Co dzieje się z sercem, gdy spada temperatura?
Ostatnie tygodnie przyniosły wyjątkowo niskie temperatury. Mróz daje się we znaki nie tylko w codziennym funkcjonowaniu, ale również istotnie wpływa na nasz organizm. Zimno stanowi dla ciała silny bodziec, który w krótkim czasie wpływa na pracę układu krążenia i zwiększa obciążenie serca. Badania dowodzą, że wraz ze spadkiem temperatury częściej dochodzi do wzrostu ciśnienia krwi, przyspieszenia pracy serca, zwiększa się ryzyko zdarzeń sercowo-naczyniowych, takich jak zawał serca czy udar.
Dlaczego w naszym organizmie zachodzą takie reakcje? Otóż w niskiej temperaturze naczynia krwionośne kurczą się, aby ograniczyć utratę ciepła. Mimo, że jest to naturalna reakcja obronna organizmu, przyczynia się ona do wzrostu oporu w naczyniach, a tym samym zmusza serce do wykonywania cięższej pracy.
Co więcej, zimno pobudza wydzielanie hormonów stresu, m.in. adrenaliny, co prowadzi do podwyższenia tętna i ciśnienia tętniczego. U niektórych osób może dojść również do zagęszczenia krwi i większej aktywności płytek krwi, co sprzyja powstawaniu zakrzepów i może pogarszać ukrwienie mięśnia sercowego.
Co mówią dane?
Badania z ostatnich lat pokazują, że problemy z sercem i ciśnieniem wyraźnie nasilają się zimą. W chłodnych miesiącach średnie wartości ciśnienia krwi w populacji są wyższe, a lekarze częściej notują hospitalizacje i zgony z powodu chorób układu krążenia - także w Polsce.
Szczególnie niebezpieczne okazują się tzw. cold spells, czyli epizody gwałtownego ochłodzenia. Analizy pokazują, że w ciągu kilku dni po nagłym spadku temperatury wyraźnie rośnie liczba zawałów serca, udarów oraz hospitalizacji z powodu chorób sercowo-naczyniowych.
Polskie dane i obserwacje kliniczne potwierdzają ten trend: zimą częściej dochodzi do zaostrzeń nadciśnienia, choroby wieńcowej i niewydolności serca. Lekarze podkreślają, że organizm nie zawsze nadąża z adaptacją do nagłych zmian pogody, co sprzyja skokom ciśnienia i pogorszeniu kontroli chorób przewlekłych, szczególnie u osób starszych. Zdaniem naukowców, ekspozycja na niskie temperatury jest istotnym czynnikiem ryzyka dla zdrowia serca w skali całej populacji, a nie jedynie problemem pojedynczych grup.
Kto jest w grupie największego ryzyka?
Do grona osób szczególnie wrażliwych należą ci z istniejącą już:
- chorobą wieńcową,
- nadciśnieniem,
- cukrzycą,
- przewlekłą chorobą nerek,
- oraz osoby starsze.
Również osoby z niską aktywnością fizyczną lub otyłe mogą gorzej adaptować się do mrozu. Dodatkowo gwałtowny, intensywny wysiłek w niskiej temperaturze, taki jak np. odgarnianie ciężkiego, mokrego śniegu, potrafi nagle zwiększyć obciążenie serca. Nie bez powodów lekarze apelują do pacjentów kardiologicznych, by z rozsądkiem podchodzili do wykonywania forsownej pracy fizycznej na mrozie.
Co to oznacza dla pacjenta i lekarza?
Dla osób z nadciśnieniem i chorobami serca ważne są proste, praktyczne działania:
- regularne pomiary ciśnienia w domu (przede wszystkim zimą),
- utrzymanie właściwej temperatury mieszkania,
- konsekwentne przyjmowanie leków,
- konsultacja z lekarzem w przypadku dużych wahań wartości.
U pacjentów przewlekłych może być konieczna okresowa korekta leczenia hipotensyjnego - w zależności od pory roku i kontroli ciśnienia. Lekarze powinni przypominać o unikaniu intensywnego wysiłku na mrozie bez rozgrzewki, o prawidłowym ubiorze (warstwowo, osłona szyi i głowy) oraz o rozważeniu badań przesiewowych u osób z ryzykiem.
Ochrona serca w mroźne dni
Na temperaturę powietrza nie mamy wpływu, ale warto mieć świadomość, jak wiele zależy od codziennych wyborów. Zimą szczególnie ważne jest, aby nie wychładzać organizmu - kluczowy jest odpowiedni ubiór, osłona głowy i szyi oraz unikanie długiego przebywania na mrozie. Dbanie o te elementy pomaga ograniczyć reakcję stresową układu krążenia.
Eksperci zwracają też uwagę na znaczenie regularnego ruchu, ale w bezpiecznej formie - spokojne spacery czy ćwiczenia w domu lepiej przygotowują serce do wysiłku niż nagłe, intensywne aktywności na zimnie. Warto również zadbać o dietę wspierającą układ sercowo-naczyniowy, odpowiednie nawodnienie oraz sen, który zimą często bywa krótszy i płytszy. Te pozornie drobne elementy mogą realnie zmniejszać obciążenie serca w okresach niskich temperatur.
Źródła:
- https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3883610/
- Polskie Towarzystwo Kardiologiczne
- https://www.frontiersin.org/journals/physiology/articles/10.3389/fphys.2025.1740919
- https://www.heart.org/en/health-topics/consumer-healthcare/what-is-cardiovascular-disease/cold-weather-and-cardiovascular-disease
Treści w naszych serwisach służą celom informacyjno-edukacyjnym i nie zastępują konsultacji lekarskiej. Przed podjęciem decyzji zdrowotnych skonsultuj się ze specjalistą.
