Trwa ładowanie...

Saponiny – właściwości, działanie, zastosowanie w przemyśle

Saponiny to roślinne związki chemiczne zaliczane do grupy glikozydów. Ponieważ posiadają cenne walory i dość szerokie działanie lecznicze, wykorzystuje się je w przemyśle spożywczym, medycynie i kosmetyce. Saponiny to szeroko rozpowszechnione związki pochodzenia roślinnego o potencjalnie szerokim zastosowaniu. Jakie mają właściwości? Dlaczego mogą być niebezpieczne? Co warto nich wiedzieć?

Zobacz film: "Rośliny oczyszczające powietrze. Poleca je NASA"

spis treści

1. Co to są saponiny?

Saponiny to grupa związków chemicznych należących do glikozydów, wytwarzanych przez wiele roślin oraz przez niektóre organizmy morskie. Nazwa wywodzi się od łacińskiego słowa „sapo”, oznaczającego mydło, co związane jest z właściwościami do tworzenia piany w kontakcie tych substancji z wodą.

Masa cząsteczkowa saponin wynosi 600-1500 u, a w ich skład wchodzą dwie części: aglikon - sapogenina (sapogenol) i glikon – sacharyd (cukier). Zasadniczy podział saponin na:

  • triterpenowe (spotykane głównie w roślinach dwuliściennych, triterpenowy charakter aglikonu),
  • steroidowe (spotykane przeważnie w roślinach jednoliściennych, steroidowy charakter aglikonu), oparty jest na budowie aglikonu.

Najwięcej saponin znajduje się w korzeniach, łodygach (zwłaszcza w skórkach) oraz w owocach roślin. Można je znaleźć w takich roślinach jak: nagietek lekarski, kasztanowiec zwyczajny, mydlnica lekarska, naparstnica, bluszcz pospolity, winorośl, oliwki, żeń-szeń, soja, aloes, komosa ryżowa, gwiazdnica pospolita, ostrokrzew paragwajski (Yerba Mate), zapian (mydleniec) czy lukrecja gładka.

2. Właściwości i działanie saponin

Saponiny mają szerokie i różnorodne właściwości, wykazują również walory lecznicze. Mają niezwykłą specyfikację oraz szerokie zastosowanie. Działają:

  • przeciwzapalnie,
  • przeciwbakteryjne, pierwotniakobójczo, przeciwgrzybiczo i przeciwwirusowo,
  • moczopędnie,
  • wykrztuśnie,
  • wzmagają wydzielanie śluzu,
  • wzmagają procesy wchłaniania składników pokarmowych z jelit do krwi,
  • pobudzają wydzielanie soku żołądkowego, żółci i soku jelitowego,
  • wpływają na poziom cholesterolu, przyspieszają metabolizm tłuszczów.

Choć saponiny są powszechnie stosowane, a i wykorzystywane w medycynie czy kosmetyce, mogą być niebezpieczne. Należy pamiętać, że niektóre związki są silnie trujące. Ich duże dawki podane doustnie mają działanie wymiotne, a spożywane w dużych ilościach są toksyczne. Mogą doprowadzić do porażenia mózgu i rdzenia, uszkodzenia mięśnia sercowego i układu oddechowego.

Saponiny mogą także prowadzić do tak zwanej hemolizy czerwonych krwinek, która może doprowadzić do anemii oraz poważnie uszkodzić szpik kostny. Dzieje się tak, ponieważ wadliwe krwinki przepuszczają hemoglobinę do osocza krwi.

Stosując saponiny należy zachować ostrożność, a w razie pojawienia się niepokojących objawów natychmiast zgłosić się do lekarza.

3. Saponiny w kosmetyce, medycynie i żywności

Saponiny mają szerokie i różnorodne właściwości, stąd znalazły zastosowanie w przemyśle spożywczym, kosmetycznym i farmaceutycznym.

Ze względu na swoje silne właściwości pieniące, niegdyś saponiny były używane jako naturalne detergenty pochodzenia roślinnego. Najczęściej wykorzystywana była mydlnica lekarska. Dziś bogate w nie rośliny wykorzystuje do produkcji mydeł i środków do prania. Saponiny znajdują się w także w składzie żeli pod prysznic i do kąpieli, żeli do mycia twarzy i preparatów do demakijażu, toników, kremów do twarzy i balsamów do ciała. Kosmetyki z dużą zawartością saponin są zalecane do pielęgnacji i leczenia skóry dotkniętej łuszczycą, trądzikiem czy atopowym zapaleniem skóry.

Rekomendowane przez naszych ekspertów

Saponiny roślinne, z uwagi na swe właściwości farmakologiczne i szerokie działanie lecznicze, znalazły zastosowanie w przemyśle farmaceutycznym oraz medycynie. Stanowią naturalne źródło substratów do syntezy leków steroidowych oraz hormonów (progesteronu oraz pochodnych kortyzonu).

Ponadto wchodzą w skład leków przeciwzapalnych, przeciwbakteryjnych, pierwotniakobójczych, przeciwgrzybiczych i przeciwwirusowych. Ze względu na działanie wykrztuśne są składnikiem wielu preparatów pobudzających odruch kaszlu i odkrztuszanie wydzieliny. Warto pamiętać, że rośliny zawierające saponiny od dawna były stosowane w ziołolecznictwie i medycynie ludowej jako surowce przeciwgrzybiczne, przeciwzapalne, przeciwwirusowe, cytotoksyczne i wykrztuśne.

Saponiny można znaleźć także w żywności. Są na przykład składnikiem pasz dla zwierząt, stąd mogą przenikać do mleka czy mięsa. Można je znaleźć również w ziołach, szparagach, burakach, szpinaku, kawie, herbacie i innych napojach, w chałwie i różnych słodyczach.

Polecane dla Ciebie

Pomocni lekarze

Szukaj innego lekarza

Komentarze

Wysyłając opinię akceptujesz regulamin zamieszczania opinii w serwisie. Grupa Wirtualna Polska Media SA z siedzibą w Warszawie jest administratorem twoich danych osobowych dla celów związanych z korzystaniem z serwisu. Zgodnie z art. 24 ust. 1 pkt 3 i 4 ustawy o ochronie danych osobowych, podanie danych jest dobrowolne, Użytkownikowi przysługuje prawo dostępu do treści swoich danych i ich poprawiania.