Mózg potrzebuje wyzwań
Według szacunków przedstawionych przez komisję ekspertów "The Lancet" nawet 45 proc. przypadków demencji na świecie może być związanych z czynnikami, na które można przynajmniej częściowo wpływać. Nie oznacza to, że chorobie zawsze da się zapobiec. Chodzi o zmniejszenie prawdopodobieństwa jej wystąpienia lub opóźnienie momentu, w którym pojawią się objawy.
Demencja smogowa. Zanieczyszczenia wpływają na seniorów
Wytyczne zwracają uwagę na znaczenie aktywności fizycznej. Regularny wysiłek wspiera układ krążenia, pomaga utrzymać prawidłową masę ciała, poprawia kontrolę glikemii i obniża ryzyko nadciśnienia. Wszystkie te elementy mają znaczenie także dla zdrowia mózgu. Nie musi to od razu oznaczać intensywnego treningu. Korzyści mogą przynosić szybki marsz, jazda na rowerze, pływanie, taniec czy ćwiczenia dostosowane do wieku i możliwości danej osoby. Najważniejsza jest regularność i ograniczanie czasu spędzanego bez ruchu.
WHO wskazuje również na potrzebę podtrzymywania aktywności poznawczej. Czytanie, nauka języka, gra na instrumencie, rozwiązywanie zadań czy gry planszowe mogą wspierać rezerwę poznawczą. Jest to zdolność mózgu do lepszego radzenia sobie ze zmianami zachodzącymi wraz z wiekiem. Podobne znaczenie mają relacje społeczne. Izolacja i samotność wiążą się z większym ryzykiem pogorszenia funkcji poznawczych. Pomocne mogą być regularne spotkania, rozmowy telefoniczne, działalność w klubach, organizacjach lokalnych lub grupach zainteresowań.
Leczenie istniejących schorzeń to podstawa
Duża część zaleceń dotyczy chorób, które powszechnie kojarzy się przede wszystkim z sercem i naczyniami. Nadciśnienie, cukrzyca typu 2, otyłość i zaburzenia lipidowe mogą jednak zwiększać również ryzyko otępienia. Długotrwale podwyższone ciśnienie może uszkadzać naczynia krwionośne, także te zaopatrujące mózg. Z kolei cukrzyca sprzyja zmianom naczyniowym i przewlekłym procesom zapalnym. Dlatego istotne są regularne badania, przyjmowanie zaleconych leków oraz zmiany stylu życia.
Jednym z mocniej podkreślanych czynników jest utrata słuchu. Niedosłuch może prowadzić do wycofania społecznego, ograniczenia liczby bodźców docierających do mózgu i większego wysiłku podczas codziennej komunikacji. Z tego powodu eksperci zalecają wykonywanie badań słuchu i korzystanie z aparatów słuchowych, gdy są potrzebne. Dane obserwacyjne wskazują, że ich stosowanie może wiązać się z mniejszym ryzykiem demencji, choć zależność ta nadal jest badana.
Dieta i codzienne nawyki
Zalecenia nie wspierają rutynowego przyjmowania witamin z grupy B, witaminy E, kwasów omega-3 ani preparatów multiwitaminowych wyłącznie po to, by zapobiegać demencji. Wyjątkiem jest potwierdzony niedobór, który powinien być leczony zgodnie z zaleceniami lekarza.
Więcej korzyści może przynosić zróżnicowana dieta oparta na warzywach, owocach, pełnych ziarnach, roślinach strączkowych, orzechach, rybach i zdrowych tłuszczach. Pozytywne wyniki w badaniach obserwowano w przypadku diety śródziemnomorskiej, DASH i modelu MIND, łączącego elementy obu tych sposobów żywienia.
Ponadto palenie tytoniu pozostaje jednym z najważniejszych możliwych do uniknięcia zagrożeń dla zdrowia. Uszkadza naczynia, nasila stres oksydacyjny i zwiększa ryzyko chorób sercowo-naczyniowych, które są powiązane również z pogorszeniem funkcji poznawczych. Znaczenie ma także alkohol. Szczególnie niebezpieczne jest jego spożywanie w dużych ilościach. Ograniczenie picia może przynieść korzyści nie tylko dla mózgu, ale również wątroby, serca i układu nerwowego.
Liczy się styl życia
W zaktualizowanych zaleceniach więcej miejsca poświęcono drobnym pyłom PM2,5. Są to mikroskopijne cząstki powstające w wyniku spalania paliw, emisji przemysłowych, transportu i ogrzewania domów.
Długotrwała ekspozycja na takie zanieczyszczenia jest łączona z procesami zapalnymi i zwiększonym ryzykiem chorób układu krążenia oraz układu nerwowego. Ograniczanie tego zagrożenia wymaga nie tylko działań indywidualnych, ale także decyzji dotyczących transportu, energetyki i jakości powietrza. Włączenie zanieczyszczeń do zaleceń jest jedną z ważniejszych zmian względem dokumentu z 2019 roku.
Najważniejszym przesłaniem zaleceń jest to, że zdrowie mózgu nie zaczyna się dopiero na starość. Buduje się je przez całe życie. Ruch, leczenie chorób przewlekłych, dbanie o słuch, aktywność umysłowa i relacje społeczne nie dają pełnej ochrony, ale mogą zwiększyć szanse na dłuższe zachowanie sprawności poznawczej.
Źródło: WHO
Treści w naszych serwisach służą celom informacyjno-edukacyjnym i nie zastępują konsultacji lekarskiej. Przed podjęciem decyzji zdrowotnych skonsultuj się ze specjalistą.
Dziennikarka i redaktorka specjalizująca się w tematyce zdrowotnej, naukowej i społecznej. Od lat związana z mediami internetowymi, gdzie tworzy treści dotyczące ochrony zdrowia, medycyny, profilaktyki oraz problemów społecznych.
