Niewydolność nerek - przyczyny, badania, leczenie

Niewydolność nerek charakteryzuje się utratą zdolności do oczyszczania organizmu z ubocznych produktów przemiany materii. Nerki w prawidłowy sposób nie wydalają wody oraz nie kontrolują homeostazy. Niewydolność nerek objawia się zmianą objętości wydalanego moczu lub jego brakiem. U chorego na niewydolność nerek można rozpoznać objawy mocznicowego zatrucia organizmu. Niewydolność nerek leczy się operacyjnie lub stosując leczenie nerkozastępcze.

1. Niewydolność nerek - przyczyny

Ryzyko wystąpienia niewydolności nerek wzrasta u osób cierpiących na:


Zobacz film: "Niewydolność nerek w cukrzycy"

Najczęstszą przyczyną przewlekłej niewydolności nerek jest nefropatia cukrzycowa.

Wyróżniamy dwa rodzaje niewydolności nerek:


  • Ostra niewydolność nerek – do zaburzenia pracy nerek dochodzi nagle, w krótkim czasie narastają objawy niewydolności. Za ostrą niewydolność nerek odpowiada niedostateczne ukrwienie nerki, choroby kłębuszków i miąższu nerki oraz zaburzenia odpływu moczu. Ostra niewydolność nerek (ONN) jest potencjalnie odwracalnym stanem nagłego pogorszenia czynności wydalniczej nerek. Patomechanizm ostrej niewydolności nerek związany jest ze spadkiem filtracji w nefronach. Zespół objawów ostrej niewydolności nerek podzielić można na fazy: wstępną (zadziałanie czynnika uszkadzającego), skąpomoczu lub bezmoczu (oligurii lub anurii), wielomoczu (poliurii) oraz reparacji.
  • Przewlekła niewydolność nerek – rozwija się przez dłuższy czas pod wpływem chorób nerek i przewlekłych chorób całego organizmu. Objawy kliniczne niewydolności nerek narastają powoli. Niewydolność nerek początkowo może nie dawać żadnych objawów. Z kolei przewlekła niewydolność nerek to stan nieodwracalnego uszkodzenia kłębuszków nerkowych, który wymaga leczenia nerkozastępczego dla utrzymania chorego przy życiu. Przyczynami wystąpienia tego typu niewydolności nerek mogą być choroby kłębuszków nerkowych (pierwotne i wtórne), nefropatia cukrzycowa, choroby naczyń, choroby cewkowo-śródmiąższowe oraz choroby z towarzyszącymi torbielami nerek. Patomechanizm przewlekłej niewydolności nerek wiąże się ze stopniową redukcją liczby czynnych nefronów. W konsekwencji mniejsza liczba czynnych nefronów prowadzi do zaburzeń, takich jak zaburzenia gospodarki jonowej (wapniowo-fosforanowej, wodorowęglanowej i potasowej), zaburzenia gospodarki wodno-elektrolitowej, hiperparathormonemii oraz upośledzenia funkcji wydalniczych i wewnątrzwydzielniczych.
Niewydolność nerek objawia się obrzękiem kończyn
Niewydolność nerek objawia się obrzękiem kończyn (Shutterstock)

Symptomy, które mogą świadczyć o niewydolności nerek:

  • osłabienie,
  • wyniszczenie,

  • brak apetytu,
  • niedokrwistość,

  • nadciśnienie,

  • zakwaszenie organizmu,
  • bóle kostne, skłonność do patologicznych złamań kości,
  • skłonność do krwawień,

  • śpiączka mocznicowa (w skrajnych przypadkach).



Przewlekłą niewydolność nerek można podzielić na cztery etapy. W pierwszym niewydolność nerek pozostaje utajona, chory wydala większą objętość moczu. Drugi etap przewlekłej niewydolności nerek to wyrównana niewydolność nerek. Objawami są nadciśnienie tętnicze i niedokrwistość. W trzecim stadium pracuje tylko 25 proc. miąższu nerek. Chory odczuwa osłabienie, ma problemy z pamięcią i snem, waga ciała zmienia się – dochodzi do spadku albo do wzrostu z pojawieniem się obrzęków. U kobiet może dojść do zaburzenia miesiączkowania. Czwarty etap przewlekłej niewydolności nerek to mocznica, czyli schyłkowa niewydolność nerek. Okres ten jest niebezpieczny dla życia, pojawiają się liczne objawy kliniczne niewydolności nerek, istnieje konieczność leczenia nerkozastępczego.

2. Niewydolność nerek - badania

W pierwszej kolejności należy określić, czy pacjent cierpi na ostrą, czy przewlekłą niewydolność nerek. Następnie należy ustalić przyczyny niewydolności nerek, biorąc pod uwagę możliwość wywołania takiego stanu pacjenta stosowaniem leków nefrotoksycznych. Na podstawie badań określa się stopień niewydolności oraz ocenia inne biochemiczne i hematologiczne markery (np. ciśnienie krwi czy równowagę płynową ustroju). Z wywiadu zaś należy uzyskać informacje na temat towarzyszących niewydolności nerek symptomów oraz współistniejących chorób układu sercowo-naczyniowego czy też przewodu pokarmowego, które mogą mieć wpływ na leczenie niewydolności nerek.

W taki sposób organizm sygnalizuje o chorobach nerek
W taki sposób organizm sygnalizuje o chorobach nerek [6 zdjęć]

W Polsce już prawie 4,5 miliona osób zmaga się z chorobami nerek. Coraz częściej skarżymy się także na...

zobacz galerię

Stopień wydolności nerek określa się na podstawie współczynnika przesączania kłębuszkowego (GFR). Jest to ilość osocza przefiltrowana w jednostce czasu przez kłębuszki nerkowe do moczu pierwotnego. Współczynnik ten jest podstawowym kryterium kwalifikacji stadiów przewlekłej choroby nerek. U człowieka prawidłową wartością jest ok. 140 ml/min. Wartości poniżej 90 ml/min pozwalają rozpoznać przewlekłą niewydolność nerek.

Oznaczenie GFR prowadzi się wykorzystując marker, jakim jest kreatynina. Klirens kreatyniny powinno się oznaczać w dobowej zbiórce moczu. Jednak ze względów praktycznych jest to utrudnione. Toteż stosując równanie Cockcrofta i Gaulta można oznaczyć tę wartość u dorosłych pacjentów z jednego pomiaru stężenia kreatyniny w osoczu.

3. 

Niewydolność nerek - leczenie

Leczenie niewydolności nerek zależy od stopnia jej zaawansowania. Początkowo pacjent z niewydolnością nerek przyjmuje duże ilości płynów, aby nie dopuścić do odwodnienia organizmu. Jeśli dochodzi do zatrzymywania się wody w organizmie i tworzenia się obrzęków, ilość płynów należy ograniczyć. Dietę osoby chorej na niewydolność należy uzupełnić o wapń i ograniczyć sól kuchenną, wskazane jest ograniczenie spożywania białka. Chorym na niewydolność nerek zaleca się także, by nie forsowali organizmu podczas wysiłku fizycznego.

W przypadku ostrej niewydolności nerek celem leczenia jest jak najszybsze przywrócenie funkcji nerek, natomiast w przypadku przewlekłej niewydolności nerek – spowolnienie zachodzących zmian degradacyjnych. Od strony biochemicznej celem leczenia niewydolności nerek jest zachowanie biomarkerów na odpowiednim poziomie, a od strony farmakologicznej minimalizacja ryzyka związanego z wystąpieniem działań niepożądanych i/lub interakcji leków. Dla pacjenta najważniejsze jest zredukowanie występowania symptomów niewydolności nerek.

PYTANIA I ODPOWIEDZI LEKARZY NA TEN TEMAT

Zobacz odpowiedzi na pytania osób, które miały do czynienia z tym problemem:

Wszystkie odpowiedzi lekarzy

Leczenie niewydolności nerek zależy od przyczyny tej choroby. Przy ostrej niewydolności nerek stosuje się odpowiednio dobrane farmakologiczne leczenie zachowawcze. Niezbędna jest kontrola nadciśnienia tętniczego, leczenie zakażeń i innych chorób współistniejących, leczenie niedokrwistości za pomocą hormonu erytropoetyny a także leczenie zaburzeń gospodarki wapniowo-fosforanowej. W tym ostatnim przypadku stosowane są preparaty wapnia, preparaty wiążące fosforany w surowicy zapobiegające wchłanianiu ich do krwi oraz preparaty witaminy D ułatwiające wchłanianie i wykorzystanie wapnia w organizmie. Niezwykle ważne jest również unikanie leków działających nefrotoksycznie. Niekiedy konieczna jest także zmiana dawkowania leków metabolizowanych przez nerki.

W obu przypadkach niewydolności nerek ważne jest stosowanie odpowiedniej, niskobiałkowej diety. Do jej najważniejszych zasad należy zwiększenie ilości tłuszczu do 35-40 proc. energetyczności diety w porównaniu z żywieniem zdrowego człowieka. Konieczne jest zapewnienie dużej ilości wielonienasyconych kwasów tłuszczowych. Stosunek kwasów wielonienasyconych do nasyconych w diecie powinien wynosić 2:1. Taka modyfikacja diety wynika z możliwości występowania u części osób cierpiących na przewlekłą niewydolność nerek zaburzeń gospodarki lipidowej. Z tego samego powodu dzienne spożycie cholesterolu nie może przekraczać 300 mg. Tak jak w diecie człowieka zdrowego najwięcej energii powinno pochodzić z węglowodanów (50-60 proc.). Należy unikać tłuszczów pochodzenia zwierzęcego, które dostarczają głównie nasyconych kwasów tłuszczowych.

Kolejnymi zasadami są: ograniczenie lub wyeliminowanie produktów o dużej zawartości sodu, ograniczenie podaży potasu (gdy jego poziom we krwi przekroczy 5 mmol/l), kontrola ilości wypijanych płynów uzależniona od stopnia wydolności nerek. Sposób przygotowywania potraw powinien być taki sam jak w diecie lekkostrawnej. Posiłki należy spożywać 4-5 razy dziennie o ustalonych porach.

6 sposobów na detoks nerek
6 sposobów na detoks nerek [7 zdjęć]

Nerki to jeden z najważniejszych organów wewnętrznych w naszym organizmie. Warto zatem regularnie dbać...

zobacz galerię

W zaawansowanej mocznicy często dochodzi także do utraty zdolności wydalania przez nerki fosforu. Może być to bardzo groźne, prowadzi bowiem do nadczynności przytarczyc, a co za tym idzie zmian metabolizmu tkanki kostnej i obniżenia poziomu wapnia. Dlatego osoby z niewydolnością nerek powinny unikać dużych ilości fosforu w diecie.

W przypadku przewlekłej niewydolności nerek konieczne jest leczenie nerkozastępcze. Leczenie nerkozastępcze polega na zastąpieniu czynności ludzkich nerek za pomocą specjalnej aparatury do hemodializy lub dializy otrzewnowej. Hemodializę przeprowadza się kilka razy w tygodniu przez 3-5 godzin. Z kolei dializę otrzewnową wykonuje się codziennie. W przypadku schyłkowej niewydolności nerek niezbędne jest niekiedy wykonanie przeszczepu nerki. Przeszczep polega na wszczepieniu choremu (biorcy) nerki pochodzącej z ciała dawcy. Dawcą może być osoba z rodziny bądź ktoś obcy. Organizm ludzki dla właściwego funkcjonowania potrzebuje tylko jednej nerki. Całkowita niewydolność nerek nie jest możliwa do wyleczenia, jednak wymienione metody – dializa i przeszczep – znacznie ułatwiają choremu życie i zapobiegają powikłaniom.

Na monitorowanie leczenia stanów niewydolności nerek składa się wiele czynników. Przede wszystkim jest to analiza markerów biochemicznych, czyli badanie poziomu kreatyniny we krwi, a także jonów potasu, wodorowęglanowych, fosforanowych, wapniowych. Niezbędna jest także stała kontrola ciśnienia krwi, równowagi płynowej ustroju, wagi, poziomu hemoglobiny oraz żelaza. Ważne jest także monitorowanie wszystkich problemów związanych ze stanem niewydolności nerek. Farmaceuta powinien zwrócić szczególną uwagę na możliwość wystąpienia działań niepożądanych leków. W przypadku ich wystąpienia należy pamiętać o zebraniu tej informacji od pacjenta i przekazaniu jej do Wydziału Monitorowania Działań Niepożądanych Urzędu Rejestracji. Niezbędne jest także wyjaśnienie pacjentowi znaczenia i zasad (zwłaszcza reżimu dobowego) przyjmowania leków.

spis treści
rozwiń
Następny artykuł: Choroby układu krążenia

Polecane dla Ciebie

Pomocni lekarze

Szukaj innego lekarza

Komentarze

Wysyłając opinię akceptujesz regulamin zamieszczania opinii w serwisie. Grupa Wirtualna Polska S.A. z siedzibą w Warszawie jest administratorem twoich danych osobowych dla celów związanych z korzystaniem z serwisu. Zgodnie z art. 24 ust. 1 pkt 3 i 4 ustawy o ochronie danych osobowych, podanie danych jest dobrowolne, Użytkownikowi przysługuje prawo dostępu do treści swoich danych i ich poprawiania.
    Podoba Ci się ten artykuł? Chcesz więcej? Polub
    i bądź na bieżąco!