Rzadkie miesiączki - przyczyny, diagnostyka, leczenie, dieta

Bardzo rzadkie miesiączki to oligomenorrhoea, mianem tym określa się menstruację powtarzającą się rzadziej niż co 35 dni. Przyczyny rzadkich miesiączek mogą być bardzo zróżnicowane, u niektórych kobiet jest to skutek zaburzeń hormonalnych czy odżywiania, nadmiernego odchudzania lub zespołu policystycznych jajników.

Wpływ na cykl menstruacyjny ma także hiperprolaktynemia, nadczynność i niedoczynność tarczycy. Nieregularne, rzadkie miesiączki są wskazaniem do rozpoczęcia diagnostyki medycznej i leczenia.

Oligomenorrhoea, czyli miesiączka występująca rzadziej niż co 35 dni, najczęściej ma związek z wahaniami hormonalnymi wywołanymi dojrzewaniem. Nie oznacza więc zwykle nic groźnego u dziewczynek, które dopiero zaczynają miesiączkować. Opóźniony okres zdarza się też u niektórych kobiet w okresie perimenopauzy (3-4 lata przed menopauzą) – to także nie jest powód do niepokoju.

Rzadkie miesiączki powtarzające się kilkukrotnie w ciągu roku bez związku z dojrzewaniem i menopauzą są wskazaniem do rozpoczęcia diagnostyki medycznej pod okiem ginekologa.

Najczęstsze przyczyny zbyt rzadkich miesiączek to:

• zespół policystycznych jajników (PCOS),
• choroby tarczycy,
• zaburzenia przysadki,
• nadczynność tarczycy,
• nowotwór przysadki mózgowej wydzielający prolaktynę.

Rzadkie miesiączki, skąpe krwawienia lub brak miesiączki pojawiają się także u kobiet, u których po wyłyżeczkowaniu jamy macicy pojawiły się zrosty. Przypominają one blizny, które po uszkodzeniu śluzówki powodują nieprawidłowości w funkcjonowaniu macicy.

Miesiączka może ustać podczas stosowania:

• chemioterapii,
• radioterapii,
• sterydów anabolicznych.

Niestety, zdarza się, że kobiety same sobie „fundują” zaburzenia miesiączkowania, a nawet zupełny zanik miesiączki. Oligomenorrhoea może się pojawić u osób, które intensywnie ćwiczą, chudną lub stosują bardzo restrykcyjne diety odchudzające.

Wiąże się to z niedoborem składników odżywczych i brakiem równowagi hormonalnej. Miesiączka zanika także u niektórych kobiet cierpiących na anemię, anoreksję lub bulimię. Regularne miesiączkowanie zależy też w dużej mierze od stanu psychicznego kobiety. Jeśli doznaje ona ciągłych stresów, napięcie emocjonalne również może przyczyniać się do rozregulowania cyklu menstruacyjnego.

Często nieregularne i rzadkie miesiączki są wywołane zespołem policystycznych jajników, dlatego jeśli pojawią się zaburzenia miesiączkowania, wykonuje się badania krwi i USG, w celu potwierdzenia przyczyny problemu.

Skąpe i rzadkie miesiączki są charakterystyczne dla młodych dziewczyn, które doświadczyły pierwszego okresu w ciągu ostatnich dwóch lat. Zaburzenia utrzymujące się przez dłuższy czas, zwłaszcza u kobiet powyżej 18. roku życia są wskazaniem do diagnostyki medycznej. Podstawą jest wywiad medyczny na temat trybu życia, samopoczucia w trakcie cyklu i ewentualnych przyczyn problemu.

Następnym krokiem jest ocena rozwoju cech płciowych, sprawdzenie stopnia owłosienia ciała oraz obliczenie BMI.

Pacjentka powinna zostać skierowana na badania krwi w celu oznaczenia poziomu prolaktyny, TSH, FSH i testosteronu. Dużą wartość diagnostyczną ma również badanie USG, które jest w stanie wykryć ewentualną wadę w obrębie narządów rodnych.

Leczenie zbyt rzadkich miesiączek jest zależne od przyczyny problemu. W przypadku niedoboru hormonów płciowych wskazane jest ich uzupełnienie, natomiast po zdiagnozowaniu cukrzycy, nadczynności lub niedoczynności tarczycy leczenie tych schorzeń.

U pacjentek z zespołem policystycznych jajników wprowadza się farmakoterapię w połączeniu z regularną aktywnością fizyczną i zdrową dietą. W większości przypadków po uregulowaniu wyników długość cyklu menstruacyjnego staje się prawidłowa.

Regularnym miesiączkom nie sprzyja bardzo niska masa ciała i niewielka ilość tkanki tłuszczowej. W przypadku zbyt niskiego wskaźnika BMI zaleca się zwiększenie kaloryczności diety i udziału węglowodanów w jadłospisie.

Dieta korzystna dla cyklu menstruacyjnego powinna obfitować w zdrowe tłuszcze, nabiał, żelazo, kwas foliowy, witaminę C, D i E mangan, magnez, cynk, miedź i selen.

Korzystne jest spożywanie pełnoziarnistych produktów zbożowych, świeżych warzyw i owoców, mięsa, strączków, orzechów i pestek. Pozytywny wpływ na cykl ma również wprowadzenie diety z niskim indeksem glikemicznym, regularne spożywanie posiłków oraz częściowa zamiana białka zwierzęcego na roślinne.

Rzadkie miesiączki i inne zaburzenia w zakresie cyklu menstruacyjnego mogą sugerować problemy z owulacją, niezbędną do zajścia w ciążę.

U większości kobiet nieregularne miesiączki znacznie utrudniają wyznaczenie dni płodnych i niepłodnych, co zmniejsza skuteczność naturalnych starań. Dodatkowo u części pacjentek diagnozowane są cykle bezowulacyjne, które uniemożliwiają powiększenie rodziny.

W przypadku rzadkich miesiączkach zaleca się wykonywanie testów owulacyjnych oraz monitoringu owulacji, polegającym na kilkukrotnym wykonywaniu badania USG w ciągu miesiąca.

Rzadkie miesiączki nie gwarantują tego, że kobieta nie jest w stanie zajść w ciążę, w związku z tym osoby nieplanujące powiększenia rodziny powinny stosować antykoncepcję.

Dobór odpowiedniej metody powinien być poprzedzony wizytą u lekarza ginekologa, szczególnie gdy pacjentka rozważa antykoncepcję hormonalną.

Źródła

1. Przyczyny zaburzeń miesiączkowania u nastolatek
2. Dębski R. Ginekologia kliniczna Tom 1-3, Urban & Partner, Wrocław 2009, ISBN 978-83-7609-013-9
3. Bręborowicz G. Ginekologia i położnictwo, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2005, ISBN 83-200-3082-X
4. Bręborowicz G. (red.), Ginekologia, Urban & Partner, Wrocław 2006, ISBN 83-89581-39-6