Pokaż kategorie abcZdrowie.pl
Pokaż kategorie

Kamica nerkowa

Kamica nerkowa jest jednym z najczęściej występujących schorzeń układu moczowego. Polega ona na obecności w drogach moczowych nierozpuszczalnych złogów, powstających wskutek wytrącania się substancji chemicznych zawartych w moczu, gdy ich stężenie przekroczy próg rozpuszczalności. Zwykle mocz zawiera w swoim składzie substancje chemiczne (tzw. inhibitory), które zapobiegają lub hamują tworzenie się kryształów. Czasami inhibitory te nie spełniają swojej roli, co sprzyja tworzeniu się kamieni nerkowych. Kamienie nerkowe zazwyczaj zbudowane są ze szczawianu lub fosforanu wapnia, a także z cystyny lub kwasu moczowego. Występują one częściej u mężczyzn niż u kobiet i pojawiają się zwykle od 20 do 30 roku życia.  Szczyt zachorowań u mężczyzn i kobiet obserwuje się w przedziale wiekowym od 30 do 40 lat. Nawet po samoczynnym usunięciu lub po leczeniu mogą nawracać.

1. Przyczyny kamicy nerkowej

Mocz ma u większości osób bardzo podobny skład. Dlaczego w takim razie u jednych powstają kamienie w nerkach, a u innych nie? Bezpośrednia przyczyna powstawania kamicy nerkowej nie jest znana. Wiadomo jednak, że pewne czynniki sprzyjają jej tworzeniu, tzw. czynniki ryzyka. Są to:

U ponad 70% osób z rzadką chorobą dziedziczną, jak kwasica kanalików nerkowych, dochodzi do rozwoju kamicy nerkowej. Innymi chorobami dziedzicznymi wpływającymi na rozwój choroby są cystynuria (zbyt duża ilość cystyny) i hiperoksaluria (zbyt duże wytwarzanie szczawianów) jako choroba wrodzona i nabyta oraz hiperkalcuria (zbyt wysoki poziom wapnia wydalanego z moczem). Na tworzenie się kamieni nerkowych może mieć wpływ także dieta bogata w szczawiany (kamica szczawianowa). Osoba, która wcześniej miała kamienie na nerkach często doświadcza ich ponownie w przyszłości. Prawdopodobieństwo wystąpienia objawów kamicy nerkowej u osoby, u której przypadkowo stwierdzamy złogi w nerkach wynosi aż 30% w ciągu 2,5 roku oraz 50% w ciągu następnych 5 lat, a więc jest bardzo wysokie.

2. Objawy kamicy nerkowej

Kamienie nerkowe mogą nie dawać objawów, dopóki nie zaczynają zstępować z kielichów nerkowych do moczowodu, przez który opróżniany jest mocz z pęcherza moczowego. Kiedy to nastąpi, kamienie mogą zablokować przepływ moczu z nerki. Powoduje to obrzęk nerek lub nerki. Silny ból jest głównym objawem i odczuwany jest w okolicy brzucha lub w boku. Może także przejść do pachwiny (ból w pachwinie) lub jąder (ból jąder) − dolegliwości te nazywamy kolką nerkową. Bólowi mogą towarzyszyć nudności, wymioty, bladość skóry, uczucie niepokoju, częste parcie na mocz i oddawanie moczu w niewielkich ilościach. Czasami może pojawić się krwiomocz, spadki ciśnienia tętniczego, omdlenia, a nawet dreszcze i gorączka, jeżeli kamicy towarzyszy zapalenie dróg moczowych. Objawy kolki nerkowej są zazwyczaj tak dokuczliwe, że pacjent musi zgłosić się na izbę przyjęć do szpitala. Niestety jeżeli kolka nerkowa pojawi się raz, ma tendencję do nawracania. Leczenie kolki nerkowej to przede wszystkim uśmierzanie bólu. Czasami wystarczy podanie słabszych leków przeciwbólowych, jednak czasami konieczne jest podanie silnych leków opioidowych. Podaje się także leki, które działają rozkurczowo na mięśnie moczowodu, dzięki czemu kamień łatwiej może przez niego przejść. Ból zazwyczaj ustępuje po kilku, kilkunastu dniach, kiedy kamieniowi uda się przecisnąć do pęcherza moczowego. U chorego na kamicę w okresie między napadami kolki ważne jest stosowanie prawidłowej diety, bogatej w płyny, a ubogiej w pokarmy zawierające składniki kamieni moczowych. Inne objawy mogą obejmować:

Jeżeli kamienie nerkowe mają bardzo małą średnicę, mogą zostać usunięte wraz z moczem, nie dając żadnych objawów.

3. Diagnostyka kamicy nerkowej

Podstawą rozpoznania jest oczywiście odpowiednio zebrany wywiad chorobowy (od pacjenta), dotyczący rodzaju dolegliwości oraz ich nasilenia, a także występowania podobnych epizodów w przeszłości. Kolejnym elementem jest badanie lekarskie.

W badaniu fizykalnym lekarz może stwierdzić wzmożone napięcie mięśni po stronie kolki oraz bolesność okolicy nerki po chorej stronie w przypadku „wstrząsania” oraz uderzania − stan taki nazywamy dodatnim objawem Goldflama, który w tym wypadku jest silnie dodatni.

Do podstawowych badań potwierdzających rozpoznanie kamicy nerkowej należą badania obrazowe. Wstępnym badaniem, czyli badaniem pierwszego rzutu jest zazwyczaj ultrasonografia, czyli USG układu moczowego. Ultrasonografia pozwala na uwidocznienie kamieni lub złogów w obrębie dróg moczowych. Często obserwuje się poszerzenie dróg moczowych w miejscu, w którym złóg utrudnia przepływ moczu. Badanie to jest szczególnie przydatne w diagnostyce objawów kolki nerkowej u kobiet w ciąży, ponieważ jest badaniem bezpiecznym dla rozwijającego się płodu.

Kolejną możliwością jest spiralna tomografia komputerowa bez podania środków kontrastujących. W badaniu tomograficznym można uwidocznić złogi we wszystkich odcinkach dróg moczowych, określić ich wielkość i dokładne położenie. Jest to najlepsze badanie obrazowe służące do potwierdzenia kamicy nerkowej u chorych z objawami kolki. Pozwala także na różnicowanie z innymi przyczynami mogącymi dawać podobne dolegliwości jak w przypadku kamicy nerkowej.

Badaniem kolejnego rzutu, które wykonuje się w razie wątpliwości wynikających z nieprecyzyjnych wyników poprzednich badań bądź przed planowanymi zabiegami urologicznymi jest urografia. Polega ona na dożylnym podaniu środków kontrastujących przedostających się do moczu, a następnie wykonaniu zdjęć jamy brzusznej uwidaczniających układ moczowy. Badanie to pozwala na uwidocznienie przebiegu dróg moczowych w całości oraz dokładną lokalizację złogu. Jeżeli kamienie są przepuszczalne dla promieni rentgenowskich (niewidoczne w zwykłym zdjęciu rentgenowskim), w badaniu urograficznym będzie można je rozpoznać jako ubytki w kontraście. Badanie to zazwyczaj wykonuje się w razie wątpliwości po badaniu tomografii komputerowej lub jeżeli tomografia komputerowa nie jest dostępna.

Jedną z możliwości jest także wykonanie RTG jamy brzusznej (co może pozwolić uwidocznić złogi nieprzepuszczalne dla promieni rentgenowskich), co razem z USG często stanowi wstępne badanie w diagnostyce kolki nerkowej.

W rozpoznaniu kolki nerkowej istotne znacznie ma także wykonanie badań dodatkowych – przede wszystkim badania ogólnego moczu.
W badaniu ogólnym moczu w przypadku kamicy nerkowej często obserwujemy krwinkomocz lub krwiomocz. Zarówno krwinkomocz, jak i krwiomocz polega na obecności erytrocytów, czyli czerwonych krwinek w moczu. Pierwsze pojęcie odnosi się do sytuacji, gdy ilość erytrocytów wydalanych wraz z moczem jest niewielka, tak że zabarwienie moczu jest niezmienione (inaczej krwinkomocz jest nazywany krwiomoczem mikroskopowym). Krwiomocz natomiast oznacza obecność krwi w moczu w takiej ilości, że jest to rozpoznawalne „gołym okiem”. U części chorych wykazuje się dodatkowo obecność leukocytów i bakterii w moczu, co świadczy o współistniejącym zakażeniu.

W podstawowych badaniach krwi nie wykazuje się zazwyczaj specyficznych odchyleń. Podwyższone parametry OB, CRP czy ilość leukocytów mogą świadczyć o współtowarzyszącym zakażeniu.

Kamicę nerkową należy różnicować z innymi schorzeniami, które mogą spowodować objawy podobne do kolki nerkowej, jak:

W przypadku stwierdzenia poszerzenia w drogach moczowych, bez objawów kolki nerkowej, zawsze należy brać pod uwagę nie tylko kamicę nerkową, ale także powiększenie prostaty oraz choroby nowotworowe np. dróg rodnych u kobiet, nowotwory nerek i dróg moczowych.

Jeżeli w badaniu ogólnym moczu obserwuje się nawracający krwinkomocz lub krwiomocz, wtedy należy wykluczyć schorzenia takie jak: gruźlica dróg moczowych, nefropatie, czyli choroby nerek, oraz skazy krwotoczne.

4. Leczenie kamicy nerkowej

Celem leczenia jest łagodzenie objawów i zapobieganie dalszemu rozwojowi choroby. Kamica nerkowa leczona jest zależnie od rodzaju kamienia i ciężkości objawów. Osoby z ciężkimi objawami mogą wymagać pobytu w szpitalu. Leki podawane są w postaci dożylnej lub doustnie. Stosowanie niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ), takich jak ibuprofen, naproksen, diklofenak czy ketoprofen, stosuje się przy doraźnym leczeniu bólów słabszych i umiarkowanych. Dodatkowo podaje się leki rozkurczające mięśniówkę gładką (będącą składową ścian dróg moczowych), takie jak papaweryna, hioscyna, oksyfenonium czy drotaweryna.

W przypadku silnego bólu, może być konieczne przyjmowanie leków narkotycznych, takich jak tramadol czy petydyna, oraz dodatkowo także wspomnianych leków rozkurczowych. W zależności od rodzaju kamienia, lekarz może przepisać lek w celu zmniejszenia powstawania kamieni lub ułatwiający ich rozbicie i usunięcie materiału, który jest ich przyczyną. Terapia kamicy nerkowej może obejmować zastosowanie następujących leków:

  • antybiotyki,
  • leki moczopędne,
  • wodorowęglan sodu lub cytrynian sodu.

Czasami konieczne jest leczenie szpitalne lub pilna konsultacja urologiczna. Wskazaniami do takiego postępowania są:

  • skąpomocz lub bezmocz,
  • towarzysząca kolce nerkowej gorączka i inne objawy świadczące o zakażeniu układu moczowego,
  • brak poprawy po zastosowanym leczeniu farmakologicznym (zwłaszcza jeśli złóg jest większy niż 5 mm).

Leczenie inwazyjne, czyli zabiegowe, stosowane jest w indywidualnych przypadkach.  Polega ono na:

  • Litotrypsji pozaustrojowej (ESWL) − zabieg ten polega na rozkruszaniu złogów nerkowych i moczowodowych falami uderzeniowymi generowanymi pozaustrojowo (np. falami elektromagnetycznymi). Zabieg ten wykonuje się w znieczuleniu.
  • Litotrypsji ureterorenoskopowej (URSL) − usunięcie złogu za pomocą endoskopu wprowadzonego przez cewkę moczową i pęcherz do moczowodu.
  • Nefrolitotrypsji przezskórnej (PCNL) − usunięcie złogu z nerki lub moczowodu przez endoskop wprowadzony bezpośrednio przez powłoki brzuszne.
  • Operacyjnym usunięciu złogu bądź całej nerki – aktualnie stosunkowo rzadko stosowane.

Kamicę nerkową należy leczyć nie tylko ze względu na dokuczliwe objawy kolki nerkowej, ale także ze względu na ryzyko powikłań, do jakich może doprowadzić. Nawracające zapalenia dróg moczowych oraz zastój moczu, a nawet przewlekła niewydolność nerek to stany, które mogą towarzyszyć kamicy.

Postawiona diagnoza – kamica nerkowanie powinna przerażać. Epizod kolki nerkowej na pewno nie pozostawia po sobie miłych wspomnień, lecz usunięcie kamieni daje dużą szansę na powrót do pełnego zdrowia. Jak przy każdej chorobie, nie należy dać się jej zastraszyć i bać się zarówno choroby, jak i leczenia. Trzeba walczyć, zwłaszcza jeżeli są duże szanse na powodzenie w tej walce.

4.1. Dieta w kamicy nerkowej

Objawy kamicy można ograniczyć lub całkowicie wyeliminować poprzez stosowanie właściwej diety. Poniżej znajdziesz tabelę, która określa zakazane i zalecane produkty w poszczególnych rodzajach kamicy nerkowej.

Produkty zabronioneProdukty, które należy ograniczyćProdukty zalecane
  Kamica moczanowa  
Wątroba, móżdżek, cynaderki, mięso baranie, kawior, śledzie, sardynki, czekolada, kakao, kawa naturalna, mocna herbata, orzechy, rośliny strączkowe. Mięso (pozostałe gatunki), ryby, wywary mięsne i rybne, galarety mięsne, produkty zbożowe. Duże ilości płynów
(najlepiej woda mineralna), warzywa, owoce, cukier, masło w małych ilościach, mleko, chudy ser, ziemniaki.
  Kamica szczawianowa  
Botwina, szpinak, szczaw, rabarbar, cytryny, suszone figi, czekolada, kakao, kawa naturalna, mocna herbata, ostre przyprawy, nasiona roślin strączkowych. Ziemniaki, marchew, buraki, pomidory, koncentrat
pomidorowy, zielony groszek, śliwki, agrest, cukier, mleko. Duże ilości płynów, mięso, ryby, jaja, kapusta, ogórki, sałata, cebula, owoce (poza wymienionymi), masło, produkty zbożowe.
  Kamica fosforanowa  
Nasiona roślin strączkowych, alkaliczne (zasadowe) wody
mineralne.
Ziemniaki, warzywa, owoce, mleko, jaja.

Duże ilości płynów, mięso, ryby, sery, chleb, kasze (wszystkie gatunki), makarony, masło.


Pokarmy stosowane w kamicy cystynowej
Ten rodzaj kamicy powstaje na skutek upośledzenia zwrotnego wchłaniania jednego z aminokwasów – cystyny. Podstawą leczenia jest dieta ograniczająca ilość cystyny oraz metioniny – związku również będącego aminokwasem, który w organizmie w znacznej części ulega przemianie do cystyny. Produkty zawierające cystynę to między innymi mięso i jego przetwory, ryby, jaja czy rośliny strączkowe: groch czy fasola.

5. Rokowanie w kamicy nerkowej

Kamica nerkowa zazwyczaj wiąże się z dobrym rokowaniem. Skuteczność leczenia kamicy oraz zapobiegania zależy także od jej przyczyny oraz rodzajów kamieni nerkowych, jakie tworzą się u danego pacjenta. W niektórych poważnych chorobach związanych z kamicą nerkową, jak przykładowo nadczynność przytarczyc, genetyczne choroby usposabiające do tworzenia się złogów w drogach moczowych oraz w przypadku powikłań w postaci uogólnionego zakażenia (sepsa), wodonercza oraz roponercza, rokowanie może być poważne. U niektórych chorych może nawet zajść potrzeba jednoczesnego przeszczepienia nerek i wątroby. Zdarza się to jednak na szczęście bardzo rzadko.

Niezwykle istotne jest wczesne i prawidłowe rozpoznanie kamicy nerkowej, zwłaszcza u chorego w młodym wieku. W zapobieganiu napadom kolki nerkowej znaczenie ma postępowanie profilaktyczne, opisane poniżej. Powikłania kamicy nerkowej mogą obejmować stany ostre oraz przewlekłe. W stanach ostrych, konsekwencją kamicy nerkowej mogą być zakażenia układu moczowego (ostre odmiedniczkowe zapalenie nerek), roponercze, czyli zakażenie moczu w przypadku zablokowania jego odpływu oraz wodonercze, czyli gromadzenie się moczu w drogach moczowych przed zwężeniem. W przypadku powikłań przewlekłych obserwujemy najczęściej nawracające zakażenia układu moczowego oraz przewlekłe odmiedniczkowe zapalenie nerek. W niektórych sytuacjach kamica nerkowa może prowadzić do rozwoju wtórnego nadciśnienia tętniczego, które jest oporne na stosowane leki przeciwnadciśnieniowe. Bardzo rzadką konsekwencją kamicy nerkowej jest aktualnie przewlekła niewydolność nerek.

6. Zapobieganie kamicy nerkowej

Jeśli u pacjenta w przeszłości występowały epizody kamicy nerkowej, należy pić dużo płynów (6-8 szklanek wody dziennie), aby zapewnić wytwarzanie wystarczającej ilości moczu. W zależności od rodzaju kamienia może być konieczne przyjmowanie leków lub innych środków mających zapobiec nawrotowi kamieni. Należy także zmodyfikować dietę, aby zapobiec nawrotom niektórych rodzajów kamieni.

Odpowiednia dieta w kamicy nerkowej może znacznie ograniczać dolegliwości bólowe. Kamienie w nerkach są chorobą polegającą na wytrącaniu się w drogach moczowych nierozpuszczalnych złogów substancji chemicznych. Wytrącanie się kamieni zachodzi wtedy, gdy stężenie związków wchodzących w ich skład przekracza próg rozpuszczalności w organizmie.

Codzienne odżywianie ma istotny wpływ na powstawanie kamieni nerkowych. Produkty spożywcze zawierają bowiem składniki, które mogą być podstawą tworzenia się złogów w drogach moczowych. Aby móc określić, jaki jest skład kamienia nerkowego, musi być on poddany analizie chemicznej. Dlatego warto zachować kamień nerkowy urodzony po napadzie kolki.

Mając dane na temat składu chemicznego złogu, można zaordynować odpowiednie leczenie dietetyczne. Najczęściej kamienie nerkowe są moczanowe, szczawianowe i fosforanowe. Podstawowym i wspólnym zaleceniem – niezależnie od rodzaju kamicy – jest wypijanie w ciągu doby płynów do 2,5 litra. Wskazane jest także wypijanie szklanki wody tuż przed snem.

Dieta w kamicy nerkowej polega również na ograniczeniu ilości spożywanego białka do 60 g na dobę (białko zakwasza bowiem płyny ustrojowe oraz mocz), oraz ograniczenie spożycia soli kuchennej ze względu na kalciuretyczne (powodujące wydalanie wapnia z moczem) działanie sodu (sól kuchenna to inaczej chlorek sodu) w większości postaci kamicy nerkowej.

Bibliografia

  • Frederic L. Coe., M.D., University of Chicago, Kidney Stones in Adults, 2007
  • Myśliwiec M. Choroby nerek, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2008, ISBN 978-83-200-3528-5
  • Książek A., Rutkowski B. Nefrologia, Czelej, Lublin 2004, ISBN 83-89309-36-X

Źródła zewnętrzne

Redakcja abcZdrowie,
Komentarze

zapytaj lekarza

za darmo

  • Odpowiedź w 24 godziny
  • Bez żadnych opłat
  • Lekarze, psychologowie, dietetycy

lekarzy jest teraz online

0/500

Kamica nerkowa - najnowsze pytania

grupy wsparcia i fora dyskusyjne

Artykuły Kamica nerkowa
Kamica nerkowa

Kamica nerkowa a ciąża

Kamica nerkowa a ciąża

Kamica nerkowa, inaczej kamica moczowa, występuje pod wpływem odkładania się w drogach moczowych w postaci złogów związków chemicznych obecnych w moczu. Ze względu na budowę chemiczną, wyróżniamy kilka rodzajów kamieni nerkowych. Rodzaje kamieni nerkowych Wyróżniamy kamienie: fosforanowo – wapniowe, szczawianowo – wapniowe ... . niewydolności nerek.(kamica nerkowa u dzieci, Kamienie nerkowe, kamienie nerkowe w...

Kamica nerkowa

Kolka nerkowa

Kolka nerkowa

Kolka nerkowa najczęściej spowodowana jest kamicą nerkową. Kolka jest bowiem kolokwialnym określeniem bólu, pojawiającego się w przypadku kamicy. Jest to objaw powiększania się torebki nerkowej spowodowanego najczęściej zastojem moczu w nerce w wyniku zatkania drogi odpływu przez kamień. Objawy kolki nerkowej Ból ten jest bardzo silny, o charakterze rozdzierającym. Zazwyczaj rozpoczyna się w okolicy lędźwiowej, promieniuje w dół brzucha wzdłuż moczowodów, w kierunku pachwin i...

Kamica nerkowa

Kamica nerkowa (prezentacja edukacyjna)

Kamica nerkowa (prezentacja edukacyjna)

(...) golfowej. Kamica nerkowa jest częstą przyczyną krwi w moczu oraz często powoduje silny ból w brzuchu, w boku lub pachwinie ... zdrowia czy historia rodzinna tej choroby – jako że kamica nerkowa może być dziedziczna. Kto jest w grupie największego ryzyka? W Stanach Zjednoczonych, z nieznanych dotąd powodów, stale rośnie liczba pacjentów z kamicą...

Kamica nerkowa

Co to jest kamica nerkowa?

Co to jest kamica nerkowa? Odtwórz wideo

Jedną z chorób układu moczowego jest kamica nerkowa. Polega na powstawaniu piasku i kamieni nerkowych powstających w wyniku wytrącenia się substancji chemicznych zawartych w moczu. Choroba rozwija się bezobjawowo. Pierwszym symptomem kamicy nerkowej jest kolka - powstaje, gdy zebrany piasek lub kamień przesuwa się z nerki do ujścia moczowodu. Ból jest bardzo silny, występuje w okolicy lędźwiowej i promieniuje w stronę brzucha i krocza. Bardzo często chory odczuwa parcie na pęcherz,...

Kamica nerkowa

Co to jest kolka nerkowa?

Co to jest kolka nerkowa? Odtwórz wideo

Choroby endokrynologiczne, zakażenia układu moczowego, wady anatomiczne, nieodpowiednia dieta (bogata w orzechy, czekoladę, owoce) czy stosowanie niektórych leków przyczyniają się do kamicy nerkowej – choroby, która potrafi się...

Badania

Arteriografia nerkowa

Arteriografia nerkowa

Arteriografia nerkowa, inaczej angiografia nerkowa albo badanie naczyniowe nerek, to rodzaj badania rentgenowskiego. Jak sama nazwa wskazuje, badanie dotyczy nerek i ich unaczynienia. Aby zobaczyć na obrazie rentgenowskim naczynia krwionośne, wprowadza...

Badania

Angiografia nerkowa

Angiografia nerkowa

Angiografia nerkowa jest obrazowym badaniem unaczynienia nerek i otaczających je narządów wraz z użyciem promieni rentgenowskich. Obraz naczyń jest widoczny na prześwietleniu, ponieważ do badania używa się środka cieniującego, kontrastu, który...

Układ pokarmowy

Kamica ślinianki

Kamica ślinianki

Kamica ślinianki to powstawanie drobnych złogów w śliniankach na skutek zaburzeń w wydzielaniu śliny. Ślina spełnia ważną rolę w rozdrabnianiu spożywanych pokarmów. Nawilża jedzenie i trawi część skrobi oraz tłuszczu dzięki zawartości enzymów....

Układ pokarmowy

Kamica żółciowa

Kamica żółciowa

Żółć jest płynną substancją o zabarwieniu zielono-żółtawym, wytwarzaną przez wątrobę. Zawiera barwniki żółciowe, kwasy żółciowe i ich sole, cholesterol, lecytynę, mocznik, sole mineralne oraz sole kwasów tłuszczowych....

Urologia i nefrologia

Kamica moczowa

Kamica moczowa

Kamica moczowa to najczęstsza choroba układu moczowego, inaczej nazywana także kamicą nerkową. Pojawia się głównie u mężczyzn pomiędzy 30. a 50. rokiem życia. Kamica moczowa wiąże się z wytrącaniem z moczu rozpuszczonych w nim składników...

lekarzy jest teraz online

Zapytaj lekarza
zapytaj lekarza

za darmo

  • Odpowiedź w 24 godziny
  • Bez żadnych opłat
  • Lekarze, psychologowie, dietetycy

lekarzy jest teraz online

0/500