Najgroźniejsze pasożyty w ludzkim ciele

Zakażenie tęgoryjcem dwunastnicy, który należy do grupy nicieni, dotyczy kilkunastu procent ludzi na całym świecie. Choroba, którą wywołuje ten pasożyt, to ancylostomaza (nazywana jest także ancylostomiozą lub ancylostamatozą). Najbardziej narażone są na nią osoby, które w pracy mają do czynienia z wodą lub wilgotną ziemią. Kiedyś atakowała głównie górników, stąd też choroba nazywana była „anemią górników”. Ponieważ jaja pasożyta wymagają wysokiej temperatury, choroba rozwija się głównie w strefie międzyzwrotnikowej. Do zakażenia dochodzi zwykle poprzez połknięcie jaj, które mogą znajdować się w niedomytych owocach i warzywach lub zanieczyszczonej wodzie. Larwy mogą także dostać się poprzez skórę osób chodzących boso. Choroba objawia się anemią, kaszlem, bólem w piersiach, zapaleniem płuc, swędzącą wysypką na skórze, często towarzyszą jej zawroty głowy, biegunki i duszności.

Leczenie opiera się na podawaniu odpowiednich leków przeciwpasożytniczych (zapisywane wyłącznie na receptę) oraz stosowaniu leczenia objawowego.

Picie nieprzegotowanej wody, spożycie nieumytych owoców i warzyw, na których znajdują się larwy pasożyta czy też zjedzenie surowego bądź niedogotowanego mięsa (wątróbki, ryb), może skutkować zakażeniem przywrą, należącą do gromady Trematoda. Wywołuje ona chorobę nazywaną schistosomatozą bądź bilharcjozą. W Polsce stwierdzono ponad 320 gatunków tego pasożyta, który atakuje wątrobę, trzustkę, płuca i jelita. Szczególnie niebezpieczną odmianą pasożyta jest przywra krwi, żyjąca w naczyniach krwionośnych i odżywiająca się krwią. Początkowo obecność pasożyta w organizmie daje niepozorne objawy: ogólne osłabienie, ból głowy, słaby apetyt, miejscowo może wystąpić pokrzywka. Po 3-4 miesiącach pasożyt zaczyna wydalać jaja, a przemieszczając się, powoduje mechaniczne uszkodzenie tkanek. Pojawiają się: wysoka temperatura, dreszcze, zmiana twardówki oczu, rozstroje żołądka oraz bóle brzucha w postaci kolek.

Schistosomatoza i bilharcjoza leczone są przede wszystkim farmakologicznie. Chorym podaje się leki przeciwpasożytnicze, a czas ich zażywania zależny jest od typu pasożyta wywołującego schorzenie. Terapia nie trwa jednak dłużej niż 14 dni. Aby uzyskać pewność, czy dany pacjent jest zupełnie zdrowy, zaleca się powtórzenie wszystkich badań po upływie miesiąca od zakończenia leczenia.

Leishmania to pasożytnicze pierwotniaki, które wywołują chorobę nazywaną leiszmaniozą. Można się nią zarazić poprzez ukąszenie samic muchówek. Jak szacuje Światowa Organizacja Zdrowia, rocznie występuje ok. 1,3 mln nowych zachorowań na tę chorobę, a 20-30 tys. osób umiera z tego powodu. Choroba występuje w trzech postaciach, z czego najgroźniejsza jest leiszmanioza trzewna, która objawia się wysoką gorączką, nudnościami, anemią, gwałtownym chudnięciem oraz powiększoną śledzioną. Charakterystyczny dla tej choroby jest szary odcień skóry, stąd też bywa ona nazywana czarną febrą. Leiszmaniozie skórnej towarzyszą z kolei owrzodzenia, głównie na twarzy i kończynach. Rany długo się goją, a tkanki obumierają, pozostawiając trwałe blizny. Natomiast leiszmanioza skórno-śluzówkowa może prowadzić do zniekształceń twarzy oraz uszkodzeń w obrębie tkanek miękkich. W niektórych przypadkach leiszmanioza przypomina w objawach białaczkę. Choroba występuje najczęściej w krajach Bliskiego Wschodu i w Ameryce Łacińskiej.

Duża różnorodność gatunkowa pierwotniaków z rodzaju Leishmania powoduje, że stosuje się różne sposoby leczenia. Większość przypadków leiszmaniozy skóry nie wymaga leczenia ogólnoustrojowego. Jest ono niezbędne w przypadku zajęcia węzłów chłonnych oraz występowania zmian mnogich. Leiszmanioza błon śluzowych oraz trzewna powinny być leczone pozajelitowo. Od ponad 50 lat najskuteczniejszym preparatem jest substancaj o nazwie Pentostam. Leczenie jest długotrwałe (20-40 dni) i może wymagać zastosowania kilku cykli.

Świerzbowiec to pasożyt należący do roztoczy. Wywołuje on chorobę nazywaną świerzbem. Dawniej uważano, że dotyka on ludzi niedbających o higienę osobistą, chorych czy z marginesu społecznego. Niestety, okazuje się, że wystarczy krótki kontakt z nosicielem – uściśnięcie dłoni lub dotknięcie rzeczy należących do chorego – aby pasożyt przeniósł się na nas. Swędzenie całego ciała najbardziej dokuczliwe jest w nocy. Po około miesiącu od zagnieżdżenia się pasożyta w ciele, objawy są trudne do zniesienia, a sen staje się wręcz niemożliwy. Towarzyszą temu najczęściej wypryski, pokrzywka lub atopowe zapalenie skóry.

Leczenie jest bardzo żmudne, ponieważ zwykle zakażony jest cały dom chorego i wszystkie osoby, które miały z nim styczność. Objawy choroby ujawniają się po 3-4 tygodniach od zarażenia, a pacjent przez cały czas roznosi chorobę. Dlatego leczeniu powinny zostać poddane także osoby, z którymi chory miał w tym okresie styczność. U dorosłych oraz dzieci powyżej drugiego roku życia stosuje się miejscowe środki przeciwświerzbowcowe (permetrynę, benzoesan benzylu, preparaty siarki), które należy nakładać równomiernie na całe ciało z wyjątkiem głowy.

Ważnym uzupełnieniem terapii jest podjęcie działań zmniejszających ryzyko ponownej infekcji. W tym celu po zakończeniu terapii należy zmienić pościel i bieliznę oraz ubrania i wyprać je w wysokiej temperaturze (powyżej 50 st. C) lub przechowywać w plastikowych workach przez 72 godziny, czyli dłużej niż świerzbowiec jest w stanie przeżyć poza ludzką skórą.