Jak i kiedy stosować nebulizator?

spis treści
rozwiń

Nebulizacja pełni nieodzowną rolę w dzisiejszej terapii wielu chorób układu oddechowego. Podawanie leku w postaci aerozolu, pozwala na zwiększenie skuteczności działania leku bezpośrednio w miejscu efektorowym, poprawia jego wchłanianie, a także dzięki stosowaniu mniejszej dawki, znacznie obniża występowanie działań niepożądanych zarówno układowych jak i miejscowych.

1. Istota nebulizacji

Nebulizacja (od łac. nebula– mgła, chmura) jest metodą terapii instrumentalnej. Polega na podawaniu do dróg oddechowych wziewnych leków w postaci aerozolu, czyli układu zawieszonych w gazie drobnych cząsteczek substancji płynnej.

Aerozol w postaci mgiełki uzyskuje się w urządzeniach zwanych nebulizatorami. Wyróżnia się dwa rodzaje nebulizatorów: ultradźwiękowei mechaniczne. Te pierwsze do rozpraszania fazy płynnej wykorzystują ultradźwięki, podczas gdy w przypadku urządzeń mechanicznych wykorzystywane jest sprężone powietrze, tlen lub inny neutralny gaz medyczny. Rozwój techniki i miniaturyzacji pozwolił, po latach stosowania nebulizacji jedynie w warunkach leczenia szpitalnego, wprowadzić tę metodę leczenia do domów pacjentów.

Zobacz film: "Jak stosować inhalator?"

Każdy aerozol leczniczy charakteryzuje się swoistym rozkładem i wielkością cząsteczek leku. Ze względu na różną wielkość cząstek można wyróżnić aerozole:

  • monodyspersyjne, czyli składające się z cząstek o jednakowych wymiarach, oraz
  • polidyspersyjne, które zawierają cząstki o różnych rozmiarach.

Wielkość cząstek aerozolu decyduje o miejscu działania leku w drogach oddechowych - do pęcherzyków płucnych wnikają cząstki o średnicy 1-2 mm, do oskrzelików - 3-6 mm, a do oskrzeli - 7-15 mm.

2. Zalety i wady nebulizacji

Nebulizacja, jak każda metoda lecznicza, posiada swoje zalety oraz wady. W przypadku nebulizacji zdecydowanie wartość zalet przewyższa jej wady. Do zalet zalicza się przede wszystkim:

  • Łatwe wykonanie.
  • Nie jest wymagana koordynacja wdechowo-wydechowa (możliwość podawania u dzieci, ludzi starszych oraz u chorych niewspółpracujących).
  • Można dobrać indywidualną dla każdego chorego dawkę i rodzaj leku (beta2-mimetyki, antybiotyki, leki proteolityczne lub mukolityki), a nawet podawać jednocześnie kilka leków.
  • Możliwa jest równoczesna farmako- i tlenoterapia.

Należy dodać również to, że podanie leku w formie aerozolu pozwala znacznie zmniejszyć dawkę skuteczną leku, co w połączeniu z „miejscowym” jego działaniem, znacznie obniża ilość i natężenie działań niepożądanych. Do wad nebulizacji zalicza się, na szczęście ostatnio w coraz mniejszym stopniu, ograniczoną dostępność i koszt nebulizatorów.

3. Wskazania i przeciwwskazania do stosowania nebulizatorów

Nebulizacja wykorzystywana jest przede wszystkim w terapii chorób układu oddechowego tj. astmie, przewlekłej obturacyjnej chorobie płuc i innych. Do szczegółowych wskazań zalicza się:

  • Leczenie przewlekłe ciężkiej postaci astmy oskrzelowej i (lub) ciężkiego zaostrzenia choroby w warunkach domowych, szpitalnych oraz podczas transportu.
  • Leczenie przewlekłe oraz w zaostrzeniach mukowiscydozy, leczenie przewlekłego zapalenia oskrzeli, rozstrzeni oskrzeli, przewlekłej obturacyjnej choroby płuc.
  • Leczenie przewlekłych zakażeń dróg oddechowych.
  • Wspomagająco w ostrych chorobach dolnych dróg oddechowych.
  • Profilaktyka pneumocystozy u chorych z grup ryzyka.

Nebulizacja, jak każdy rodzaj terapii, charakteryzuje się pewnymi przeciwwskazaniami. Z tego powodu nie powinna być stosowana bez ich znajomości, a najlepiej powinna być skonsultowana z lekarzem. Wśród przeciwwskazań stosowania każdego typu nebulizacji podaje się:

Dodatkowo nebulizacja ultradźwiękowa przeciwwskazana jest w pierwszym roku życia (noworodki, niemowlęta). Nie można też stosować takich leków jak dornaza alfa, antybiotyki, glikokortykosteroidy.

4. Leki w nebulizacji

Leki zalecane do stosowania w nebulizacji za pomocą inhalatorów pneumatycznych:

  • Antybiotyki, takie jak aminoglikozydy (tobramycyna, gentamycyna, amikacyna), karbenicylina, kolistyna, ceftazydym, wankomycyna, amfoterycyna B.
  • Pentamidyna.
  • Glikokortykosteroidy (budezonid, beklometazo).
  • Leki rozszerzające oskrzela (bronchodylatacyjne), takie jak bromek ipratropium, beta2-mimetyki (salbutamol, terbutalina), preparaty złożone (bromek ipratropium + fenoterol).
  • Mukolityki, na przykład N-acetylocysteina, mesna, ambroksol.
  • Leki hamujące transport przezbłonowy jonów sodu (amiloryd).
  • Kromoglikan disodowy.
  • Dornaza α.

Leki zalecane do nebulizacji za pomocą inhalatorów ultradźwiękowych to:

  • Leki mukolityczne.
  • Chlorek sodu (NaCl).

5. Stosowanie nebulizacji

W zależności od typu nebulizacji (pneumatyczna, ultradźwiękowa), typu i rodzaju urządzenia istnieją małe różnice w metodyce stosowania urządzeń i wykonywania inhalacji. Urządzenia mechaniczne (pneumatyczne) składają się ze sprężarki pneumatycznej zasilanej z sieci lub baterii, która łączy się przewodem z zasadniczym nebulizatorem, będącym jednocześnie miejscem rozpraszania leku do postaci aerozolu jak i pojemnikiem na lek. Dodatkowo dzieli się je na nebulizatory o ciągłej i przerywanej produkcji aerozolu, niekiedy zaleca się stosowanie dodatkowych przystawek ocieplających schłodzony przez rozprężający się gaz aerozol leczniczy.

Urządzenie ultradźwiękowe nie posiada oddzielnego nebulizatora, gdyż „mgła” z lekiem wytwarzana jest bezpośrednio w urządzeniu. Zasady wykonywania nebulizacji za pomocą inhalatorów pneumatycznych:

  • Wlej odmierzoną objętość (dawkę) leku do nebulizatora i uzupełnij do objętości 3-4 ml 0,9% roztworem NaCl. Uwaga: W przypadku leków konfekcjonowanych odmierzoną ilość roztworu gotowego do nebulizacji należy wlać do pojemnika nebulizatora bez rozcieńczania.
  • Połącz nebulizator z ustnikiem lub maską twarzową. Uwaga: W przypadku nebulizacji przez ustnik bez użycia maski pacjent powinien go przytrzymać zębami i szczelnie objąć ustami. W przypadku nebulizacji przez maskę powinna ona szczelnie przylegać do twarzy. Nieszczelność zmniejsza efektywną dawkę leku deponowanego w oskrzelach nawet o 50-80%!
  • Połącz łącznikiem (przewód PCV) nebulizator z kompresorem.
  • Włącz sprężarkę po podłączeniu do źródła zasilania.
  • W trakcie pracy sprężarki kontroluj wlot i wylot powietrza chłodzącego urządzenie (nie powinny być przesłonięte).
  • W przypadku nebulizacji sprężonym powietrzem lub tlenem dostarczanym centralnie ustaw zalecany przez producenta nebulizatora przepływ gazu.
  • Przyjmij odpowiednią pozycję (siedzącą lub leżącą) podczas inhalacji. Uwaga: Pozycja zależy od typu stosowanego nebulizatora.
  • W trakcie inhalacji należy pogłębić wdech i wykonywać go przez usta (ale tak, aby unikać hiperwentylacji), a na szczycie wdechu na krótko zatrzymał oddech (manewr ten zwiększa depozycję nebulizowanego leku w okrzelikach). Uwaga: Dzieci powinny wykonywać inhalacje pod nadzorem osób dorosłych.
  • Przerwij inhalację, gdy w nebulizatorze nie powstaje już aerozol, oraz natychmiast w razie wystąpienia niepożądanych objawów, takich jak duszności, sinica lub znaczny niepokój dziecka.
  • Po nebulizacji mukolityku zastosuj zabiegi fizjoteraputyczne.

6. Zasady postępowania po zakończeniu nebulizacji

  • Rozłącz układ nebulizator-sprężarka.
  • Rozkręć nebulizator i wyjmij dyszę.
  • Wszystkie plastikowe części umyj dokładnie w ciepłej wodzie z dodatkiem detergentu (płyn do mycia naczyń) i wypłucz pod bieżącą wodą.
  • Dobrze wysusz i złóż urządzenie.

Uwaga: Jeśli istnieje konieczność dokładniejszego oczyszczenia, niektóre nebulizatory można gotować (należy to wcześniej sprawdzić w dołączonej przez producenta instrukcji użytkowania). Ze względu na parametry techniczne oraz względy higieniczne po 6-12 miesiącach użytkowania należy kupić nowy nebulizator (czas używania zależy od zaleceń producenta). Filtr powietrza w kompresorze należy wymieniać zgodnie z instrukcją producenta i każdorazowo, gdy urządzenie pracuje niewłaściwie lub zmniejsza się jego wydajność.

Nebulizację powinno się stosować wtedy, gdy pozwala na to stan kliniczny chorego, wymaga on tej metody terapii i tak zalecił lekarz.

Następny artykuł: Przebieg leczenia astmy

Polecane dla Ciebie

Pomocni lekarze

Szukaj innego lekarza

Komentarze

Wysyłając opinię akceptujesz regulamin zamieszczania opinii w serwisie. Grupa Wirtualna Polska S.A. z siedzibą w Warszawie jest administratorem twoich danych osobowych dla celów związanych z korzystaniem z serwisu. Zgodnie z art. 24 ust. 1 pkt 3 i 4 ustawy o ochronie danych osobowych, podanie danych jest dobrowolne, Użytkownikowi przysługuje prawo dostępu do treści swoich danych i ich poprawiania.
    Podoba Ci się ten artykuł? Chcesz więcej? Polub
    i bądź na bieżąco!