ACTH

ACTH, czyli adrenokortykotropina, jest to hormon wydzielany przez przedni płat przysadki mózgowej. Ilość wydzielanego ACTH pozostaje pod kontrolą podwzgórzowego hormonu zwanego kortykoliberyną (CRH). Z kolei ACTH kontroluje korę nadnerczy i stymuluje ją do produkowania glikokortykosteroidów (głównie kortyzolu). Badanie poziomu ACTH ma duże znaczenie dla znalezienia przyczyny zarówno nadczynności, jak i niedoczynności kory nadnerczy i w zależności od tego, podjęcia właściwego leczenia.

Spis treści:
  1. 1. Cel badania poziomu ACTH
  2. 2. Sposób badania poziomu ACTH
  3. 3. Interpretacja wyników poziomu ACTH

1. Cel badania poziomu ACTH

Lekarze zalecają badanie poziomu ACTH, gdy u pacjenta pojawiają się objawy charakterystyczne dla nadczynności lub niedoczynności kory nadnerczy (hiperkortyzolemii i hipokortyzolemii).

Nadczynność kory nadnerczy może przebiegać jako:

  • pierwotna nadczynność kory nadnerczy (zwana również ACTH - niezależnym zespołem Cushinga) - jest ona wynikiem zaburzeń w samej korze nadnerczy, takich jak przerost, gruczolak lub rak, w takich sytuacjach nadnercza wydzielają w nadmiarze glikokortykosteroidy (głównie kortyzol) i prowadzą do objawów nadczynności nadnerczy;
  • wtórna nadczynność kory nadnerczy (czyli ACTH - zależny zespół Cushinga lub choroba Cushinga) - przyczyną tej postaci jest nadmierne wydzielanie ACTH przez przysadkę (na przykład z powodu gruczolaka przysadki), co z kolei stymuluje nadnercza do nadmiernej produkcji kortykosteroidów i prowadzi do objawów nadczynności kory nadnerczy.

Niedoczynność kory nadnerczy przebiega jako:

  • pierwotna niedoczynność kory nadnerczy (choroba Addisona)- spowodowana uszkodzeniem nadnerczy w takim stopniu, że dochodzi do zmniejszenia produkcji kortykosteroidów;
  • wtórna niedoczynność kory nadnerczy - przyczyną jest zmniejszenie wydzielania ACTH przez przysadkę i w efekcie zmniejszona stymulacja nadnerczy do produkcji kortykosteroidów.

W celu rozróżnienia tych postaci choroby wykonuje się różne testy związane z określeniem poziomu ACTH.

2. Sposób badania poziomu ACTH

W celu oznaczenia poziomu ACTH, pobiera się od pacjenta próbkę krwi. Pobrania dokonuje się najczęściej koło godziny 9 rano, ponieważ wydzielanie tego hormonu wykazuje określony rytm dobowy i najwyższe jest właśnie w godzinach porannych. Stężenie ACTH zależy także od płci i wieku pacjenta. Normy stężenia tego hormonu są różne w zależności od metody badania. Średnio prawidłowe wartości mieszczą się w przedziale 2 – 13 pmol/l. Dla prawidłowej interpretacji wyników, najczęściej jednocześnie z badaniem poziomu ACTH, oznacza się poziom kortyzolu w surowicy. Dopiero porównanie tych dwóch wartości pozwala właściwie określić przyczynę obserwowanych zaburzeń.

3. Interpretacja wyników poziomu ACTH

Jeśli u osoby z objawami nadczynności kory nadnerczy i podwyższonym stężeniem kortyzolu w surowicy poziom ACTH jest obniżony, świadczy to o tym, że jest to pierwotna nadczynność nadnerczy, jeśli natomiast jest on podwyższony, to przyczyną jest wtórna nadczynność nadnerczy.

W pierwotnej niedoczynności nadnerczy poziom kortyzolu w surowicy jest obniżony, a poziom ACTH jest znacznie podwyższony ponad normę. Jeśli przyczyną objawów choroby jest wtórna niedoczynność kory nadnerczy to poziom kortyzolu w surowicy jest niski, ale jednocześnie poziom ACTH jest znacznie obniżony.

Tego typu oznaczenia ACTH i badanie kortyzolu należą do najważniejszych badań w celu rozróżnieniu postaci nadczynności i niedoczynności nadnerczy. Należy jednak pamiętać, że interpretacja tych wyników nie zawsze jest tak oczywista i wymaga uwzględnienia również innych wyników badań. Z tego względu dodatkowo wykonuje się szereg testów hamowania lub stymulacji nadnerczy, takich jak:

  • test z kortykoliberyną;
  • test z deksametazonem;
  • test z synaktenem.

Dopiero one dostarczają pełnej informacji, co do przyczyny obserwowanych nieprawidłowości.

Bibliografia

  • Burch W.M. Endokrynologia, Urban & Partner, Wrocław 1996, ISBN 83-85842-51-9
  • Jakob M., Normy laboratoryjne, Via Medica, Gdańsk 2010, ISBN 978-83-7555-232-4
  • Kemona H., Mantur M. (red.), Diagnostyka laboratoryjna, Urban & Partner, Wrocław 2010, ISBN 978-83-7609-264-5
Porozmawiaj o tym na Forum Zdrowie »
Lubię to!
1

Pytania do specjalistów

pokaż 5 następnych
+ Załóż wątek

Dyskusje na forum

~Otien Forum Zdrowie 0 odpowiedzi W jakim celu bada się ACTH? ~Otien:

może to głupie pytanie ale zapomniałam się zapytać lekarza... w jakim celu mierzy się poziom hormonu ACTH? Dostałam skierowanie na badania hormonów tarczycy ( tsh, ft3 i ft4) oraz własnie ACTH i kortyzol.

pokaż 5 następnych

Artykuły ACTH

Czy sól uzależnia?
Sól Czy sól uzależnia?

(...) stresu - kortykotropinę (ACTH), aby sztucznie zwiększyć zapotrzebowanie organizmu na sól. Testy ujawniły sposób, w jaki...

Zespół Cushinga Choroba Cushinga - wyzwanie współczesnej endokrynologii

(...) zwiększone wydzielanie hormonu adrenokortykotropowego (kortykotropiny, w skrócie ACTH, od ang. adrenocorticotropic hormone ... ów. Oznaczenia te polegają na określeniu obecności guza wydzielającego hormon adrenokortykotropowy (ACTH), który pobudza...

Rodzaje cukrzycy Cukrzyca brunatna

(...) z której syntetyzowane są ACTH, beta-endorfina, LPH i MSH. Hormon melanotropowy (MSH) pobudza melanocyty do...

Ciągły stres
Stres Ciągły stres

(...) W krwiobiegu pojawiają się hormony stresu (kortyzol, adrenalina, ACTH – kortykotropina, tyroksyna), które...

Cukrzyca a stres
Stres Cukrzyca a stres

(...) ózgowej. Ta ostatnia produkuje ACTH – hormon adrenokortykotropowy, który oddziałuje na korę nadnerczy i indukuje...

Psychoneuroimmunologia
Stres Psychoneuroimmunologia

(...) órza i przysadki mózgowej, która produkuje ACTH – hormon adrenokortykotropowy, wzmagający aktywność...

Stres a łysienie
Łysienie a choroby Stres a łysienie

(...) powodując łysienie telogenowe, należą do nich: aminy katecholowe, prolaktyna, ACTH (kortykotropina), CRH...