha związanego z błędem dietetycznym, czy zatruciem pokarmowym, postępowanie jest proste i polega na nawadnianiu pacjenta i ewentualnej terapii lekami rozkurczowymi.

Jeżeli natomiast, lekarz podejrzewa, iż przyczyną bólu jest poważne schorzenie układu pokarmowego, bądź innych narządów, powinien podjąć pilną interwencję, gdyż ból brzucha może być objawem choroby potencjalnie zagrażającej życiu.

1. Natężenie bólu

Jak operować, aby zmniejszyć ból pooperacyjny?

Skutkiem obocznym operacji jest ból, jaki towarzyszy po zabiegu, a który może stać się przyczyną zaistnienia powikłań takich jak np. zakrzepica, zatorowość czy zastój żylny. Zmniejszenie bólu pooperacyjnego  powinno więc stać się celem lekarzy, by ulżyć pacjentowi w cierpien...


Ból, w dużym uproszczeniu, jest subiektywnym, odczuciem dyskomfortu, często utrudniającym funkcjonowanie i wpływającym na pogorszenie jakości życia. Podstawowa definicja określa ból jako przykre, negatywne wrażenie zmysłowe i emocjonalne powstające pod wpływem bodźców uszkadzających tkanki lub bodźców zagrażających ich uszkodzeniem. Próg bólu jest osobniczo różny, a więc każdy pacjent opisuje swoje odczucia inaczej.

Ostry ból pełni w organizmie rolę ostrzegawczo-obronną. Jednak w przypadku braku lub nieskutecznej terapii przeciwbólowej, utrzymujący się ostry ból powoduje powstanie zmian patofizjologicznych w ośrodkowym układzie nerwowym. Ostra postać bólu może przekształcić się w przewlekły zespół bólowy.

Skale oceny stopnia natężenia bólu możemy podzielić na trzy grupy. Pierwsza z nich to skala wizualna – najbardziej popularna jest tzw. skala wzrokowo – analogowa. Posługując się linijką długości 10 cm, określa się natężenie odczuwanego bólu, gdzie 0 oznacza całkowity brak bólu, natomiast 10 najsilniejszy ból, jaki można sobie wyobrazić. Odmianą stosowaną u dzieci jest skala przedstawiająca schematy twarzy wyrażających różne nasilenie bólu. Kolejna, skala werbalna ocenia ból w sposób opisowy. W skali tej chory może opisywać ból posługując się czterema stopniami jako: brak bólu, ból słaby, ból umiarkowany, ból silny lub dodatkowo, stopień piąty – ból nie do zniesienia. Ostatnią z wymienionych, jest skala numeryczna – oceniająca ból w skali liczbowej, gdzie 0 oznacza brak bólu, a 10 najsilniejszy ból, jaki chory może sobie wyobrazić.

2. Rodzaje bólów

Najważniejszym kryterium oceny, czy ból brzucha stanowi poważne zagrożenie, czy jest tylko krótkotrwałą reakcją organizmu, jest czas trwania i charakter bólu, a także okoliczności jego wystąpienia i objawy towarzyszące. Rodzaje bólów mogą być następujące:

  • Ból związany z błędem dietetycznym jest zwykle bólem ostrym, spowodowanym skurczem mięśniówki jelit, ale przemijającym. Nie są opisywane objawy towarzyszące. Niekiedy mogą dołączyć się krótkotrwałe wymioty lub biegunka
  • Ból występujący przy zatruciu pokarmowym jest również bólem ostrym i krótkotrwałym z towarzyszącymi wymiotami i biegunką. Przebieg jest jednak bardziej dynamiczny, objawy występują po około 1 do 2 godzin po posiłku, zdarza się, że objawia się również wysoką gorączką. W obu tych sytuacjach ból jest jednak zawsze krótkotrwały, przemijający, rzadko zlokalizowany, a najlepszą formą terapii jest nawadnianie pacjenta.
  • Ból, który powinien być bólem alarmującym to zwykle ból nagły, silny i zlokalizowany o konkretnym kwadrancie brzucha. Oczywiście nie jest to regułą, ponieważ zapalenie otrzewnej, przebiega z rozlanym bólem w obrębie jamy brzusznej, a jest sytuacją zagrażającą życiu pacjenta.

Zwykle jednak ból jest zlokalizowany, co ułatwia diagnostykę i szukanie patologii w obrębie konkretnego narządu.

Jest to ból związany najczęściej z chorobą wrzodową żołądka lub dwunastnicy, chorobą wątroby i dróg żółciowych, zapaleniem trzustki, chorobami zapalnymi bądź niedrożnościami jelit, zapaleniem wyrostka robaczkowego, chorobami nerek i dróg moczowych, a także co warto podkreślić stanami chorobowymi narządów rodnych i przydatków. Z przyczyn ginekologicznych najistotniejsze stany chorobowe objawiające się bólem brzucha to zapalenie przydatków i ostry, często zagrażający życiu ból brzucha, towarzyszący ciąży pozamacicznej, głównie jajowodowej. 

3. Ból w chorobie wrzodowej

Zapalenie błony śluzowej żołądka, a często w konsekwencji choroba wrzodowa to jedna z najczęstszych przyczyn bólu brzucha. Jest to zwykle ból zlokalizowany w lewym podżebrzu i śródbrzuszu, często promieniujący do kręgosłupa. Początkowo ból jest kłujący, przewlekły, z towarzyszącymi objawami dyspeptycznymi i nierzadko obecnością smolistych stolców, co jest objawem krwawienia z górnego odcinka przewodu pokarmowego. Różnicowanie między chorobą wrzodową żołądka i dwunastnicy jest głównie okoliczność pojawienia się bólu. W przypadku wrzodu żołądka ból pojawia się podczas jedzenia, w przypadku choroby wrzodowej dwunastnicy, pojawia się zwykle 2-3 godziny po posiłku.

W diagnostyce najważniejsze oprócz obrazu klinicznego choroby jest badanie endoskopowe. Wraz z rozwojem choroby, ból się nasila, a nagłe wystąpienie przeszywającego bólu, często z obecnością krwistych wymiotów, jest objawem perforacji wrzodu i wymaga pilnej interwencji chirurgicznej.

Bezpośrednią przyczyną choroby wrzodowej jest zakażenie Helicobacter pylorii, a jedyną skuteczną terapią, zastosowanie antybiotykoterapii i inhibitorów pompy protonowej, łagodzących stan zapalny śluzówki.

4. Ból przy zapaleniu trzustki

Przy ostrym i przewlekłym zapaleniu trzustki również występuje ból brzucha. Ból jest nagły, rwący, promieniuje do kręgosłupa, z towarzyszącymi uporczywymi wymiotami, często gorączką i charakterystycznym w badaniu fizykalnym objawem Cullena, czyli przekrwieniem w okolicy pępka. Przyczyną jest najczęściej uszkodzenie trzustki przez alkohol, kamicę żółciową lub uraz. Leczenie prowadzone jest w warunkach szpitalnych. Konieczne jest zwykle zastosowanie ścisłej diety, następnie włączenie żywienia dojelitowego, podanie leków przeciwbólowych i rozkurczowych oraz dokładna kontrola wszystkich funkcji życiowych, w tym czynności nerek i wydolności układu oddechowego. W przypadku zapalenia trzustki wywołanego zablokowaniem przewodów żółciowych postępowanie jest zabiegowe. Niektóre postaci ostrego zapalenia trzustki mogą wymagać skomplikowanego leczenia operacyjnego.

Objawy przewlekłego zapalenia trzustki są mniej dramatyczne niż w przypadku ostrego zapalenie trzustki i są w dużej mierze związane z powoli rozwijającą się niewydolnością narządu. Ból jest nawracający, o zróżnicowanym nasileniu występujący głównie po jedzeniu i zlokalizowany w  nadbrzuszu. Również w przypadku raka trzustki objawem osiowym jest ból w nadbrzuszu, a głównym objawem przedmiotowym bezbolesna żółtaczka.

5. Ból w chorobach zapalnych jelit

Choroby zapalne jelit to przede wszystkim choroby z grupy nieswoistych zapaleń jelit, takie jak choroba Leśniowskiego-Crohna i colitis ulcerosa. Ból brzucha jest objawem osiowym głównie w pierwszej z wymienionych chorób i często pomaga w różnicowaniu. Jest to choroba przewlekła, wymagająca długotrwałego leczenia farmakologicznego, a często nawet interwencji chirurgicznej.

W przypadku chorób wątroby i przewodów żółciowych ból ma charakter kolkowy, zlokalizowany jest w prawym podżebrzu i przebiega z szeregiem objawów towarzyszących, takich, jak żółtaczka, obrzęki, hepatomegalia, gorączka i inne. Choroby wątroby to m.in. zapalenia wirusowe, marskość poalkoholowa, hemochromatoza, choroba Wilsona i rak wątrobowokomórkowy. W zależności od etiologii choroby wątroby, inna jest manifestacja kliniczna.

6. Ból przy zapaleniu pęcherzyka żółciowego

Podobną lokalizację ma ból w przebiegu zapalenia pęcherzyka żółciowego. Ból promieniuje pod prawą łopatkę, współwystępuje gorączka, nudności i wymioty. Początkowo stosuje się nawadnianie, antybiotykoterapię i odpowiednią dietę. Postępowaniem z wyboru jest cholecystektomia, czyli laparoskopowe lub chirurgiczne usunięcie pęcherzyka.

Objawy świadczące o stanie zagrażającym życiu i będące wskazaniem do poszerzenia diagnostyki i pilnej interwencji to tzw. objawy otrzewnowe, obecne w zapaleniu otrzewnej. Mówiąc kolokwialnie jest to deskowate napięcie powłok brzusznych oraz m.in. ból przy uciśnięciu w prawym nadbrzuszu, ból przy delikatnym uderzeniu w prawe podżebrze. Ból obecny w zapaleniu otrzewnej jest silny, ciągły, samoistny, niekiedy promieniujący do  barków, wzmagany przez każdy ruch. Charakterystyczna jest pozycja z podkurczonymi nogami, bowiem podkurczenie nóg zmniejsza napięcie mięśni brzucha a zatem i łagodzi ból.

7. Tętniak aorty

Warto również wspomnieć, iż ostry, rozdzierający ból brzucha jest głównym objawem tętniaka aorty, najczęściej w momencie jego pękania. W przypadku tętniaków aorty, pęknięcie może wystąpić do jamy otrzewnowej lub do przestrzeni zaotrzewnowej. W pierwszym przypadku krwotok do otrzewnej bywa zwykle śmiertelny. W drugim przypadku, krwotok ulega często samoograniczeniu, co umożliwia to interwencję chirurgiczną. W przypadku tętniaka rozwarstwiającego, ból wywołany rozdzielaniem się ściany aorty jest wyjątkowo silny i gwałtowny. Najczęściej towarzyszy gwałtownemu wysiłkowi lub wzrostowi ciśnienia krwi.

Ból brzucha może również być tzw. maską brzuszną zawału serca lub jednym z elementów maski depresji, u pacjentów bez typowych objawów obniżenia nastroju.

Podsumowując, ból brzucha jest zjawiskiem bardzo częstym, związanym z często bardzo złożonymi jednostkami chorobowymi i w przypadku niepokojącego charakteru bólu i sytuacji, w której ból wyraźnie się przewleka lub istotnie wpływa na jakość życia pacjenta, zawsze wymaga konsultacji lekarskiej i przeprowadzenia wnikliwej diagnostyki.

Bibliografia

  • Epstein O, Perkin GD, de Bono D, Badanie kliniczne, Mosby 2000
  • Szczeklik A, Choroby wewnętrzne, Medycyna Praktyczna 2006
  • Matsushita M., Uchida K., Okazaki K. Role of the appendix in the pathogenesis of ulcerative colitis. „Inflammopharmacology”, sierpień 2007
  • Konturek S , Gastroenterologia i hepatologia kliniczna, PZWL 2006
  • Ostry brzuch. Jan Kulig, Wojciech Nowak (red.). Warszawa: HYPERLINK "/wiki/Wydawnictwo_Lekarskie_PZWL"Wydawnictwo Lekarskie PZWL,2007
  • Góral R, Zarys chirurgii. Podręcznik dla studentów medycyny. PZWL, Warszawa 1992
  • HYPERLINK "/wiki/Jan_Nielubowicz"Nielubowicz J, Ostre schorzenia jamy brzusznej, PZWL 1988
Lekarz Aleksandra Katarzyńska,
Komentarze (2)
~ewelina
~ewelina

w zeszlym tygodniu mialam usuwany ząb , od czasu przepisania antybiotyku zaczely sie problemy typu niestrawnosc , moj brzuch jest ciagle wzdety boli przy sklonach siadaniu pod pepkiem tak samo gdy uciskam czuje bol, mam mdlosci czy to przez antybiotyk?

Odpowiedz
~ness
~ness

@~ewelina: witam tez mialam usuwany zab pod koniec stycznia 2 antybiotyki ketonal, przed usuwaniem zeba bylam tydzien na pyralginie i nurofenie. Od tygodnia mam nudnosci wzdecia bol zoladka. Przez 2 dni mialam nawet wrazenie ze boli mnie trzustka. Wybieram sie do lekarza bo podejrzewam uszkodzenie blony sluzowej zoladka lub w ogole przewodu pokarmowego po takiej ilosci lekow...

Odpowiedz

zapytaj lekarza

za darmo

  • Odpowiedź w 24 godziny
  • Bez żadnych opłat
  • Lekarze, psychologowie, dietetycy

lekarzy jest teraz online

0/500

Ból brzucha - najnowsze pytania

Dyskusje na forum

Artykuły Ból brzucha
Ból brzucha

Ból brzucha u dzieci

Ból brzucha u dzieci

(...) się wrzodów trawiennych żołądka lub dwunastnicy, a skutki takiej choroby mogą być różne!(Bol brzucha, ból...

Ból brzucha

Ból brzucha i biegunki

Ból brzucha i biegunki

Niektóre osoby chodzą do toalety trzy razy dziennie, inne trzy razy w tygodniu. Rytm jest różny w zależności od szybkości pracy jelit. O biegunce mówimy, kiedy dochodzi do znacznego zwiększenia częstotliwości oddawania stolca,...

Ból brzucha

Ból brzucha i wymioty

Ból brzucha i wymioty

Ból brzucha i wymioty to bardzo częste dolegliwości. Czasami są symptomami jakiejś choroby, a nie tylko dolegliwościami samymi w sobie. Mogą wynikać z zatrucia pokarmowego, chociaż zdarza się także, że ich powodem jest choroba, która nie...

Ból brzucha

Ból brzucha i chudnięcie

Ból brzucha i chudnięcie

Samoistne chudnięcie to takie, które nie jest konsekwencją stosowania diety odchudzającej ani nie wynika z anoreksji czy bulimii. Nagła utrata wagi wynosi zwykle od 10 do 15% masy ciała, co oznacza utratę 5 do 8 kilogramów przez osobę ważącą...

Ból brzucha

Ostre zapalenie jajowodu

Zapalenie jajowodu często występuje z zapaleniem jajników. Wówczas mamy do czynienia z infekcją przydatków. Pierwsze objawy choroby to: ból w dole brzucha i podwyższona temperatura. Zapalenie przydatków można skutecznie...

Ból brzucha

Ból brzucha u kobiet

Ból brzucha u kobiet

(...) óry jest najczęściej związany ze stanem zapalnym lub anomaliami rozwojowymi macicy.(Bol brzucha, menstruacyjne bóle brzucha, owulacja ból...

lekarzy jest teraz online

Zapytaj lekarza
zapytaj lekarza

za darmo

  • Odpowiedź w 24 godziny
  • Bez żadnych opłat
  • Lekarze, psychologowie, dietetycy

lekarzy jest teraz online

0/500