Witamina B12 (kobalamina)

Witamina B12, zwana kobalaminą, pełni w organizmie różnorodne funkcje. Występuje w produktach pochodzenia zwierzęcego. Niedobór witaminy B12 jest przyczyną niedokrwistości megaloblastycznej oraz zaburzeń funkcjonowania układu nerwowego.

Spis treści:
  1. 1. Rola witaminy B12
  2. 2. Zapotrzebowanie na witaminę B12
  3. 3. Przyczyny niedoboru witaminy B12
  4. 4. Objawy niedoboru witaminy B12
    1. 4.1. Niedobór B12 u osób starszych
    2. 4.2. Anemia a witamina B12
  5. 5. Witamina B12 w diecie
  6. 6. Witamina B12 w tabletkach
  7. 7. Witamina B12 w zastrzykach

1. Rola witaminy B12

Podobnie jak inne witaminy z grupy B, witamina B12 bierze udział w przemianie węglowodanowej, białkowej, tłuszczowej i w innych procesach:

  • uczestniczy w wytwarzaniu czerwonych krwinek,
  • wpływa na funkcjonowanie układu nerwowego,
  • umożliwia syntezę w komórkach, przede wszystkim szpiku kostnego,
  • zapewnia dobry nastrój,
  • równowagę psychiczną,
  • odgrywa rolę przy odtwarzaniu kodu genetycznego,
  • pobudza apetyt.

Witamina B12 odgrywa istotną rolę we właściwym funkcjonowaniu organizmu. Kobalamina jest odpowiedzialna za prawidłowy rozwój komórek nerwowych, gdyż uczestniczy w syntezie choliny, która jest składnikiem fosfolipidów otoczki mielinowej włókien nerwowych. Ponadto warunkuje podziały komórkowe oraz syntezę kwasów nukleinowych DNA i RNA oraz białek uczestniczących w ich budowaniu. 
Obecność witaminy B12 ma wpływ na funkcjonowanie karnityny, dzięki czemu pośrednio prowadzi do zmniejszenia się ilości lipidów (tłuszczów) we krwi, gdyż przyczynia się do ich zużytkowania.

 Witamina B12 oddziałuje na układ kostny, co ma szczególne znaczenie dla rozwoju dzieci oraz dla kobiet w czasie menopauzy, które są w tym okresie zagrożone osteoporozą polegającą na utracie masy kostnej.

Witamina B12 wchłaniana jest w jelicie cienkim pod wpływem czynnika wewnętrznego wydzielanego przez komórki okładzinowe żołądka. W wątrobie kobalamina jest magazynowana, a następnie wraz z krwią rozprowadzana po całym organizmie.

2. Zapotrzebowanie na witaminę B12

Dzienne zapotrzebowanie dorosłego człowieka na witaminę B12 wynosi ok. 2 μg. Głównym źródłem witaminy B12 jest pokarm pochodzenia zwierzęcego, warzywa poddane procesowi fermentacji (miso z fermentowanych ziaren soi). W największych ilościach witamina B12 występuje w mięsie wołowym, drobiowym, podrobach, rybach, owocach morza, mleku, serach oraz jajach. W niewielkich ilościach kobalamina jest syntetyzowana przez bakterie stanowiące naturalną florę jelit.

Zalecane dawkowanie witaminy B12 to:

  • 2 mikrogramy dla zdrowych dorosłych,
  • 2,2 mikrograma dla kobiet w ciąży,
  • 2,6 mikrograma dla matek karmiących.

Jak dotąd nie zanotowano niepożądanych objawów nadmiaru witaminy B12.

3. Przyczyny niedoboru witaminy B12

Ogólnoustrojowe zapasy witaminy B12 u osób dorosłych wystarczają na 2–5 lat; natomiast jej zapasy u noworodków są niewielkie i wyczerpują się po roku. Na tak długi okres półtrwania wpływa krążenie wątrobowo-jelitowe, które umożliwia częściowe odzyskiwanie tej witaminy. Dużą rolę krążenia wątrobowo-jelitowego podkreśla fakt, że u wegetarian, którzy spożywają wyłącznie produkty roślinne niezawierające witaminy B12 (mogą otrzymywać niewielkie ilości ze źródeł bakteryjnych i zanieczyszczeń), niedobór tej witaminy niekiedy rozwija się dopiero po 20–30 latach. W przypadku niedokrwistości złośliwej lub w zaburzeniach wchłaniania niedobór witaminy B12 może powstać w ciągu 2–3 lat.

Niedobór witaminy B12 może być spowodowany zwiększonym wydalaniem tej witaminy z moczem, stanem zapalnym błony śluzowej żołądka, schorzeniami jelit, zaburzoną florą bakteryjną jelit. Ponadto niedobór witaminy B12 stwierdza się w chorobach pasożytniczych, zwłaszcza w tasiemczycach (bruzdogłowiec szeroki). Jednakże najczęstszą przyczyną jest dieta uboga w produkty zawierające kwas foliowy.

Do objawów niedoboru witaminy B12 należą:

Początkowo objawy niedoboru witaminy B12 nie są charakterystyczne. Obserwuje się męczliwość, ospałość, apatię, zaburzenia snu, częste zmiany nastroju.

Ostry niedobór witaminy B12 może prowadzić do spastyczności, paraplegii oraz nietrzymania moczu i stolca. Oprócz objawów związanych z układem nerwowym, pojawiają się także problemy związane z transportowaniem tlenu w organizmie. Do objawów tych należą: spłycenie oddechu, zmęczenie, zawroty głowy, bladość, przyśpieszenie rytmu serca, arytmia, a nawet niewydolność serca.

Na niedobór witaminy B12 szczególnie narażeni są wegetarianie, którzy nie spożywają produktów pochodzenia zwierzęcego. Niedobór witaminy B12 często występuje również u dzieci z autyzmem żywionych nieprawidłową jednostronną dietą. 

Niedoborowi witaminy B12 często towarzyszy niedobór kwasu foliowego, który w dużych ilościach występuje w zielonych liściastych warzywach. Najczęściej taką sytuację stwierdza się u kobiet zażywających tabletki antykoncepcyjne oraz stosujących źle zbilansowaną dietę. W trakcie terapii przeciwnowotworowej (chemioterapia, radioterapia), mimo niedoboru witaminy B12 nie wolno podawać suplementów diety ją zawierających, gdyż sprzyjają namnażaniu się komórek nowotworowych.

4. Objawy niedoboru witaminy B12

Jak rozpoznać u siebie objawy niedoboru witaminy B12?  Po pierwsze zwracaj uwagę na osłabienie, szczególnie rąk i nóg. Jeśli brak koordynacji i siły w kończynach nie jest związany z bólem mięśni po siłowni – zmodyfikuj dietę jak najszybciej lub zacznij przyjmować suplementy diety. Zadyszka oraz trudności z utrzymaniem równowagi są jednym z objawów niedoboru witaminy B12, natomiast żółtawy kolor skóry i białek oczu może oznaczać poważne problemy z wątrobą lub zbyt małą ilość czerwonych krwinek – przyczynę anemii. Witamina B12 jest również bardzo ważna dla układu nerwowego. Dlatego jeśli obserwujesz u siebie zaniki pamięci, zwiększoną podatność na stres, znaczące obniżenie nastroju, a nawet depresję należy zgłosić się do lekarza. Poza tym najnowsze badania wykazały, że witamina B12 wpływa także na wzrok. Problemy ze wzrokiem mogą się więc pojawić u osób z niedoborem tego składnika.

Długotrwały niedobór witaminy B12 może prowadzić do następujących powikłań:

  • anemia,
  • opóźnienia wzrostu,
  • częste biegunki,
  • stany depresyjne,
  • zaburzenia neurologiczne (drętwienie, trudności z chodzeniem, mrowienie),
  • utrata pamięci,
  • trudności w zachowaniu równowagi,
  • stany rozdrażnienia, irytacji,
  • zmęczenie,
  • depresja,
  • jąkanie,
  • trudności w prowadzeniu łatwych rachunków matematycznych,
  • niedobór witaminy B12 prowadzi do choroby Alzheimera.

4.1. Niedobór B12 u osób starszych

Niedobór witaminy B12 jest powszechnym problemem u osób starszych i jedną z głównych przyczyn pojawiającej się u nich depresji. Co więcej, z upływem lat organizm wydziela coraz mniej kwasów żołądkowych - niezbędnych do absorpcji witaminy B12. Niedobór witaminy B12 u osób starszych wiąże się również z obniżeniem zdolności do wchłaniania składników odżywczych. Z tego względu zaleca się stosowanie suplementów diety z witaminą B12 osobom powyżej 50 roku życia. Co więcej, witamina B12 odgrywa również istotną rolę w układzie sercowo-naczyniowym. Pomaga zmniejszyć poziom homocysteiny we krwi. Homocysteina pojawia się w organizmie, kiedy poziom witaminy B12 i kwasu foliowego jest bardzo niski. Badania naukowe wykazują, że obecność homocysteiny jest czynnikiem ryzyka rozwoju m.in. zmian miażdżycowych (udar mózgu, zawał mięśnia sercowego) i zmian zakrzepowych.

4.2. Anemia a witamina B12

Anemia złośliwa jest wynikiem niezdolności organizmu do wchłaniania witaminy B12 z układu pokarmowego. Przy anemii złośliwej duże, niedojrzałe, jądrzaste komórki (megaloblasty) krążą we krwi i nie funkcjonują jako komórki krwi. Witamina B12 przyjmowana jest w pokarmach pochodzenia zwierzęcego – zawarta jest w mięsie i nabiale. Organizm ludzki zdolny jest przechowywać witaminę B12 przez długi czas, dlatego też niewłaściwe odżywianie musi trwać latami zanim osiągnie się niedobór witaminy B12. Z tego względu przez wiele lat anemia złośliwa przebiega bezobjawowo. Anemia złośliwa jest chorobą autoagresyjną, podczas której nasz układ odpornościowy atakuje nasze tkanki. Zmniejszone wchłanianie witaminy B12 jest wynikiem obecności przeciwciała atakującego czynnik wewnętrzny (IF) – białko produkowane w żołądku, niezbędne do wchłaniania witaminy B12. W normalnych warunkach witamina B12 wiąże się z czynnikiem wewnętrznym w żołądku, dzięki czemu może dojść do jej wchłaniania w dalszym procesie trawienia. Gdy czynnik wewnętrzny jest atakowany przez układ odpornościowy, dochodzi do utrudnienia wchłaniania witaminy B12.

5. Witamina B12 w diecie

Źródła witaminy B12 to głównie produkty spożywcze pochodzenia zwierzęcego, między innymi podroby, wołowina, wieprzowina, baranina, drób, ryby, skorupiaki, produkty mleczne (oprócz mleka) i żółtka jajek, oraz przetwory warzywne zawierające kwas mlekowy (kiszona kapusta, kiszone ogórki). Według większości ekspertów źródłem witaminy B12 w naturze są drobnoustroje. Dlatego właśnie największe ilości B12 znajdują się w podrobach (wątroba, nerki). Jaja i ryby zawierają mniejsze ilości tej witaminy (od 5 do 20 mikrogramów na 100 g). Najmniej B12 zawierają wędliny, mleko i przetwory mleczne, drób i mięso wieprzowe (poniżej 1 mikrograma na 100 g). Produkty roślinne natomiast w ogóle nie zawierają witaminy B 12.

Zawartość witaminy B12 w poniższych produktach została podana w mikrogramach na 100 g:

  • powyżej 20 - ryby (szczupaki), nerki i wątroby: wołowe, wieprzowe, drobiowe i cielęce,
  • 5-20 - ryby (śledzie, pstrągi, makrele, łososie), królik,
  • 1-5 - szynka wołowa, wołowina, cielęcina, ryby (mintaje, dorsze, flądry, morszczuki), jaja, sery dojrzewające,
  • poniżej 1 - makaron jajeczny, szynka, baleron, piersi kurczaka, wieprzowina, mleko i przetwory mleczne (jogurt, kefir, sery twarogowe, śmietana).

6. Witamina B12 w tabletkach

Witamina B12 w tabletkach, może pomóc, jeśli nie jesteś w stanie zwiększyć ilości witaminy B12 w diecie. Wchłanianie tabletek witaminy B12 można wspomóc na kilka sposobów:

Razem z witaminą B12 bierz kwas foliowy. Wapń wspomaga wchłanianie witaminy B12. Jeśli planujesz zwiększyć przyjmowanie kwasu foliowego lub potasu, zwiększ też przyjmowanie witaminy B12. Bardzo duże dawki kwasu foliowego obniżają poziom witaminy B12 we krwi. Jeśli bierzesz też witaminę C – upewnij się, że między witaminą B12 a witaminą C jest co najmniej godzina przerwy. Rzuć palenie i unikaj alkoholu. Pytaj lekarza o działania uboczne przepisywanych ci leków. Niektóre zmniejszają wchłanianie witaminy B12.

7. Witamina B12 w zastrzykach

Zastrzyk z witaminy B12 jest stosowany przy długotrwałym niedoborze witaminy B12, anemii i przewleklym osłabieniu organizmu spowodowanym niedoborem tej witaminy. Czego spodziewać się po zastrzykach witaminy B12? Są to zastrzyki domięśniowe, dość bolesne. Mogą wywołać zawroty i bóle głowy, bóle żołądka, mdłości, biegunkę, bóle stawów, ból w miejscu wkłucia. Zastrzyki z witaminy B12 mogą wywołać także poważne zaburzenia, np. reakcję alergiczną (puchnięcie języka, warg, twarzy, ból w klatce piersiowej, ból, uczucie ciepła i napuchnięcie nóg). Wtedy należy jak najszybciej udać się do lekarza. Poziom witaminy B12 wzrośnie szybciej niż podczas stosowania tabletek czy zmian w diecie. Przy anemii czas jest ważnym czynnikiem w jej leczeniu.

Należy pamiętać jak ważna jest witamina B12. Anemii złośliwej można uniknąć, przyjmując odpowiednią ilość tej witaminy, a tym samym uchronić się od poważnych problemów neurologicznych i krążeniowych.

Porozmawiaj o tym na Forum Żywienie i fitness »
Lubię to!
1

Komentarze (4)

~Jeszcze polak
~Jeszcze polak

wszystko fajnie ale jak poprosiłem lekarza o skierowanie na badanie poziomu wit.b12 mojej babci po udarze móżgu to powiedział ze to jest nierefundowane i niepotrzebne.Więc jak to jest .Przecież to powinno być obowiążkowe po około 50 roku życia żeby póżniej nie obciążać służby zdrowia chociażby udarami itd.Nie mówiąć już o rodzinach które żyją z osobami po takim udarze.To jest piekło.

Odpowiedz
~polskie realia
~polskie realia

@~Jeszcze polak:
mnie w podobnej sytuacji powiedzieli - jak odbierałem babcię ze szpitala po badaniach (nie chcieli jej trzymać w szpitalu, dali kroplówkę i do domku), że babcia ma już dużo lat (81 lat) i takie badania nie są jej już potrzebne.
no cóż, kiedyś jeden polski polityk powiedział, że ludzie na emeryturze są ludźmi nieproduktywnymi.
szkoda pisać na ten temat.

Odpowiedz
Redakcja
Redakcja

~Jeszcze polak
usunęliście komentarz ?

Witam,
Nie usuwamy komentarzy niełamiących regulaminu serwisu. Być może komentarz pojawił się z opóźnieniem.
Pozdrawiamy

Odpowiedz

Pytania do specjalistów

Winna witamina b12?

Mężczyzna lat 35, rok temu wyleczony z H.pylori- niestety pozostały bóle żołądka, najczęściej po posiłkach, uczucie ciężkości w nadbrzuszu, puste odbijania. Dodatkowo pojawiły się problemy z nerwami, osłabioną koncentracją i pamięcią, a od miesiąca znaczny...

pokaż 5 następnych

Artykuły Witaminy z grupy B

Witaminy z grupy B Niedobór witaminy B12 uszkadza mózg!

Niedobór witaminy B12 zwiększa utratę komórek mózgowych oraz zmniejsza umiejętność myślenia oraz koncentrację. Często objawy niedoboru przypominają początek choroby Alzheimera. Głównym źródłem witaminy B12 w diecie są...

Witaminy z grupy B Rola witaminy B12

Wątroba, nerki, serce, mięso – to bogate kopalnie witaminy B12. U noworodków jej zapasy wystarczają na rok, u dorosłych dłużej, bo na 2-5 lat. Witamina B12 ma olbrzymie znaczenie, ponieważ wpływa na wiele procesów zachodzących w naszym...

Witaminy z grupy B Witamina B5 (kwas pantotenowy)

Witamina B5, czyli kwas pantotenowy, należy do witamin rozpuszczalnych w wodzie. Główną rolą witaminy B5 jest regulacja białek i tłuszczów w organizmie. Skutkami niedoboru kwasu pantotenowego są zmiany skórne oraz zaburzenia układu...

Witaminy z grupy B Właściwości witaminy B12

Witaminy i minerały są niezbędne do wzmocnienia i zachowania zdrowia. Witamina B12 należy do grupy witamin B. Tak jak inne witaminy z tej grupy jest rozpuszczalna w wodzie. Rola witaminy B12 jest ogromna - uczestniczy ona w procesach węglowodanowych,...

Witamina B15
Witaminy z grupy B Witamina B15

Witamina B15 to kwas pangamowy, który uczestniczy w przemianach związków zawierających grupę aminową i przyspiesza utlenianie glukozy w komórkach. Regularne i długotrwałe zażywanie kwasu pangamowego wzmacnia i pobudza organizm.

Witaminy z grupy B Witamina B6 (pirydoksyna)

Witamina B6 należy do witamin rozpuszczalnych w wodzie. Uczestniczy w procesach ważnych dla życia, gdyż bierze udział w metabolizmie aminokwasów oraz tworzeniu czerwonych krwinek. Najwięcej witaminy B6 znajduje się w produktach z pełnego przemiału...

Witaminy z grupy B Zespół Korsakowa

Zespół Korsakowa, inaczej psychoza Korsakowa, to zaburzenie neuropsychiatryczne, które występuje głównie u alkoholików. Choroba Korsakowa wiąże się z dużym niedoborem witamin z grupy B. Nazywana również tiaminą, witamina...

Witaminy z grupy B Poziom witaminy B12

Łysienie jest chorobą dla wielu ludzi wstydliwą, ponieważ brak włosów negatywnie odbija się na ich wyglądzie zewnętrznym. Podczas poszukiwania przyczyn utraty włosów warto także wykonać badanie krwi z oznaczeniem poziomu witaminy B12.

Witaminy z grupy B Niedobór witamin B

Niedobór witamin z grupy B wpływa niekorzystnie na zdrowie – powoduje zmiany skórne, w postaci, niedokrwistość oraz zaburzenia układu nerwowego. Najwięcej witamin z grupy B występuje w produktach pochodzenia pełnoziarnistego zwłaszcza...

Witamina B1 (tiamina)
Witaminy z grupy B Witamina B1 (tiamina)

Witamina B1, czyli tiamina lub aneuryna, należy do grupy witamin rozpuszczalnych w wodzie. Została wyizolowana jako pierwsza witamina przez Kazimierza Funka w 1911 roku. Główne źródło witaminy B1 stanowi mięso oraz produkty zbożowe. Do...

pokaż 10 następnych