Nadczynność kory nadnerczy - przyczyny, objawy, diagnostyka, leczenie

Nadnercza to parzyste narządy położone na górnym biegunie nerek. Lewe kształtem przypomina półksiężyc, natomiast prawe - piramidę, składają się z dwóch głównych części: rdzenia i kory.

Te dwa elementy strukturalne różnią się nie tylko budową, ale także funkcją i pochodzeniem rozwojowym. Najprościej mówiąc, kora nadnerczy zajmuje się syntezą oraz wydzielaniem hormonów steroidowych, takich jak kortyzol, aldosteron i hormony płciowe. Z kolei rdzeń nadnerczy produkuje aminy katecholowe, takie jak adrenalina i noradrenalina, które m.in. przyspieszają pracę serca oraz poszerzają źrenice w sytuacjach stresowych.

Nadczynność kory nadnerczy może objawiać się jako zespół Cushinga, który wynika z nadmiaru hormonu kortyzolu, zespół Conna (spowodowany nadprodukcją aldosteronu) czy hiperandrogenizm (wynik nadmiaru androgenów w organizmie).

Nadczynność kory nadnerczy to stan, w którym nadnercza produkują nadmierną ilość hormonów steroidowych. Te gruczoły umieszczone przy górnych biegunach nerek wytwarzają hormony płciowe, a także kortyzol i aldosteron, które regulują wiele procesów w organizmie.

W przypadku nadczynności dochodzi do nadprodukcji jednego lub kilku z tych hormonów, co zaburza prawidłowe funkcjonowanie organizmu i powoduje wystąpienie wielu różnych objawów.

Nadczynność kory nadnerczy jest w wielu przypadkach spowodowana guzem chromochłonnym, czyli niezłośliwą zmianą zlokalizowaną w nadnerczach lub ich bliskim sąsiedztwie. Przyczyną może być również przewlekłe stosowanie leków z grupy kortykosteroidów oraz genetyczne predyspozycje do nadprodukcji kortyzolu.

Objawy wskazujące na zespół Cushinga to:

• znaczny wzrost wagi, przyrost tkanki jest widoczny zwłaszcza w okolicy twarzy, karku i brzucha,
• różowe lub fioletowe rozstępy na brzuchu, ramionach i udach,
• wysokie ciśnienie,
• osłabienie mięśni,
• zmęczenie,
• problemy z emocjami,
• depresja,
• drażliwość i agresja,
• zwiększona skłonność do siniaków,
• powolne gojenie ran,
• osteoporoza,
• potrzeba częstego oddawania moczu,
• nadmierne pragnienie,
• nietolerancja glukozy,
• zaburzenia miesiączkowania lub brak menstruacji,
• gęstsze i ciemniejsze owłosienie u kobiet,
• trądzik,
• spadek libido i problemy z potencją u mężczyzn.

Objawy wskazujące na zespół Conna to wysokie ciśnienie krwi, nadmierne pragnienie, zmęczenie, skurcze mięśni, bóle głowy, mrowienie lub drętwienie dłoni i stóp, a także spadek poziomu potasu i wzrost stężenia sodu.

Objawy wskazujące na hiperandrogenizm to: hirsutyzm, trądzik na twarzy, plecach i klatce piersiowej, łysienie typu męskiego, nieregularne miesiączki lub zatrzymanie menstruacji, zwiększone ryzyko chorób metabolicznych, problemy z płodnością i zwiększenie masy mięśniowej.

Poza szczegółowym wywiadem medycznym pacjent kierowany jest następujące badania:

• badanie kortyzolu w dobowej zbiórce moczu.
• pomiar stężenia kortyzolu w surowicy lub w ślinie,
• test hamowania deksametazonem o dawce 1 mg lub 2 mg
• pomiar stężenia ACTH w surowicy
• test stymulacyjny z CRH,
• ocena reaktywności nadnerczy na nietypowe bodźce,
• badanie aktywności reninowej osocza (ARO), stężenia reniny i aldosteronu w osoczu,
• ARO i aktywność aldosteronu w warunkach dynamicznych,
• pomiary poziomów testosteronu, DHEA-S, prolaktyny i 17-OHP.

Dodatkowo w większości przypadków konieczne może być wykonanie badań obrazowych, takich jak rezonans magnetyczny, tomografia komputerowa oraz scyntygrafia nadnerczy. Pozwalają one na uwidocznienie struktur i ewentualnych zmian patologicznych, które mogą być związane z nadczynnością kory nadnerczy.

Leczenie nadczynności kory nadnerczy jest dostosowywane indywidualnie w zależności od przyczyny choroby. Pacjentowi mogą zostać przepisane leki hamujące syntezę kortyzolu lub blokujące działanie aldosteronu.

Możliwe jest również leczenie operacyjne lub radioterapia w przypadku guzów niemożliwych do usunięcia. Wdrażane jest również leczenie objawowe, na przykład preparaty hormonalne, przeciwcukrzycowe lub obniżające ciśnienie tętnicze krwi.

Źródła

1. Czech A., Tatoń J. Diagnostyka internistyczna, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2005, ISBN 83-200-3156-7
2. Strojek K. Diabetologia, Termedia, Poznań 2008, ISBN 978-83-89825-08-7
3. Bernas M., Czech A., Tatoń J. Diabetologia kliniczna, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2008, ISBN 978-83-200-3370-0
4. Zgliczyński S. (red.), Choroby tarczycy, Urban & Partner, Wrocław 2001, ISBN 83-85842-38-1