Niedobór żelaza u kobiet. 8 objawów, które mogą wystąpić, zanim rozwinie się anemia

W organizmie człowieka znajduje się stosunkowo niewielka ilość żelaza. Szacuje się, że odpowiada ona połowie do jednej łyżeczki tego pierwiastka. Mimo niewielkiej ilości, pełni on niezwykle ważną funkcję w wielu procesach zachodzących w organizmie. Około 65 proc. całkowitej puli żelaza wykorzystywane jest do produkcji hemoglobiny oraz różnych enzymów biorących udział w przemianach metabolicznych. Pozostałe 35 proc. stanowi zapas magazynowany w organizmie, który może być wykorzystywany w sytuacji zwiększonego zapotrzebowania.

Żelazo jest niezbędne przede wszystkim do wytwarzania hemoglobiny - białka obecnego w czerwonych krwinkach, które odpowiada za transport tlenu z płuc do komórek całego ciała. Pierwiastek ten wspiera również prawidłowe działanie układu odpornościowego oraz układu nerwowego. Dzięki temu organizm może sprawnie funkcjonować i produkować energię niezbędną do codziennych aktywności.

Niedobór żelaza jest jednym z najczęstszych niedoborów składników odżywczych na świecie, a zarazem główną przyczyną anemii. Problem szczególnie często dotyka dzieci, nastoletnie dziewczęta, a także kobiety w wieku rozrodczym, w ciąży i po menopauzie. 

Według danych Światowej Organizacji Zdrowia (WHO), anemia stanowi poważny problem zdrowia publicznego i dotyczy około 30 proc. kobiet w wieku 15-49 lat na świecie, a najczęstszą jej przyczyną jest właśnie zbyt niski poziom żelaza w organizmie.

Mimo tego, że większość osób kojarzy brak odpowiedniej ilości żelaza przede wszystkim z anemią, objawy tych niedoborów mogą pojawić się znacznie wcześniej. W pierwszej fazie organizm stopniowo zużywa zapasy żelaza zgromadzone m.in. w wątrobie i szpiku kostnym. Dopiero później spada poziom hemoglobiny w badaniach krwi.

Tymczasem analizy badawcze pokazują, że niedobór żelaza może powodować różne objawy nawet wtedy, gdy anemia jeszcze się nie rozwinęła. W takiej sytuacji często obserwuje się niski poziom ferrytyny, czyli białka magazynującego żelazo w organizmie. 

Jakie objawy mogą pojawić się już na wczesnym etapie niedoboru żelaza? Oto najczęstsze z nich.

1. Przewlekłe zmęczenie i brak energii

Jednym z najczęstszych objawów niedoboru żelaza jest brak energii i ciągłe zmęczenie. Żelazo jest potrzebne do produkcji hemoglobiny - białka w czerwonych krwinkach, które transportuje tlen do komórek. Gdy jego poziom spada, organizm jest gorzej dotleniony, co może powodować osłabienie i szybsze męczenie się.

Badania opublikowane w British Journal of Nutrition pokazują, że niedobór żelaza nawet bez anemii może powodować zmęczenie, a suplementacja żelaza u osób z niskim poziomem ferrytyny może poprawić poziom energii.

2. Problemy z koncentracją i "mgła mózgowa"

Żelazo pełni również ważną rolę w funkcjonowaniu mózgu. Uczestniczy m.in. w produkcji neuroprzekaźników oraz procesach metabolicznych komórek nerwowych. Co zatem oznacza niski poziom żelaza? Otóż może prowadzić do kłopotów z koncentracją, pogorszeniem pamięci oraz spadku wydajności umysłowej. Wiele osób opisuje to jako tzw. "mgłę mózgową", czyli uczucie spowolnienia myślenia i trudności w skupieniu uwagi.

3. Bóle i zawroty głowy

Gorsze dotlenienie organizmu może powodować również bóle i zawroty głowy. To właśnie te objawy stosunkowo często występują przy niedoborze żelaza, a nasilają się przy gwałtownej zmianie pozycji ciała, np. podczas wstawania. Eksperci podkreślają jednak, że te oznaki łatwo przypisać też stresowi lub przemęczeniu.

4. Wypadanie włosów

Jednym z częstych symptomów świadczących o niedoborze żelaza u kobiet jest też pogorszenie kondycji włosów. Włosy stają się cieńsze, bardziej łamliwe i zaczynają wypadać.

Badanie opublikowane w PubMed wykazało, że utrata włosów częściej występowała u kobiet miesiączkujących z niskim poziomem ferrytyny (≤20 µg/l), nawet jeśli poziom hemoglobiny pozostawał prawidłowy.

5. Łamliwe paznokcie

Pogorszenie kondycji włosów to nie jedyna zmiana w wyglądzie, która może świadczyć o niedoborze żelaza. Niedostateczny poziom tego pierwiastka może wpływać także na wygląd paznokci: stają się one cieńsze, bardziej kruche i łatwo się rozdwajają.

W bardziej zaawansowanych przypadkach mogą przyjmować charakterystyczny "łyżeczkowaty" kształt, określany jako koilonychia. Deformacja płytki paznokciowej polega na tym, że staje się ona wklęsła, cienka i oczywiście podatna na łamanie.

6. Duszność i kołatanie serca

Żelazo pełni kluczową funkcję dla transportu tlenu do mięśni. Przy zbyt niskim poziomie, nawet niewielki wysiłek może wywołać szybsze zmęczenie, duszność lub uczucie kołatania serca. Prace badawcze pokazują, że niedobór żelaza może obniżać wydolność fizyczną i tolerancję wysiłku nawet wtedy, gdy anemia jeszcze się nie rozwinęła.

7. Zespół niespokojnych nóg

Zespół niespokojnych nóg (RLS) jest zaburzeniem charakteryzującym się nieprzyjemnym uczuciem w nogach i silną potrzebą ich poruszania, szczególnie wieczorem lub w nocy. Badania wskazują, że niski poziom ferrytyny wiąże się z nasileniem tego typu objawu, a niedobór żelaza może zwiększać ryzyko jego wystąpienia.

8. Częstsze infekcje

Żelazo odgrywa ważną rolę w prawidłowym funkcjonowaniu układu odpornościowego, dlatego jego niedobór może sprawiać, że organizm staje się bardziej podatny na infekcje, przeziębienia i różne choroby. Osoby z niedoborem żelaza mogą częściej chorować lub potrzebować więcej czasu na powrót do zdrowia.

Źródła:

1. "Encyklopedia witamin i składników mineralnych" Elizabeth Somer
2. "Abecadło witam i pierwiastków" Stanisław K. Więckowski
3. WHO, https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/anaemia
4. National Library of Medicine, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8002799/
5. Cambridge Ubiversuty, https://www.cambridge.org/core/ https://gremjournal.com/
6. National Library of Medicine, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/34811510/
7. National Library of Medicine, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC12084866/
8. National Library of Medicine, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8671013/