Niebieskie strefy w Polsce. W tych miejscach żyje się najdłużej
W Polsce długowieczność nie rozkłada się równomiernie. Dane Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego PZH pokazują, że o długości życia potrafi decydować miejsce zamieszkania i to w skali, której nie da się wyjaśnić wyłącznie indywidualnym stylem życia.
Mapa Polski pokazuje, gdzie żyje się najdłużej
Polska mapa długowieczności
Z raportów PZH wynika, że mężczyźni najdłużej żyją w powiatach południowej Polski, zwłaszcza w województwie podkarpackim i małopolskim. Kobiety lepsze wyniki częściej osiągają we wschodniej części kraju.
Szczególnie jednak wyróżnia się powiat leski, gdzie długowieczność dotyczy obu płci. Jednocześnie są w Polsce miejsca, w których średnia długość życia jest wyraźnie krótsza. Różnice między powiatami potrafią sięgać nawet kilku lat. To zbyt dużo, by tłumaczyć je wyłącznie przypadkiem.
88-latek zadziwia. Ujawnił tajemnicę dot. swojego zdrowia
Z raportu "Sytuacja zdrowotna ludności Polski i jej uwarunkowania 2025" wynika, że rozpiętość między powiatami wynosi 8,7 roku u mężczyzn oraz 6,5 roku u kobiet. Dane GUS pokazują, że w 2023 roku przeciętne trwanie życia wyniosło 74,7 roku dla mężczyzn i 82,0 lata dla kobiet.
Polska niebieska strefa nie musi być jednym miejscem na mapie, ale raczej zestawem lokalnych warunków, które w jednych powiatach sprzyjają zdrowiu, a w innych kumulują ryzyka. Sama skala różnic jest na tyle duża, że nie da się jej tłumaczyć pojedynczymi historiami o aktywnych dziewięćdziesięciolatkach.
Równolegle autorzy raportu NIZP PZH sygnalizują, że trend wydłużania życia wyhamował jeszcze przed pandemią.
"To nie pandemia spowodowała kryzys, zwróciła jedynie uwagę na problem, który występował już wcześniej. Zamiast trwałej poprawy stanu zdrowia, mamy stagnację i oznaki regresu. Oczekiwana długość życia między rokiem 2014 a 2019 wzrosła jedynie o 0,2 roku u kobiet i 0,3 roku u mężczyzn, co jest wyraźnym pogorszeniem trendu z lat wcześniejszych" - zaznaczył prof. Bogdan Wojtyniak z PZH.
Nierówności zdrowotne
W raporcie wraca temat statusu społeczno-ekonomicznego. Na podstawie analiz PZH podano, że mężczyźni z wyższym wykształceniem żyją dłużej o 12,8 lat niż mężczyźni z najniższym poziomem wykształcenia.
Różnice między powiatami mogą być pochodną tego, jak rozkładają się edukacja, dochody, styl pracy, dostęp do profilaktyki i jakość środowiska. Zestaw czynników, które w skali populacji również pogarszają zdrowie to rosnąca konsumpcja żywności wysoko przetworzonej, używanie alkoholu i tytoniu, niska aktywność fizyczna, pogorszenie zdrowia psychicznego oraz presje środowiskowe i klimatyczne.
Polacy żyją krócej niż przeciętni mieszkańcy Unii Europejskiej, szczególnie mężczyźni. Różnica między płciami w Polsce jest wyraźna, ale nie wynika z biologii, lecz ze stylu życia i podejścia do zdrowia. Mężczyźni rzadziej korzystają z profilaktyki, częściej sięgają po alkohol i później zgłaszają się po pomoc medyczną. To znajduje odzwierciedlenie w statystykach przedwczesnych zgonów.
Epidemiolodzy podkreślają, że większości zgonów przed 75. rokiem życia można by uniknąć. Choroby układu krążenia i nowotwory dominują w tych statystykach, ale kluczowe jest to, że ogromna część ryzyka wiąże się z czynnikami, na które mamy wpływ - stylem życia i wczesną diagnostyką.
"Aż dwie trzecie zgonów przed 75. rokiem życia jest związanych z przyczynami możliwymi do uniknięcia. To niewiarygodne. To są zgony, którym można zapobiec przez styl życia lub przez leczenie. To wyzwanie, także dla diagnostyki, żeby choroby wcześniej identyfikować" - podkreśla prof. Wojtyniak.
Wiemy więcej, a efektów mniej
Badania pokazują, co skraca życie - alkohol, palenie, brak ruchu, otyłość. Ale częściej pojawia się pytanie odwrotne - co je wydłuża. Coraz więcej wskazuje na znaczenie codziennej aktywności, diety opartej na roślinach, silnych relacji społecznych i poczucia sensu. Nie bez znaczenia może być też lokalna kultura życia: sąsiedzkie więzi, działalność w stowarzyszeniach, wspólne inicjatywy czy zwyczaj bycia "wśród ludzi".
Choć wiedzy nam nie brakuje, gorzej z jej wdrażaniem. Mimo postępu medycyny i większej świadomości zdrowotnej, Polacy wciąż zbyt rzadko się ruszają, piją za dużo alkoholu i bagatelizują profilaktykę. Tymczasem długie życie w dobrym zdrowiu to nie tylko sprawa indywidualna, ale też społeczna i ekonomiczna.
Być może odpowiedź na pytanie, dlaczego w jednych powiatach żyje się dłużej niż w innych, leży nie tylko w statystykach medycznych, ale w codziennych relacjach, lokalnych nawykach i sposobie organizowania wspólnego życia. To obszar, który wciąż czeka na pogłębione badania i wnioski do wdrożenia w praktyce.
Źródła: PZH, GUS, Wyborcza
Treści w naszych serwisach służą celom informacyjno-edukacyjnym i nie zastępują konsultacji lekarskiej. Przed podjęciem decyzji zdrowotnych skonsultuj się ze specjalistą.
