Trwa ładowanie...

Antygen rakowo-płodowy (CEA) - funkcja, działanie, normy, wartości

Oznaczenie markerów nowotworowych to jeden z elementów diagnozowania raka. Substancje znajdujące się we krwi przekazują wiele informacji na temat stanu zdrowia badanego. Jednak sprawdzanie ich na własną rękę w celach przesiewowych jest pozbawione sensu, gdyż nie w każdy stadium choroby wyniki są wiarygodne.

Zobacz film: "Najważniejsze informacje dla pacjenta z chorobą nowotworową"

spis treści

1. Co to jest CEA

CEA (carcinoembrionic antigen–CEA) to znacznik nowotworowy, czyli związek, który znajduje się we krwi osób chorujących na raka. Antygen rakowo-płodowy to glikoproteina, która zawiera liczne domeny tkankowe. U zdrowiej osoby związek ten nie powinien przekroczyć poziomu 4,0 pg/ml. Pierwotnie CEA był uznawany za marker raka jelit, jednak stężenie tego antygenu w surowicy wzrasta także w przypadku zmian nowotworowych i nienowotworowych wielu innych tkanek. Według Amerykańskiego Towarzystwa Onkologii Klinicznej, antygen karcinoembrionalny (CEA) jest najczęściej badanym wskaźnikiem nowotworowym wśród markerów charakteryzujących stadium rozwoju guza.

2. Kiedy warto zbadać poziom CEA

Antygen CEA w przewodzie pokarmowym umiejscowiony jest w glikokaliksie komórek nabłonkowych, skąd uwalniany jest do jego światła. W praktyce klinicznej badanie CEA ma głównie zastosowanie w wykrywaniu wznowy raków odbytu i jelita grubego po leczeniu chirurgicznym. Badanie CEA nie powinno być używane jako test przesiewowy w wykrywaniu nowotworów złośliwych z uwagi na jego małą specyficzność diagnostyczną. Prawdopodobieństwo wzrostu stężenia CEA w surowicy krwi jest większe, niż białka płodowego alfa (AFP) u pacjentów z nieprawidłowym obrazem USG wątroby, odpowiadającym przerzutom nowotworowym do tego narządu.

Marker CEA oznaczany jest w celu wykrycia najczęściej występujących rodzajów raka, głównie do zdiagnozowania raka piersi. Poziom tego antygenu mierzony jest również w celu sprawdzenia, czy zastosowane leczenie wywiera odpowiedni skutek na chorego z rakiem. Wykorzystywane jest to głównie podczas chemioterapii. Badanie wykonywane jest przed i po operacji usunięcie komórek nowotworowych. Dzięki niemu możliwe jest sprawdzenie, czy nie nastąpił nawrót raka lub też oszacowanie, jakie jest prawdopodobieństwo u chorego na ponowne pojawienie się zmian nowotworowych. To badanie może być badaniem profilaktycznym raka piersi. Stężenie CEA nieco wzrasta także w stanach zapalnych wątroby i jelit.

Powikłania po badaniu są rzadko spotykane. Może pojawić się siniak w miejscu wkłucia. W rzadkich przypadkach może pojawić się nabrzmienie żyły, bezpośrednio po pobraniu z niej krwi. Związane jest to z zapaleniem żył. Przykładanie ciepłych okładów przez kilka dni złagodzi objawy. U osób z zaburzeniem krzepnięcia krwi lub przyjmujących kwas acetylosalicylowy bądź inne leki działające przeciwzakrzepowo, po pobraniu krwi może pojawić się zwiększone krwawienie. Dlatego też należy poinformować lekarza o wszystkich przyjmowanych lekach, o problemach z krzepnięciem krwi (skaza krwotoczna), a także o paleniu papierosów.

3. Jakie są normy CEA

Prawidłowe stężenie CEA nie powinno przekraczać wartości 4,0 pg/ml. Wartości referencyjne CEA dla osób niepalących są obniżone i wynoszą poniżej 3,0 pg/ml. Wzrost stężenia antygenu rakowo-płodowego w surowicy krwi może wskazywać na:

  • nowotwory – znacznie podwyższone stężenie CEA (na ogół do 20 pg/ml) stanowi względnie pewną wskazówkę diagnostyczną dla złośliwych zmian nowotworowych o różnorodnej pierwotnej lokalizacji: nowotwory jelita grubego i odbytu, guzy przewodu pokarmowego, w tym nowotwory żołądka, trzustki i dróg żółciowych, a także guzy płuc i guzy gruczołu piersiowego;
  • zmiany nienowotworowe – obserwuje się wzrost stężenia CEA (zwykle do 10 pg/ml) w: chorobach układu pokarmowego, zapaleniu wątroby, marskości wątroby, zapaleniu trzustki, zapaleniu jelit, przewlekłych chorobach płuc, zmianach zapalnych i włóknisto-torbielowatych, zwyrodnieniach gruczołów piersiowych, niewydolności nerek.

Najwyższą wartość diagnostyczną CEA wykazuje w przypadku nowotworów okrężnicy i odbytnicy. Wzrastający poziom markera CEA w surowicy krwi może wiązać się z rozwojem procesu nowotworowego i jest pierwszym sygnałem wznowy u około 50% pacjentów, którym wcześniej usunięto guz chirurgicznie. Należy zaznaczyć, że wzrost stężenia CEA towarzyszy zazwyczaj guzom zaawansowanym, natomiast rzadko kiedy związany jest z obecnością małych zmian pierwotnych lub wczesnych przerzutów.

Wysoki poziom antygenu rakowo-płodowego we krwi, powyżej 40 mg/ml, może wskazywać na występowanie jednego z nowotworów:

  • nowotwór piersi;
  • nowotwór jelita grubego;
  • nowotwór odbytu;
  • nowotwór oskrzeli;
  • nowotwór trzustki;
  • nowotwór wątroby;
  • nowotwór tarczycy.

U osób z niewielkimi zmianami nowotworowymi lub w początkowym stadium raka poziom CEA może być niewiele podwyższony lub nawet prawidłowy.

Podwyższony poziom CEA może świadczyć o nawrocie choroby, gdy wcześniej zostały usunięte komórki nowotworowe. Wyższe stężenie tego antygenu (wzrost umiarkowany 5-40 mg/ml) może wskazywać także na:

  • marskość wątroby;
  • zapalenie trzustki;
  • niewydolność nerek;
  • choroby zapalne jelit, np. choroba Leśniewskiego-Crohna;
  • choroba wrzodowa;
  • POChP (przewlekła obturacyjna choroba płuc);
  • zablokowane drogi żółciowe;
  • wrzodziejące zapalenie jelita grubego;
  • ciąża.

Stężenie antygenu CEA po zastosowaniu odpowiedniego leczenia wraca do normy po ok. 6 tygodniach.

Badanie poziomu CEA w innych płynach ustrojowych niż krew, np. w płynie otrzewnowym lub płynie mózgowo-rdzeniowym, może wskazać, czy nowotwór rozprzestrzenił się na inne części ciała.

4. Jakie znaczenie ma marker CEA w diagnozowaniu raka

Markery nowotworowe są wysokocząsteczkowymi substancjami, mającymi charakter: antygenów związanych z powierzchnią komórki, białek komórkowych, enzymów, lipidów lub hormonów. Oznaczenia markerów nowotworowych wykonuje się na komórkach pierwotnej masy guza, komórkach pochodzących z przerzutu oraz w płynach ustrojowych (surowica krwi, wysięki) lub w moczu. Większość markerów nowotworowych nie posiada pełnej swoistości w stosunku do guzów o konkretnym umiejscowieniu. Stąd też analiza markerów nie powinna być traktowana jako badanie podstawowe, lecz ma służyć jedynie jako uzupełnienie rutynowych technik diagnozowania nowotworów oraz w monitorowaniu pacjentów poddanych leczeniu raka.

Marker nowotworowy CEA oznacza się zazwyczaj z pobranej próbki krwi. To proste badanie można wykonać niemal w każdym laboratorium. Pacjent do oznaczenia markera CEA nie musi być na czczo, ale z reguły przy pobieraniu krwi zaleca się, aby przed badaniem wstrzymać się od spożywania posiłków. Materiałem biologicznym przy oznaczaniu markerów, w tym markera CEA, jest surowica krwi. Krew żylną należy pobrać do probówki, umieścić ją w wodzie z lodem i dostarczyć do laboratorium. Można również oddzielić surowicę z krwi i zamrożoną dostarczyć do laboratorium. Markery nowotworowe odgrywają najistotniejszą rolę w terapii nowotworów. Po usunięciu guza pacjent, przed każdą wizytą kontrolną u onkologa, robi badania poziomu markerów. Jeśli jest on podwyższony, wiadomo wówczas, że proces nowotworowy nadal się toczy i mogą pojawić się przerzuty. Gdy stężenie markerów utrzymuje się w normie lub spada, rozwój choroby został zatrzymany. Oznaczanie markerów pomaga też kontrolować skuteczność stosowanej terapii.

Następny artykuł: Antygen specyficzny gruczołu krokowego (PSA)

Polecane dla Ciebie

Pomocni lekarze

Szukaj innego lekarza

Komentarze

Wysyłając opinię akceptujesz regulamin zamieszczania opinii w serwisie. Grupa Wirtualna Polska S.A. z siedzibą w Warszawie jest administratorem twoich danych osobowych dla celów związanych z korzystaniem z serwisu. Zgodnie z art. 24 ust. 1 pkt 3 i 4 ustawy o ochronie danych osobowych, podanie danych jest dobrowolne, Użytkownikowi przysługuje prawo dostępu do treści swoich danych i ich poprawiania.