Wrzód dwunastnicy

Wrzód dwunastnicy to przewlekła choroba, która charakteryzuje się ubytkiem błon śluzowej i podśluzowej oraz blaszki mięśniowej dwunastnicy. Choroba wrzodowa występuje w każdym wieku, chociaż najczęściej pomiędzy 25 a 55 rokiem życia. Owrzodzenia lokalizują się zazwyczaj zaraz za odźwiernikiem w opuszce, najczęściej na ścianie przedniej, niekiedy w postaci dwóch położonych naprzeciwko siebie wrzodów.

Przyczyny choroby wrzodowej dwunastnicy

Wrzody powstają w wyniku infekcji bakteryjnej. Bakteria Helicobacter pylori ma kształt korkociągu, który pozwala na łatwą penetrację błony śluzowej. Powoduje zmiany w układzie immunologicznym, które pozwalają jej na przeżycie w żywym organizmie człowieka dzięki produkcji enzymu - ureazy, który neutralizuje kwas solny i zapewnia jej przeżycie w silnie kwaśnym środowisku żołądka. Bakterie te wytwarzają również liczne toksyny, które powodują zapalenie i uszkodzenie błony śluzowej. W porównaniu z chorobą wrzodową żołądka, chorobie wrzodowej dwunastnicy zawsze towarzyszy zakażenie bakterią Helicobacter pylori.

Inne przyczyny to:

1. Czynniki agresji:

• nadmierne wydzielanie kwasu solnego i pepsynogenów,
• przyspieszanie opróżnienia żołądka, co wywołuje nadmierne zakwaszenie dwunastnicy,
• nadmierna reakcja gastrynowa na obecność i rozciągnięcie żołądka pokarmem.

2. Czynniki protekcji:

• niektóre hormony przewodu pokarmowego,
• alkaliczna treść dwunastnicy,
• prawidłowe ukrwienie błony śluzowej dwunastnicy.

Czasami zdarza się, że wrzody dwunastnicy powstają w wyniku infekcji wtórnej Helicobacter pylori, tzn. przedostania się z żołądka do dwunastnicy. Wynika z tego, że wrzód dwunastnicy może być powikłaniem choroby wrzodowej żołądka.

Czynniki ryzyka wrzodów dwunastnicy

Długotrwała terapia niesterydowymi lekami przeciwzapalnymi (leki NLPZ) jest również przyczyną powstania wrzodów dwunastnicy. NLPZ działają przeciwbólowo i przeciwzapalnie poprzez blokowanie cyklooksygenazy - enzymu, który jest związany z produkcją prostaglandyn, które wywołują reakcje zapalne oraz działają na ścianę jelit, powodując skurcz.

Inne czynniki:

• genetyczne,
• kawa,
• palenie papierosów,
• nadużywanie alkoholu,
• niektóre leki,
• stres,
• nieprawidłowości krwi.

Objawy wrzodów dwunastnicy

Do najczęstszych objawów należą:

• bóle o charakterze ucisku, gniecenie w nadbrzuszu,
• ból na czczo,
• bóle głodowe, tzn. występujące nocami i wczesnym rankiem,
• ból ustępujący po spożyciu posiłku,
• potrawy sokopędne nasilające bóle,
• brak apetytu,
• zaparcia stolca,
• spadek masy ciała.

Objawy wymagające natychmiastowej pomocy:

• ostry ból brzucha z towarzyszącymi wymiotami i krwawieniem,
• czarne, smoliste lub krwiste stolce,
• wymioty krwią.

Wrzody nieleczone mogą prowadzić do poważnych konsekwencji i zagrożenia życia. W okresie remisji owrzodzenie ulega zagojeniu, bliznowacieje i pokrywa się prawidłową błoną śluzową.

Leczenie wrzodów dwunastnicy

Podstawą leczenia wrzodów jest terapia lekami, polegająca na przyjmowaniu dwóch antybiotyków i jednego leku zmniejszającego wydzielanie kwasu solnego. Celem tego leczenia jest wyeliminowanie bakterii, gdyż bez usunięcia ich z ustroju chorego nie można mówić o wyleczeniu z choroby wrzodowej dwunastnicy. Typowa trójlekowa kombinacja składa się z omeprazolu, klarytromycyny i amoksycyliny. Prawidłowo przeprowadzona kuracja trwająca 14 dni daje ponad 90% wyleczeń. Stosowane jest także leczenie skojarzone ze związkami bizmutu, które działają na Helicobacter pylori. Jednak samo zastosowanie preparatów bizmutu nie wpływa na bakterię.

Dawkowanie leków zleconych przez lekarza powinno być ściśle przestrzegane, ponieważ każda następna kuracja może być mniej skuteczna. W czasie potrójnej terapii mogą pojawić się łagodne objawy niepożądane, takie jak: nudności, wymioty, biegunka, metaliczny smak w ustach czy grzybica pochwy u kobiet. Operację chirurgiczną stosuje się głównie w przypadku powikłań choroby wrzodowej: perforacji wrzodu, zwężenia nieustępującego po leczeniu zachowawczym, nawrotach krwawienia z przewodu pokarmowego. W przypadku nieskuteczności terapii trójlekowej, stosowane jest skojarzenie 4 leków.

Ponadto dieta w chorobie wrzodowej jest niezbędna. Należy unikać picia herbaty, kawy i napojów zawierających kofeinę. Należy spożywać często niewielkie posiłki oraz unikać pokarmów, które powodują ból i podrażniają błonę śluzową.