Zakażenie Helicobacter pylori

Zakażenie Helicobacter pylori jest bardzo często spotykane u ludzi. Szacuje się, że dotyczy ono ponad połowy ludzi na całym świecie. Infekcja H. pylori związana jest z występowaniem stanu zapalnego błony śluzowej żołądka czy dwunastnicy, które przy długotrwałym utrzymywaniu się powoduje nadżerki i owrzodzenia. W większości przypadków przebiega jednak bezobjawowo, a w pozostałych przypadkach powoduje objawy przypominające zatrucie pokarmowe, m.in. bóle brzucha, wzdęcia, brak łaknienia. Często jest czynnikiem etiologicznym choroby wrzodowej żołądka lub dwunastnicy. Do zakażenia może dojść poprzez ślinę, kał czy wodę, w której mogą znajdować się szczepy bakterii lub jej formy przetrwalnikowe. Leczenie polega głównie na podawaniu leków przeciwbakteryjnych.

Drogi zakażenia Helicobacter pylori

Infekcja Helicobacter pylori następuje najczęściej w dzieciństwie. Czynnikiem ryzyka zakażenia drobnoustrojem jest niedożywienie i niedobór witamin w diecie. Bakterie mogą utrzymywać się wewnątrz żołądka i mnożyć się w nim przez wiele lat. Zakażenie u osób dorosłych występuje zdecydowanie rzadziej.

Droga zarażenia bakterią nie jest do końca poznana, ale przyjmuje się, że bakteria przenosi się z człowieka na człowieka. H. pylori może być obecna na przykład w ślinie lub w kale. U małych dzieci może dojść do zakażenia drogą wymiany zabawek trzymanych uprzednio w ustach. Bakteria może dość długo przebywać w wodzie jako forma przetrwalnikowa H. pylori. Pojawienie się drobnoustroju w wodzie jest wynikiem zanieczyszczenia jej kałem, przez co staje się ona potencjalnym źródłem zakażenia.

Objawy zakażenia Helicobacter pylori

Około 80% zakażeń nie daje objawów. Pozostała część powoduje objawy podobne do zatrucia pokarmowego. Objawy obejmują przede wszystkim bóle brzucha, nudności, zgagę, odbijanie, czasem utratę łaknienia, chudnięcie. Różne szczepy bakterii w połączeniu z indywidualną reakcją organizmu przyczyniają się do rozwoju określonej jednostki chorobowej. Sama bakteria Helicobacter pylori to bakteria Gram-ujemna, która przystosowana jest to bytowania w żołądku. Posiada wici, dzięki którym może się poruszać. Ma także zdolność przylegania do błony śluzowej żołądka. Bakteria wytwarza wiele enzymów, a jeden z nich – ureaza – alkalizuje środowisko i ułatwia przetrwanie bakterii.

Zakażeniu H. pylori zawsze towarzyszy stan zapalny błony śluzowej. Najczęściej w obrębie dolnej części żołądka, tzw. części przeziernikowej. W niektórych przypadkach zapalenie obejmuje także górną część żołądka oraz część dwunastnicy. Stan zapalny może przejść w zmiany zanikowe (zanik błony śluzowej), a to w konsekwencji może powodować ubytki błony śluzowej nazywane nadżerkami lub pojawienie się owrzodzenia żołądka lub dwunastnicy. U dzieci zmiany zapalne są mniej nasilone, rzadko dochodzi do owrzodzenia żołądka i dwunastnicy. W niektórych przypadkach może dojść także do krwawienia (tzw. zapalenie krwotoczne).

Diagnostyka i leczenie zakażenia Helicobacter pylori

Aby rozpoznać zakażenie Helicobacter pylori, wykonuje się badania nieinwazyjne, do których pobieranym materiałem jest krew, ślina, kał lub wydychane powietrze. Zaliczamy tutaj:

• badanie serologiczne,
• mocznikowy test oddechowy,
• oraz badania inwazyjne, polegające na pobraniu fragmentu błony śluzowej (test ureazowy, hodowla tkankowa, badanie histopatologiczne).

Leczenie infekcji H. pylori polega na podawaniu antybiotyków, na które bakteria jest wrażliwa. Stosuje się terapię skojarzoną, tzn. podaje się jednocześnie co najmniej dwa antybiotyki doustnie łącznie z lekiem zmniejszającym wydzielanie kwasu żołądkowego (2 razy dziennie). Leczenie farmakologiczne trwa ok. 7 dni. Całkowite wyleczenie, czyli tzw. eradykacja, następuje wtedy, gdy nieobecność bakterii stwierdza się po co najmniej 4 tygodniach od zakończenia podawania leków. W przypadku nieskuteczności pierwszego leczenia stosuje się inny zestaw leków albo dobiera antybiotyki na podstawie antybiogramu posiewu wycinka pobranego z ogniska zakażenia.

Infekcja H. pylori występuje w 95% przypadków choroby wrzodowej dwunastnicy. Podejrzewa się, że bakteria ta jest bezpośrednią przyczyną pojawienia się owrzodzeń w tym obszarze, szczególnie ze względu na brak nawrotów choroby po skutecznym wyleczeniu infekcji. W przypadku choroby wrzodowej żołądka obecność Helicobacter pylori stwierdza się w 65-80% zachorowań. Procent zachorowań jest niższy ze względu na to, iż choroba ta może być wywołana jeszcze innymi czynnikami, np. zażywaniem kwasu acetylosalicylowego.