Astygmatyzm

Astygmatyzm (inaczej niezborność rogówkowa) zazwyczaj jest połączony z takimi wadami wzroku, jak nadwzroczność lub krótkowzroczność. Astygmatyzm polega na tym, iż wiązka promieni, która wpada do oka, nie łączy się w jednym punkcie, lecz przechodzi przez dwie linie ogniskowe leżące w dwóch płaszczyznach znajdujących się prostopadle w stosunku do siebie. Obraz punktu w ognisku w osi pionowej daje rozproszoną, nieostrą wiązkę w postaci linii, natomiast w osi pionowej daje obraz widziany jako punkt.

Rodzaje astygmatyzmu

Astygmatyzm jest wynikiem defektu rogówki, polegającym na braku symetrii obrotowej – to tzw. astygmatyzm rogówkowy. Rzadziej astygmatyzm jest spowodowany nieosiowym ustawieniem soczewki ocznej lub deformacją soczewki.

Wyróżnia się następujące wady wzroku:

• astygmatyzm niski – do 1 dioptrii,


• astygmatyzm średni – od 1 do 2 dioptrii,
• astygmatyzm wysoki – od 2 do 3 dioptrii,

• astygmatyzm bardzo wysoki – od 3 dioptrii.

Istnieją dwa rodzaje astygmatyzmu rogówkowego:

1. Astygmatyzm regularny – można w nim wyróżnić dwa przekroje, w których rogówka ma różną moc zbierającą, ponieważ ma odpowiednio największą i najmniejszą krzywiznę. Ten rodzaj astygmatyzmu można korygować za pomocą okularów ze szkła cylindrycznego (torycznego) lub miękkimi torycznymi soczewkami kontaktowymi.
2. Astygmatyzm nieregularny – w tym przypadku dwa przekroje nie mogą być wyróżnione, ponieważ istnieje wiele osi optycznych. Ten rodzaj najczęściej występuje wskutek uszkodzenia rogówki, np. podczas wypadku (blizny), lub jest spowodowany nierównomierną wypukłością rogówki (stożek rogówki) albo też nieregularnością soczewki. Astygmatyzm nieregularny można korygować na dwa sposoby, np. za pomocą twardych soczewek kontaktowych lub żelami nakładanymi bezpośrednio na rogówkę.

Obok astygmatyzmu rogówkowego, można wyróżnić jeszcze astygmatyzm spowodowany nieprawidłowym kształtem soczewki, w sytuacji gdy: rogówka posiada prawidłowy kształt, jednak soczewka wykazuje nieprawidłowe funkcje, czego efektem jest widzenie przez pacjenta tak, jak w przypadku astygmatyzmu rogówkowego.

Leczenie astygmatyzmu

Astygmatyzm koryguje się poprzez noszenie okularów z soczewkami torycznymi, a także poprzez miękkie toryczne soczewki kontaktowe lub twarde soczewki kontaktowe. Bardzo wysoki astygmatyzm jest korygowany za pomocą twardych soczewek kontaktowych. Używa się ich również przy nieregularności powierzchni rogówki. W leczeniu dość popularne są też zabiegi chirurgiczne.

W latach 70. XX w. bardzo popularnym sposobem leczenia była keratotomia promienista. Polega ona na wykonaniu kilku promienistych, głębokich nacięć wokół źrenicy w rogówce (do 95 proc. jej grubości), co powoduje zmianę jej siły ogniskowania promieni świetlnych.


Obecnie stosuje się najczęściej zabiegi laserowe – PRK i LASIK.

• LASIK (laser assisted in situ keratomileusis) – jest to laser w miejscu keratomilozy, jest techniką podzieloną na dwa etapy, polega na wymodelowaniu powierzchni rogówki, aby była w stanie właściwie ogniskować obraz na siatkówkę.

• PRK (photo-refractive keratectomy), inaczej keratektomia fotorefrakcyjna – zabieg wykonuje się promieniem lasera na rogówce, w celu odpowiedniego wymodelowania centralnej powierzchni rogówki w taki sposób, aby precyzyjnie ogniskowała obraz na powierzchnię siatkówki.

W leczeniu astygmatyzmu nie jest jednak skuteczna laserowa korekcja metodą LASEK.

Astygmatyzm można skorygować podczas równoczasowej operacji zaćmy, wszczepiając w miejsce usuniętej zmętniałej soczewki pacjenta sztuczną soczewkę toryczną. Niestety, soczewki toryczne nie są refundowane przez NFZ.

Wśród pacjentów z krótkowzrocznością aż 50% ma astygmatyzm. Niski astygmatyzm wywołuje jedynie ruchy mięśni na czole oraz mięśni powiek, ponieważ osoba mruży oczy przy skupianiu wzroku. Astygmatyk usiłuje zmieniać sposób ogniskowania obrazu na siatkówce, przesuwając je z osi poziomej na pionową i odwrotnie.