Zapalenie osierdzia jako powikłanie grypy

Zapalenie osierdzia - przyczyny

Infekcyjne:

• wirusowe zapalenia osierdzia – zdecydowanie najczęstsze. Wśród wirusów, leżących u podstaw tego schorzenia wyróżniamy wspomniane już wirusy grypy, wirusy paragrypy, adenowirusy, enterowirusy czy wirusy Coxsackie. Jest ono powodowane namnażaniem się wspomnianych patogenów, w komórkach worka osierdziowego oraz odpowiedzią układu odpornościowego prowadzącą do stanu zapalnego tych struktur.
• bakteryjne zapalenia osierdzia – w dzisiejszych czasach zdecydowanie rzadsze, co jest związane z ogólnym dostępem do antybiotyków.
• gruźlicze zapalenie osierdzia, w krajach rozwiniętych dotyczy głównie osób będących w stanie obniżenia odporności, co może być spowodowane AIDS czy immunosupresją spowodowaną celowo lekami (np. w przypadku transplantologii) lub występującą jako skutek uboczny (w chemioterapii nowotworów).

Nieinfekcyjne:

• w przebiegu chorób układowych – autoimmunologicznych, takich jak: toczeń układowy czy reumatoidalne zapalenie stawów,
• jako powikłanie zawału serca – nazywane jest w ów czas zespołem Dresslera,
• mocznicowe zapalenie osierdzia – w przypadku chorych z zaawansowana niewydolnością nerek,
• urazowe zapalenie osierdzia,
• popromienne zapalenie osierdzia sercowego – jako skutek uboczny radioterapii nowotworów śródpiersia czy raka piersi,
• polekowe zapalenie osierdzia – może być wywołane przez takie leki jak: bromokryptyna, amiodaron, niektóre leki moczopędne, czy cyklosporyna.

Zapalenie osierdzia - objawy

• ból, zlokalizowany w okolicy zamostkowej, mogący promieniować do pleców, szyi lub barku, nasilający się w pozycji leżącej. Może być poprzedzony stanem podgorączkowym lub gorączką,
• suchy kaszel oraz duszność,
• współwystępowanie zapalenia mięśnia sercowego, z towarzyszącymi mu objawami,
• tarcie osierdziowe – dźwięk słyszalny podczas osłuchiwania serca przez lekarza, charakterystyczny dla omawianej choroby,
• gromadzenie się płynu w worku osierdziowym, prowadzące do tamponady serca,
• utrata masy ciała, utrata apetytu, zaburzenia rytmu serca, charakterystyczne zwłaszcza dla przewlekłego stanu chorobowego.

W zależności od dynamiki oraz czasu trwanie stanu zapalnego wyróżniamy:

• ostre zapalenie osierdzia,
• zapalenie przewlekłe – trwające dłużej niż 3 miesiące,
• zapalenie nawracające, charakterystyczne zwłaszcza dla zapaleń w przebiegu chorób układowych.

Odchylenia w badaniach dodatkowych

W zapaleniu osierdzia mogą wystąpić zaburzenia w badaniach laboratoryjnych krwi:

• przyspieszone opadanie czerwonych krwinek, czyli zwiększone OB,
• zwiększone stężenie białka C- reaktywnego (CRP),
• zwiększona liczba białych krwinek (leukocytoza).

Wymienione wyżej zmiany, świadczą o toczącym się stanie zapalnym, nie są one jednak swoiste dla tytułowej choroby – to znaczy zmiany te mogą wystąpić przy dowolnym stanie zapalnym toczącym się w organizmie, a nie tylko w osierdziu.

Dodatkowo z odchyleń laboratoryjnych, przy zapaleniu osierdzia może wystąpić podwyższenie stężenia enzymów sercowych w surowicy – troponin, co świadczy o zajęciu i uszkodzeniu komórek mięśnia sercowego. Mogą wystąpić także zmiany w zapisie EKG w postaci:

• uniesienie odcinków ST,
• obniżenie odcinków PQ,
• odwrócenie załamków T.

W badaniach obrazujących sylwetkę serca takich jak RTG czy echo serca możliwe jest uwidocznienie płynu w worku osierdziowym czy zmiany morfologii serca (w echo dodatkowo także zmiany w funkcjonalności). Dodatkowo, w przypadku badania przy pomocy tomografii komputerowej można ocenić gęstość płynu, co pozwala naprowadzić na przyczynę zapalenia i identyfikację ropnych zmian (w przypadku bakteryjnych zapaleń). W sytuacjach wątpliwych może okazać się konieczne wykonanie biopsji osierdzia – czyli pobranie materiału do badania mikroskopowego.

Zapalenie osierdzia - leczenie

W leczeniu zapaleń osierdzia stosuje się:

• Niesterydowe leki przeciwzapalne, jak na przykład ibuprofen. Stanowią one podstawę leczenia.
• Kolchicynę – stosowaną zarówno w ostrym zapaleniu, jak i prewencji nawrotów.
• Glikokortykosteroidy – stosuje się w przypadku nieskuteczności wyżej wymienionych leków, oraz jako lek podstawowy w zapaleniach na tle autoimmunolgicznym czy mocznicowym.
• Antybiotyki - Dodatkowo stosuje się, tak zwane leczenie swoiste – czyli antybiotyki w przypadku zapaleń bakteryjnych, dializoterapię w przypadku zapaleń mocznicowych, leki przeciwprątkowe w przypadku zapaleń gruźliczych. Nie istnieje jednak leczenie swoiste dla najczęstszej etiologii zapaleń – wirusów.

W niektórych przypadkach konieczne jest wykonanie perikardiocentezy – czyli nakłucia worka osierdziowego. Najczęściej wykonuje się je w przypadku:

• znacznego nagromadzenia płynu w worku osierdziowym,
• podejrzeniu płynu o charakterze ropnym,
• podejrzeniu zmian o charakterze nowotworowym.

Rokowanie jest zależne od przyczyn zapalenia – w najczęstszej – wirusowej etiologii jest dobre.

Bibliografia

Banasiak W., Opolski G., Poloński L. (red.), Choroby serca - Braunwald, Urban & Partner, Wrocław 2007, ISBN 83-60290-30-9
Reddy G.P., Steiner R.M. Diagnostyka obrazowa - serce, Urban & Partner, Wrocław 2008, ISBN 978-83-7609-028-3
Szczeklik A. (red.), Choroby wewnętrzne, Medycyna Praktyczna, Kraków 2011, ISBN 978-83-7430-289-0
Czech A., Tatoń J. Diagnostyka internistyczna, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2005, ISBN 83-200-3156-7

Groźne powikłania grypy