Kortyzol

Kortyzol jest głównym przedstawicielem hormonów glikokortykosteroidowych wydzielanych przez warstwę pasmowatą kory nadnerczy. Jego synteza i wydzielanie jest stymulowane przez ACTH (hormon adrenokortykotropowy) wydzielany przez przysadkę mózgową. Z kolei wytwarzanie ACTH pozostaje pod kontrolą podwzgórzowej kortykoliberyny (CRH). Przedstawiony system wzajemnych zależności tych hormonów stanowi przykład ujemnego układu sprzężeń zwrotnych. Wydzielanie kortyzolu wykazuje charakterystyczny rytm dobowy, mianowicie najwyższe stężenia kortyzolu obserwujemy w godzinach porannych, a najniższe w późnych godzinach wieczornych. Większość kortyzolu występuje w surowicy krwi w postaci związanej z białkami osocza, a tylko cześć w postaci wolnej, aktywnej. Kortyzol pełni bardzo wiele istotnych funkcji w organizmie, między innymi ma wpływ na gospodarkę białkową, węglowodanową, tłuszczową oraz wodno-elektrolitową. Ponadto wykazuje on działanie przeciwzapalne i immunosupresyjne. Stężenie kortyzolu możemy oznaczać w surowicy krwi oraz w moczu. Badania te są wykorzystywane w diagnostyce niedoczynności oraz nadczynności kory nadnerczy.

Polecane wideo:

1. Sposoby oznaczania i wartości prawidłowe stężenia kortyzolu

Stężenie kortyzolu oznaczamy w surowicy krwi i/lub w dobowej zbiórce moczu. W przypadku badania stężenia kortyzolu w surowicy pojedyncze oznaczenie ma niewielką wartość diagnostyczną, dlatego zazwyczaj bada się rytm dobowy wydzielania kortyzolu, wykonując dwa oznaczenia rano między godziną 6, a 10 oraz dwa oznaczenia wieczorem między godziną 18, a 22. Wartości prawidłowe na ogół mieszczą się w przedziale od 5 do 25 µg/dl, przy czym stężenie wieczorne powinno stanowić co najwyżej 50% stężenia porannego. Należy jednak pamiętać, że dobowy rytm wydzielania kortyzolu może być zaburzony w przypadku osób, które prowadzą nocny tryb życia, pracują na nocne zmiany, itp.

Normy kortyzolu w surowicy w zależności od pory dnia przedstawiają się następująco:
- godz. 8.00: 5 - 25 ug/dl (0,14 - 0,96 umol/l lub 138 - 690 nmol/l);
- godz. 12.00: 4 - 20 ug/dl ( 0,11 - 0,54 umol/l lub 110 - 552 nmol/l);
- godz. 24.00: 0 - 5 ug/dl (0,0 - 0,14 umol/l lub 0,0 - 3,86 nmol/l).

Oznaczanie stężenia wolnego kortyzolu w dobowej zbiórce moczu odzwierciedla stężenia wolnego kortyzolu we krwi w danym przedziale czasu. Jednak oznaczanie to ma jedynie zastosowanie w diagnostyce hiperkortyzolemii, gdyż kortyzol jest filtrowany przez nerki jedynie w postaci wolnej, nie związanej z białkami, dlatego wzrost wydalania wolnego kortyzolu z moczem następuje dopiero wtedy, gdy jego ilość w surowicy krwi znacznie przekroczy możliwości wiązania z białkami osocza. Wartości prawidłowe stężenia kortyzolu w moczu dobowym zwykle mieszczą się w granicach 80 - 120 µg/24h.

2. Interpretacja wyników oznaczania stężenia kortyzolu

Badanie stężenia kortyzolu jest wykonywane w diagnostyce niedoczynności i nadczynności kory nadnerczy. W przypadku nadczynności kory nadnerczy stężenia kortyzolu w surowicy krwi są zwiększone, a ponadto obserwujemy zniesienie rytmu dobowego. Podobnie 3 - 4 krotne zwiększenie stężenia kortyzolu w moczu dobowym świadczy o hiperkortyzolemii i nadczynności kory nadnerczy.

Najczęstsze przyczyny nadczynności nadnerczy to:
- gruczolak lub rak nadnerczy;
- gruczolak przysadki powodujący nadmierną produkcję ACTH;
- ekotopowa produkcja ACTH, na przykład w raku drobnokomórkowym płuca;
- terapia egzogennie podawanym kortyzolem – hiperkortyzolemia jatrogenna.

W przypadku hiperkortyzolemii możemy obserwować następujące objawy:
- nadciśnienie tętnicze;
- zaburzenia gospodarki węglowodanowej - wzrost poziomu glukozy we krwi, upośledzona tolerancja glukozy;
- otyłości – charakterystyczny rozkład tkanki tłuszczowej na twarzy (księżyc w pełni), szyi, karku, barkach;
- ścieńczenie skóry, fioletowe rozstępy na brzuchu, osłabienie mięśni – jako wyraz zaburzeń gospodarki białkowej;
- osteoporoza;
- upośledzenie odporności organizmu.

W przypadku niedoczynności kory nadnerczy występuje zmniejszenie stężenia kortyzolu w surowicy krwi poniżej dolnej granicy normy. Niedoczynność kory nadnerczy może wystąpić nagle i wówczas najczęściej jest spowodowana zbyt szybkim odstawieniem egzogennych kortykosteroidów lub uszkodzeniem kory nadnerczy w wyniku urazu, wylewów krwawych, wstrząsu. W postaci przewlekłej niedoczynność nadnerczy może być wynikiem zaniku kory nadnerczy na podłożu autoimmunologicznym, zniszczeniem kory nadnerczy przez przerzuty nowotworowe lub uszkodzeniem przedniego płata przysadki mózgowej.

Objawy hipokortyzolemii to:
- spadek masy ciała;
- osłabienie mięśni;
- niskie ciśnienie;
- w przypadku ostrej niedoczynności może dojść do tzw. przełomu nadnerczowego – przebiegającego ze wstrząsem, hipoglikemią, zaburzeniami gospodarki wodno-elektrolitowej.

Należy ponadto pamiętać, że na stężenie kortyzolu we krwi mają wpływ takie stany jak infekcje, gorączka, długotrwałe stany chorobowe, otyłość, intensywne ćwiczenia fizyczne.

Magdalena Pikul, ponad rok temu

Bibliografia

  • Burch W.M. Endokrynologia, Urban & Partner, Wrocław 1996, ISBN 83-85842-51-9
  • Herrmann F., Lohmann T., Muller P., Endokrynologia w praktyce klinicznej. Diagnostyka i leczenie, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2009, ISBN 978-83-200-3835-4
  • Kokot F. (red.), Choroby wewnętrzne, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2006, ISBN 83-200-3368-3

Źródła zewnętrzne

Normy laboratoryjne

Komentarze (8)
~jujhhhhh
~jujhhhhh

niestety nie blagam juz konowalow o skierowanie na badanie tylko od kilku lat robie prywatnie poczawszy od rezonansu do badan moczu....szkoda zdrowia prosic sie ich bo przeciez zadne badanie nie jest nam potrzebne....zdaniem ich

Odpowiedz
~www
~www

@~on 57: co za brednie! co za głupoty! nowotwory mogą nie dawać ŻADNYCH, ale to ŻADNYCH objawów. Pacjent może mieć mały pypeć dający objawy hormonalne, które będą zauważalne ale i wiele ognisk czy nawet jedno duże i nie miec ZADNYCH problemów ze zdrowiem. Rozumiem frustrację związaną z nowotworem, jednak proszę nie obrażać innych i nie rzucać stereotypowymi stwierdzeniami typu: "tylko rob sobie prywatnie sam wszystko"

Odpowiedz
~on 57
~on 57

mnie badano 7 miesięcy i już powoli umieram mam przezuty wszędzie ale wyniki były zawsze dobre hm wiec skad ten rak i przezuty aha leczylo mnie 3 profesorow bez usg i bez laptopa z programem na tomograf lub rezonans tylko rob sobie prywatnie sam wszystko i posylali mnie do kolegow

Odpowiedz
~prośba i informację
~prośba i informację

@~chory: Pytanie rozumiem jest retoryczne, więc milczę. Mam do Pana prośbę o napisanie czy ma Pan problemy dermatologiczne typu łupież, łuszczyca, trądzik różowaty, bo z takimi się problemami ja się zmagam przy przekroczonym poziomie kortyzolu.

Odpowiedz
~chory
~chory

Poszedłem w tym tygodniu do lekarza prywatnie. Powiedziałem o moich obawach i objawach, poprosiłem o skierowanie na badanie poziomu kortyzolu. Musiałem usilnie przekonywać, że chcę zawczasu wiedzieć czy mam nadmiar tego hormonu. Ostatecznie lekarz uległ moim namowom i zgodził się. Zbadałem się i mam przekroczenie górnej granicy. Żyjemy w kraju gdzie każdy musi sam zabiegać o badania, a nie zdawać się na lekarzy. Jako chory od ponad 10 lat na cukrzycę, z opornym na leki nadciśnieniem dawno już powinienem być "z urzędu" przebadany ! A może się mylę ?

Odpowiedz
zapytaj lekarza

za darmo

  • Odpowiedź w 24 godziny
  • Bez żadnych opłat
  • Lekarze, psychologowie, dietetycy

lekarzy jest teraz online

0/500

Kortyzol
najnowsze pytania

grupy wsparcia i fora dyskusyjne

Artykuły Kortyzol
Problemy

Poznaj najskuteczniejsze metody relaksacyjne

Poznaj najskuteczniejsze metody relaksacyjne

Bieganie, skakanie i granie W momencie, gdy towarzyszy nam uczucie złości, zmartwienia czy niepokoju, organizm wytwarza kortyzol - hormon stresu (...) hormonu stresu. Na szczęście istnieją sposoby na to, aby uniknąć niekorzystnego wpływu...

Odchudzanie

6 dziwnych powodów, przez które tyjesz

6 dziwnych powodów, przez które tyjesz

oraz zaczerwienione policzki mogą być oznaką, że organizm nie przetwarza składników odżywczych, jak powinien, w wyniku wytwarzającego kortyzol guza

Psychologia

9 korzyści z codziennego śmiechu

9 korzyści z codziennego śmiechu

%.Redukcja stresu Sytaucje wywołujące śmiech obniżają również poziom hormonów stresu w organizmie. Są to m.in. kortyzol i adrenalina, których wartość spada

Zdrowie

Jak dożyć 100 lat?

Jak dożyć 100 lat?

badania.Myśl optymistycznie Optymiści są w mniejszym stopniu narażeni na stres, a kortyzol nie ma tak negatywnego wpływu na ich zdrowie. Badane osoby

Słodycze

Sprawdź, dlaczego warto jeść gorzką czekoladę

Sprawdź, dlaczego warto jeść gorzką czekoladę

, które wykonywały zadania kognitywne.Mniej lęków Stres sprawia, że w ciele produkowany jest kortyzol, którego efektem ubocznym jest wytwarzanie (...) przez 2 tygodnie miały niższy poziom kortyzolu. Inne analizy pokazały,...

Stres

Jak stres wpływa na zdrowie kobiety?

Jak stres wpływa na zdrowie kobiety?

jest również pojawienie się pryszczy. Organizm w wyniku stresu wytwarza kortyzol i inne hormony, które sprawiają, że gruczoły łojowe w skórze produkują

Nerwica i lęki

Kortyzol na lęk wysokości

Badania naukowców z uniwersytetów w Saarbrücken i Bazylei potwierdzają korzyści płynące ze stosowania kortyzolu, określanego hormonem stresu (...) , do których należy kortyzol. Odkrycie to skłoniło naukowców do...