Kortyzol - stężenie, normy, interpretacja

Kortyzol jest głównym przedstawicielem hormonów glikokortykosteroidowych wydzielanych przez warstwę pasmowatą i siatkowatą kory nadnerczy. Gdzie występuje kortyzol? Jakie są normy kortyzolu?

Synteza kortyzolu i jego wydzielanie jest stymulowane przez ACTH (hormon adrenokortykotropowy) wydzielany przez przysadkę mózgową.

Z kolei wytwarzanie ACTH pozostaje pod kontrolą podwzgórzowej kortykoliberyny (CRH). Przedstawiony system wzajemnych zależności tych hormonów stanowi przykład ujemnego układu sprzężeń zwrotnych.

Wydzielanie kortyzolu wykazuje charakterystyczny rytm dobowy, mianowicie najwyższe stężenia kortyzolu obserwujemy w godzinach porannych, a najniższe w późnych godzinach wieczornych.

Większość kortyzolu występuje w surowicy krwi w postaci związanej z białkami osocza, a tylko cześć w postaci wolnej, aktywnej. Kortyzol pełni bardzo wiele istotnych funkcji w organizmie, między innymi ma wpływ na gospodarkę białkową, węglowodanową, tłuszczową oraz wodno-elektrolitową.

Ponadto kortyzol wykazuje działanie przeciwzapalne i immunosupresyjne. Stężenie kortyzolu możemy oznaczać w surowicy krwi oraz w moczu. Badania kortyzolu są wykorzystywane w diagnostyce niedoczynności oraz nadczynności kory nadnerczy.

Zobacz film: "Co nam daje uprawianie jogi? Obejrzyj nasz film:"

1. Kortyzol - stężenie

Kortyzol oznaczamy w surowicy krwi i/lub w dobowej zbiórce moczu. W przypadku stężenia kortyzolu badanie jednorazowe ma niewielką wartość diagnostyczną, dlatego zazwyczaj bada się rytm dobowy wydzielania kortyzolu, wykonując dwa oznaczenia kortyzolu rano między godziną 6, a 10 oraz dwa oznaczenia kortyzolu wieczorem między godziną 18, a 22.

Wartości prawidłowe kortyzolu na ogół mieszczą się w przedziale od 5 do 25 µg/dl, przy czym stężenie wieczorne kortyzolu powinno stanowić co najwyżej 50 proc. stężenia porannego kortyzolu.

Należy jednak pamiętać, że dobowy rytm wydzielania kortyzolu może być zaburzony w przypadku osób, które prowadzą nocny tryb życia, pracują na nocne zmiany, itp.

2. Kortyzol - normy

Kortyzol powinien być interpretowany w oparciu o normy kortyzolu. Normy kortyzolu w surowicy w zależności od pory dnia przedstawiają się następująco:

  • godz. 8.00: 5 - 25 ug/dl (0,14 - 0,96 umol/l lub 138 - 690 nmol/l);

  • godz. 12.00: 4 - 20 ug/dl ( 0,11 - 0,54 umol/l lub 110 - 552 nmol/l);

  • godz. 24.00: 0 - 5 ug/dl (0,0 - 0,14 umol/l lub 0,0 - 3,86 nmol/l).

Oznaczanie stężenia wolnego kortyzolu w dobowej zbiórce moczu odzwierciedla stężenia wolnego kortyzolu we krwi w danym przedziale czasu. Jednak oznaczanie to ma jedynie zastosowanie w diagnostyce hiperkortyzolemii, gdyż kortyzol jest filtrowany przez nerki jedynie w postaci wolnej, nie związanej z białkami.

Dlatego wzrost wydalania wolnego kortyzolu z moczem następuje dopiero wtedy, gdy jego ilość w surowicy krwi znacznie przekroczy możliwości wiązania z białkami osocza. Norma kortyzolu w moczu dobowym zwykle mieszczą się w granicach 80 - 120 µg/24h.

3. Kortyzol - interpretacja wyników

Kortyzol jest badany w diagnostyce niedoczynności i nadczynności kory nadnerczy. W przypadku nadczynności kory nadnerczy poziom kortyzolu w surowicy krwi jest zwiększony, a ponadto obserwujemy zniesienie rytmu dobowego.

Podobnie 3 - 4 krotne zwiększenie poziomu kortyzolu ponad normę w moczu dobowym świadczy o hiperkortyzolemii i nadczynności kory nadnerczy.

3.1. Kortyzol - objawy nadczynności nadnerczy

Nadczynność nadnerczy doprowadza do zwiększenia poziomu kortyzolu we krwi. W wyniku podwyższonego poziomu kortyzolu zaczynają się pojawiać niepokojące objawy. Najczęstsze przyczyny nadczynności nadnerczy to:

  • gruczolak lub rak nadnerczy;
  • gruczolak przysadki powodujący nadmierną produkcję ACTH;
  • ekotopowa produkcja ACTH, na przykład w raku drobnokomórkowym płuca;
  • terapia egzogennie podawanym kortyzolem – hiperkortyzolemia jatrogenna.

3.2. Kortyzol - objawy hiperkortyzolemii

Zwiększony poziom kortyzolu w organizmie ma wiele konsekwencji. W przypadku hiperkortyzolemii możemy obserwować następujące objawy:

W przypadku niedoczynności kory nadnerczy występuje obniżenie poziomu kortyzolu w surowicy krwi poniżej dolnej granicy normy kortyzolu. Niedoczynność kory nadnerczy może wystąpić nagle i wówczas najczęściej jest spowodowana zbyt szybkim odstawieniem egzogennych kortykosteroidów lub uszkodzeniem kory nadnerczy w wyniku urazu, wylewów krwawych, wstrząsu.

PYTANIA I ODPOWIEDZI LEKARZY NA TEN TEMAT

Zobacz odpowiedzi na pytania osób, które miały do czynienia z tym problemem:

Wszystkie odpowiedzi lekarzy

W postaci przewlekłej niedoczynność nadnerczy może być wynikiem zaniku kory nadnerczy na podłożu autoimmunologicznym, zniszczeniem kory nadnerczy przez przerzuty nowotworowe lub uszkodzeniem przedniego płata przysadki mózgowej.

3.3. Kortyzol - objawy hipokortyzolemii

Hipokortyzolemia wynika z obniżenia poziomu kortyzolu. Objawy hipokortyzolemii to:

  • spadek masy ciała;
  • osłabienie mięśni;
  • niskie ciśnienie;
  • w przypadku ostrej niedoczynności może dojść do tzw. przełomu nadnerczowego – przebiegającego ze wstrząsem, hipoglikemią, zaburzeniami gospodarki wodno-elektrolitowej.

Należy ponadto pamiętać, że na poziom kortyzolu we krwi mają wpływ takie stany jak infekcje, gorączka, długotrwałe stany chorobowe, otyłość, intensywne ćwiczenia fizyczne.

spis treści
rozwiń

Polecane dla Ciebie

Pomocni lekarze

Szukaj innego lekarza

Komentarze

Wysyłając opinię akceptujesz regulamin zamieszczania opinii w serwisie. Grupa Wirtualna Polska S.A. z siedzibą w Warszawie jest administratorem twoich danych osobowych dla celów związanych z korzystaniem z serwisu. Zgodnie z art. 24 ust. 1 pkt 3 i 4 ustawy o ochronie danych osobowych, podanie danych jest dobrowolne, Użytkownikowi przysługuje prawo dostępu do treści swoich danych i ich poprawiania.
    Podoba Ci się ten artykuł? Chcesz więcej? Polub
    i bądź na bieżąco!