Trwa ładowanie...

Diagnostyka chorób nadnerczy. Jaką rolę pełnią hormony nadnerczy?

Diagnostyka chorób nadnerczy często jest opóźniona, gdyż choroby nadnerczy bardzo często dają niespecyficzne objawy. Hormony nadnerczy są odpowiedzialne za wiele procesów fizjologicznych - regulację gospodarki wodno-elektrolitowej, ciśnienia krwi, metabolizmu, poziom cukru czy pracy układu odpornościowego. Na skuteczną diagnostykę chorób nadnerczy składa się rzetelnie zebrany wywiad z pacjentem, badanie lekarskie oraz badania dodatkowe - laboratoryjne i obrazowe.

Zobacz film: "Badania diagnostyczne [Wirtualna Poradnia]"

spis treści

1. Rola nadnerczy

Diagnostyka raka nerki
Diagnostyka raka nerki

Pierwszym badaniem w diagnostyce raka nerki jest badanie ultrasonograficzne jamy brzusznej. Pozwala ono...

zobacz galerię

Nadnercza są parzystym narządem, zlokalizowanym na górnym biegunie nerek. Lewe nadnercze kształtem przypomina półksiężyc, zaś prawe – piramidę. Ze względu na budowę i pełnione funkcje wydzielamy w nich dwie części: korę i rdzeń.

Mimo bliskiego położenia są to dwa niezależne narządy, o różnym pochodzeniu rozwojowym i innej funkcji. Upraszczając, można stwierdzić, że kora nadnerczy odpowiada za syntezę i wydzielanie hormonów sterydowych (takich jak np. kortyzol - hormon stresu, aldosteron - odpowiedzialny za prawidłową gospodarkę wodno-elektrolitową, oraz w mniejszym stopniu hormonów płciowych), natomiast rdzeń nadnerczy odpowiada za syntezę tzw. amin katechlowych: adrenaliny i noradrenaliny, które m.in. przyspieszają pracę serca i rozszerzają źrenice w stresujących sytuacjach.

2. Objawy choroby nadnerczy

Hormony nadnerczy są odpowiedzialne za wiele procesów fizjologicznych, w tym biorą udział w regulacji gospodarki wodno-elektrolitowej, wpływają na ciśnienie krwi, metabolizm, poziom cukru czy pracę układu odpornościowego. Rodzaj zgłaszanych objawów zależy od rodzaju hormonów wydzielanych przez guz (lub ich braku w przypadku uszkodzenia narządu).

Szczegółowe omówienie symptomatyki chorób nadnerczy przekracza ramy poniższego artykułu, natomiast warto zaznaczyć, że do częstych objawów chorób tego narządu należy:

  • wzrost ciśnienia tętniczego (zwłaszcza, jeśli słabo reaguje na klasyczne leczenie)
  • wzrost poziomu cukru we krwi
  • zaburzenia wodno-elektrolitowe (częste oddawanie moczu, utrata potasu)
  • zaburzenia pracy serca

Do najczęstszych chorób nadnerczy należą różnego rodzaju guzki - gruczolaki czynne hormonalnie, łagodny przerost oraz rzadko nowotwory złośliwe. Ponadto kora nadnerczy może zostać uszkodzona w wyniku procesów autoimmunologicznych, zapalnych lub nowotworowych (przerzuty).

2.1. Guz chromochłonny

Guz chromochłonny najczęściej wykrywa się go u osób między 30. a 50. rokiem życia. Jest przyczyną nadciśnienia wtórnego.

Choć w niektórych przypadkach jego rozwój ma związek z rodzinnym występowaniem nowotworów innych narządów wewnętrznych, to przyczyna guza nie jest znana. Ujawnia się, gdy rdzeń nadnerczy produkuje nadmierną ilość adrenaliny i noradrenaliny.

Objawy guza chromochłonnego to:

  • kołatanie serca po wysiłku
  • nieustający głód
  • odczuwanie niepokoju
  • nerwowość

U chorego można stwierdzić nadciśnienie tętnicze o charakterze napadowym, któremu towarzyszy ból głowy i zlewne poty na skutek wysiłku fizycznego, stresu lub stosunku płciowego.

Pacjent przyjmuje leki obniżające ciśnienie i normujące pracę serca. Po dwutygodniowej terapii zostaje przeprowadzona operacja usunięcia guza.

2.2. Zespół Cushinga

Zespół Cushinga to choroba związana z podwyższonym poziomem kortyzolu w krwi. Przyczyną wzmożonej aktywności gruczołu może być gruczolak i rak nadnerczy lub gruczolak przysadki mózgowej, który wydziela hormon ACTH stymulujący wydzielanie kortyzolu ( ta postać nosi nazwę choroby Cushinga).

Objawy zespołu Cushinga to

  • wzrost wagi prowadzący do otyłości, co uwidocznia się w postaci nadprogramowej tkanki tłuszczowej na brzuchu i karku
  • twarz chorego wyraźnie zaokrągla się
  • kończyny dolne i górne pozostają szczupłe
  • brak sił, by wykonywać pracę fizyczną
  • łatwe męczenie się
  • zaburzenia emocjonalne

U mężczyzn z zespołem Cushinga następują problemy z erekcją, u kobiet – miesiączką. Sposób leczenia zespołu Cushinga zależy od czynnika, który go wywołał; jeśli spowodował go guz, przeprowadza się operację.

2.3. Choroba Addisona

Choroba Addisona (inaczej pierwotna niedoczynność kory nadnerczy) to choroba autoimmunologiczna. Niewydolność nadnerczy powoduje niedobór hormonów produkowanych przez korę. Objawy choroby Addisona związane są z osłabieniem organizmu. Chory ma skłonność do zasłabnięć, nie ma siły mięśniowej.

Ponadto stwierdza się u niego

  • brak apetytu ( wyjątkiem są słone produkty)
  • wymioty poprzedzone nudnościami, co skutkuje spadkiem wagi
  • drażliwość: w jednej chwili pacjent może być radosny, aby za chwilę pogrążyć się w smutku

Osoba z chorobą Addisona musi przyjmować leki uzupełniające niedobór hormonów.

2.4. Hiperaldosteronizm

Gdy kora nadnerczy wydziela nadmierną ilość aldosteronu, mówi się o hiperaldosteronizmie. Hormon ten powoduje, że nerki wydalają więcej potasu, a mniej sodu i wody. Hiperaldosteronizm to choroba typowa dla kobiet w wieku 30-50 lat.

Na skutek nadmiernego stężenia aldosteronu:

  • drętwieją kończyny
  • odczuwa się duże pragnienie
  • często oddaje się mocz

Niskie stężenie potasu powoduje osłabienie mięśniowe, a wysokie stężenie sodu – nadciśnienie.

Stosowane leki mają powstrzymać wydzielanie hormonu i obniżyć ciśnienie. Chora osoba powinna jeść produkty bogate w potas ( m.in. rodzynki, cytrusy), aby uzupełnić niedobór pierwiastka. Ponadto musi ważyć się systematycznie, gdyż duży przyrost wagi w ciągu doby oznacza, że organizm zatrzymuje zbyt dużo wody. Wówczas konieczna jest konsultacja lekarska.

PYTANIA I ODPOWIEDZI LEKARZY NA TEN TEMAT

Zobacz odpowiedzi na pytania osób, które miały do czynienia z tym problemem:

Wszystkie odpowiedzi lekarzy

3. Badania hormonalne w diagnostyce chorób nadnerczy

Najczęściej wykonywanym badaniem jest oznaczenie miana kortyzolu w surowicy krwi i w dobowej zbiórce moczu. Do cech charakterystycznych tego wydzielanego przez korę nadnerczy hormonu należą znaczne różnice w stężeniu mierzonym we krwi, pobranej o różnych porach doby. Co ciekawe, najwyższe miano utrzymuje się około godz. 6 rano, a najmniejsze o północy.

W schorzeniach, w których dochodzi do wzmożonej syntezy tej substancji obserwuje się nie tylko podwyższenie jej stężenia, ale także zniesienie dobowego rytmu wydzielania.

Inne hormony kory nadnerczy - aldosteron oraz hormony płciowe (głównie DHEA - dehydroepiandrosteron i testosteron) także mogą być oznaczone zarówno we krwi, jak i w moczu. Warto przy tym zauważyć, że zaburzenie wydzielania tego pierwszego idzie w parze także z odchyleniami w gospodarce jonowej.

Jest to związane z funkcją aldosteronu, który działa w nerkach, powodując oszczędzanie wydzielania sodu z jednoczesnym usuwaniem potasu. Powoduje to wzrost poziomu sodu, ciśnienia tętniczego i objętości krwi krążącej oraz utratę potasu.

Rezultatami obniżonego poziomu tego elektrolitu mogą być

  • zaburzenia pracy serca
  • osłabienie siły mięśniowej
  • zaparcia

Wskazaniem do badania na poziom hormonów męskich, produkowanych w nadnerczu może być pojawienie się cech męskiego owłosienia u kobiet - hirsutyzm i zaburzenia miesiączkowania lub cechy przedwczesnego dojrzewania płciowego.

W przypadku biochemicznej diagnostyki guzów hormonalnie czynnych rdzenia nadnerczy - guza chromochłonnego, oznacza się poziom metabolitów adreanliny - kwasu wanilinomigdałowego lub metoksykatecholamin w dobowej zbiórce moczu oraz w surowicy krwi.

Zobacz także

4. Badanie obrazowe w diagnostyce chorób nadnerczy

W celu dokładnego uwidocznienia guza, określenia jego rozmiarów i lokalizacji stosuje się diagnostykę radiologiczną:

  • badania ultrasonograficzne (USG) jamy brzusznej
  • tomografię komputerową
  • badania scyntygraficzne
  • tomografię rezonansu magnetycznego

USG należy do prostego i taniego badania wykonywanego rutynowo podczas diagnostyki np. nadciśnienia tętniczego. Niestety, wskutek głębokiego położenia nadnerczy udaje się je uwidocznić tylko u osób szczupłych i dzieci. W pozostałych przypadkach konieczne jest wykonanie tomografii komputerowej (TK).

Nadnercza uwidaczniają się dobrze na tle otaczającej je tkanki tłuszczowej, dzięki czemu badanie TK umożliwia sprecyzowanie, czy w narządzie ma miejsce proces rozrostowy, jakie są rozmiary guza, czy jest on symetryczny (co przemawia raczej za łagodnym przerostem) i czy nacieka otaczające tkanki.

Ponadto można uwidocznić wszelkie uszkodzenia nadnerczy w przebiegu innych chorób (np. krwotok do nadnerczy) lub obecność przerzutów nowotworowych. Wskutek rozwoju technik obrazowych często ma miejsce przypadkowe wykrycie guza podczas diagnostyki z powodu innych dolegliwości, zwłaszcza u osób starszych.

Guz taki nazywa się czasem "incydentaloma" i w zdecydowanej większości przypadków jest to łagodny, nieczynny hormonalnie gruczolak lub przerost. Czasem zmiana taka wymaga dalszej diagnostyki, a sporadycznie, przy dużych rozmiarach guza (powyżej 6 cm), budzi podejrzenie nowotworu złośliwego.

Polecane dla Ciebie

Pomocni lekarze

Szukaj innego lekarza

Komentarze

Wysyłając opinię akceptujesz regulamin zamieszczania opinii w serwisie. Grupa Wirtualna Polska Media SA z siedzibą w Warszawie jest administratorem twoich danych osobowych dla celów związanych z korzystaniem z serwisu. Zgodnie z art. 24 ust. 1 pkt 3 i 4 ustawy o ochronie danych osobowych, podanie danych jest dobrowolne, Użytkownikowi przysługuje prawo dostępu do treści swoich danych i ich poprawiania.